Qaz ehtiyatlarımız ən azı növbəti yüz il ərzində həm ölkəmizin, həm də tərəfdaşlarımızın tələbatını ödəməyə kifayət edəcəkdir

Müasir dünyada enerji təhlükəsizliyi dövlətlərin iqtisadi və siyasi sabitliyinin əsas amillərindən biri hesab olunur. Qlobal enerji bazarında baş verən dəyişikliklər, enerji resurslarına artan tələbat və yeni geosiyasi çağırışlar etibarlı enerji tərəfdaşlarının əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Bu baxımdan Azərbaycan zəngin neft və qaz ehtiyatları, uğurlu enerji strategiyası və geniş ixrac imkanları ilə dünyanın mühüm enerji mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. Cənab Prezident İlham Əliyevin Bakı Enerji Həftəsində vurğuladığı kimi, Azərbaycanın mövcud qaz ehtiyatları ən azı növbəti yüz il ərzində həm ölkəmizin, həm də tərəfdaş dövlətlərin tələbatını ödəməyə kifayət edəcəkdir.
Azərbaycanın enerji uğurlarının əsası 1994-cü ildə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” ilə qoyulmuşdur. Həmin müqavilədən sonra ölkəyə milyardlarla dollar investisiya cəlb edilmiş, neft və qaz sektorunda genişmiqyaslı layihələr həyata keçirilmişdir. Bu gün Azərbaycan təkcə enerji resurslarına malik ölkə deyil, həm də həmin resursları dünya bazarlarına çatdıran mühüm tranzit və logistika mərkəzidir.
Ölkəmizin enerji siyasətinin ən böyük nailiyyətlərindən biri Cənub Qaz Dəhlizinin yaradılmasıdır. Ümumi uzunluğu 3500 kilometrdən çox olan bu nəhəng layihə Azərbaycan qazını Avropa bazarına çıxarır. Cənub Qaz Dəhlizi dörd əsas hissədən – “Şahdəniz” yatağının işlənməsi, Cənubi Qafqaz Boru Kəməri, TANAP (Trans-Anadolu Qaz Boru Kəməri) və TAP (Trans-Adriatik Qaz Boru Kəməri) layihələrindən ibarətdir. Bu layihə Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında mühüm rol oynayır və Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini artırır.
Hazırda Azərbaycan təbii qazını Türkiyə, Gürcüstan, İtaliya, Yunanıstan, Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan, Serbiya, Xorvatiya, Sloveniya, Şimali Makedoniya və digər Avropa ölkələrinə ixrac edir. Cənab Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan qazı artıq 16 ölkəyə çatdırılır və bu ölkələrin 10-u Avropa İttifaqının üzvüdür.
Neft ixracı sahəsində də Azərbaycan mühüm mövqeyə malikdir. Hazırda fəaliyyət göstərən Bakı–Tbilisi–Ceyhan əsas ixrac neft boru kəməri Azərbaycanın neftini Aralıq dənizi vasitəsilə dünya bazarlarına çıxarır. Bununla yanaşı Bakı–Supsa və Bakı–Novorossiysk neft kəmərləri də fəaliyyətini davam etdirir. Bu marşrutlar Azərbaycanın enerji ixracının şaxələndirilməsinə və enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə xidmət edir.
Bu gün Azərbaycan xam neftini əsasən Avropa bazarlarına ixrac edir. Ölkənin ən çox neft ixrac etdiyi əsas TOP-5 ölkə bunlardır: İtaliya, Çexiya, Xorvatiya, Rumıniya və Almaniya. Digər əhəmiyyətli ixrac istiqamətlərinə Portuqaliya, Böyük Britaniya, İrlandiya və Niderland da daxildir. Xatırladaq ki, ötən il ərzində Azərbaycanda 29,1 milyon ton xam neft istehsal edilib.
Azərbaycanın enerji potensialı yalnız mövcud yataqlarla məhdudlaşmır. Son illərdə “Abşeron”, “Ümid-Babək”, “Qarabağ”, “Şəfəq-Asiman” və digər perspektivli yataqlar üzrə mühüm işlər görülmüşdür. Xüsusilə “Abşeron” qaz-kondensat yatağında hasilatın başlanması ölkənin qaz ehtiyatlarının daha da artmasına imkan yaratmışdır. Yeni yataqların kəşfi və işlənməsi Azərbaycanın uzunmüddətli enerji strategiyasının uğurla həyata keçirildiyini göstərir.
Bəzi ekspertlər gələcəkdə bərpa olunan enerji mənbələrinin ənənəvi enerji resurslarını tam əvəz edəcəyini proqnozlaşdırsalar da, mövcud reallıq fərqlidir. Bu gün dünya iqtisadiyyatı hələ də əsasən neft, qaz və digər karbohidrogen resurslarına söykənir. Sənaye, nəqliyyat, kimya sektoru və enerji istehsalının böyük hissəsi hələ də ənənəvi yanacaq növlərindən asılıdır. Cənab Prezident İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, dünya faydalı qazıntılar olmadan yaşaya bilməz və qlobal enerji balansında neft və qaz uzun illər mühüm yer tutacaqdır.
Bununla yanaşı, Azərbaycan yaşıl enerji siyasətinə də böyük önəm verir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrinin “yaşıl enerji zonası” elan olunması, günəş və külək elektrik stansiyalarının tikilməsi ölkənin enerji sektorunda balanslı inkişaf modelini həyata keçirdiyini göstərir. Beləliklə, Azərbaycan həm ənənəvi enerji resurslarının etibarlı təchizatçısı, həm də yaşıl enerjiyə keçid prosesinin fəal iştirakçısı kimi çıxış edir.
Nəticə etibarilə, Azərbaycanın zəngin qaz ehtiyatları, yeni yataqların kəşfi, geniş ixrac marşrutları və beynəlxalq enerji layihələrində fəal iştirakı ölkəmizin qlobal enerji təhlükəsizliyində rolunu getdikcə artırır. Mövcud ehtiyatların növbəti yüz il ərzində kifayət etməsi, enerji infrastrukturunun davamlı inkişafı və yeni layihələrin həyata keçirilməsi Azərbaycanın gələcəkdə də dünyanın aparıcı enerji tərəfdaşlarından biri olaraq qalacağını göstərir.


Rövşən Ağayev

Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin Daxili nəzarət şöbəsinin əməkdaşı, YAP Nərimanov rayon Təşkilatının fəal üzvü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü