WUF13 və Azərbaycanın şəhərsalma baxışı - ŞƏRH

Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il mayın 18-də Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasının açılış mərasimində çıxışı Azərbaycanın şəhərsalma və memarlıq sahəsində qazandığı təcrübənin beynəlxalq auditoriyaya təqdimatı baxımından mühüm hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Bakı həmin gün yalnız böyük tədbirə ev sahibliyi edən paytaxt deyil, həm də qədimliklə müasirliyin vəhdətini nümayiş etdirən canlı şəhərsalma nümunəsi kimi çıxış etdi. Dövlət başçısının çıxışında vurğulanan əsas məqamlardan biri Azərbaycanın Avropa ilə Asiya arasında yerləşən, Şərqlə Qərbin qovuşduğu məkan olması idi. Bu coğrafi mövqe ölkənin memarlıq simasında, şəhər mədəniyyətində və inkişaf fəlsəfəsində aydın görünür.

Forumun Bakıda keçirilməsi təsadüfi deyil. Azərbaycan son illərdə beynəlxalq tədbirlərin təşkili, şəhər infrastrukturunun yenilənməsi, ictimai məkanların artırılması, nəqliyyat və ekoloji layihələrin icrası sahəsində böyük təcrübə toplayıb. Prezident çıxışında qeyd etdi ki, WUF13 COP29-dan sonra Azərbaycanda keçirilən ikinci ən böyük beynəlxalq tədbirdir. Bu məqam ölkənin qlobal gündəliklərdə fəal rolunu, şəhərsalma, iqlim, dayanıqlı inkişaf və insan rifahı kimi sahələrdə məsuliyyətli mövqeyini göstərir.

“2026 – Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan olunması isə bu forumun mənasını daha da gücləndirir. Bu il çərçivəsində şəhərsalma yalnız texniki planlaşdırma sahəsi kimi deyil, milli inkişaf strategiyasının mühüm hissəsi kimi təqdim olunur. Çıxışda Bakı Bulvarının 3 kilometrdən 15 kilometrdən artıq dənizkənarı ictimai məkana çevrilməsi xüsusi vurğulandı. Bu nümunə şəhərin yalnız genişlənmədiyini, eyni zamanda insanların istirahəti, sosiallaşması və şəhər həyatı ilə əlaqəsi üçün yeni imkanlar yaratdığını göstərir.

Dövlət başçısının nitqində diqqət çəkən başqa bir istiqamət tarixi irsin qorunması ilə müasirləşmənin balansıdır. İçərişəhər, XIX əsr Avropa memarlığı, müasir şəhər məkanları və yenilənən bulvar vahid Bakı obrazını formalaşdırır. Bu yanaşma göstərir ki, inkişaf keçmişi silmək deyil, onu yeni dövrün tələbləri ilə uyğunlaşdırmaqdır. Prezidentin Formula 1 nümunəsi ilə verdiyi müqayisə də bu fikri gücləndirir: şəhərsalma qərarlarında həm cəsarət, həm də ehtiyatlılıq tələb olunur. İnkişaf sürətli ola bilər, lakin tarixi irsə münasibətdə diqqət və məsuliyyət əsas prinsip olaraq qalmalıdır.

WUF13 həm də Azərbaycanın regionlarda həyata keçirdiyi layihələrin təqdimatı üçün platforma oldu. Şamaxı, Naxçıvan, Gəncə, Qəbələ, Şəki, Lahıc və Şuşa kimi məkanların adı çəkilməklə ölkənin zəngin şəhər və memarlıq xəritəsi nümayiş etdirildi. Bu adlar bir daha sübut edir ki, Azərbaycan şəhərsalması yalnız paytaxt mərkəzli proses deyil; qədim şəhərlərin bərpası, müasir ehtiyaclara uyğun inkişafı və regionların dayanıqlı gələcəyi ümumi strategiyanın tərkib hissəsidir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulması xüsusi yer tutur. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə şəhər və kəndlərin Baş planlarının hazırlanması, tunellərin, körpülərin, hava limanlarının, məktəblərin, xəstəxanaların və yaşayış məkanlarının tikilməsi Azərbaycanın şəhərsalma gücünü və bərpa iradəsini göstərir. Bu proses yalnız infrastruktur layihəsi deyil, həm də insanların öz doğma torpaqlarına qayıdışı, təhlükəsiz və ləyaqətli yaşayış hüququnun bərpasıdır.

Beləliklə, WUF13 çərçivəsində səslənən fikirlər Azərbaycanın şəhərsalma fəlsəfəsinin əsas xəttini açıq şəkildə ortaya qoydu: tarixi qorumaq, müasirliyi inkişaf etdirmək, insan rifahını mərkəzə çəkmək və gələcək nəsillər üçün yaşanıla bilən şəhərlər qurmaq. Bakı Forumu bu baxımdan həm Azərbaycanın uğurlarının təqdimatı, həm də dünya şəhərlərinin qarşılaşdığı çağırışlara ortaq cavab axtarışı üçün mühüm platforma oldu.

Bu baxımdan çıxışın əsas xətti şəhərsalmanın yalnız tikinti həcmi ilə ölçülmədiyini göstərir. Şəhərin dəyəri insanın gündəlik rahatlığı, ictimai məkanların keyfiyyəti, tarixi irsin qorunması və ekoloji məsuliyyətlə tamamlanır. Bakı Forumunda səslənən fikirlər Azərbaycan təcrübəsinin həm yerli, həm də beynəlxalq səviyyədə müzakirə üçün dəyərli olduğunu nümayiş etdirir.

Məqalənin mövzusu eyni zamanda planlı idarəetmənin vacibliyini önə çıxarır. Müasir şəhər öz sakinlərinə yalnız yaşayış sahəsi deyil, təhlükəsiz hərəkət, əlçatan xidmət, mədəni kimlik və sosial iştirak imkanı verməlidir. Bu səbəbdən şəhərsalma qərarları uzunmüddətli strateji baxış, peşəkar memarlıq yanaşması və ictimai maraq əsasında formalaşmalıdır.

WUF13 çərçivəsində Bakının nümunə kimi təqdim olunması da bu yanaşmanı gücləndirir. Paytaxtın qədim məhəllələri, yenilənmiş sahilyanı zonaları, yeni parkları və bərpa olunan əraziləri göstərir ki, şəhər canlı orqanizm kimi davamlı yenilənməyə ehtiyac duyur. Əsas məsələ bu yenilənmənin insan, tarix və təbiət arasında balans yaratmasıdır.

“Şəhərsalma və Memarlıq İli” yalnız simvolik elan deyil, həm də şəhər mədəniyyətinin inkişafına çağırış kimi dəyərləndirilə bilər. Bu çağırış daha keyfiyyətli ictimai məkanların yaradılmasını, regionların inkişafını, mədəni irsin qorunmasını və gələcək nəsillər üçün daha dayanıqlı yaşayış mühitinin qurulmasını əhatə edir.

Abbas Pənahov,

Yeni Azərbaycan Partiyası

Nəsimi rayon təşkilatının sədr müavini