Şuşa Bəyannaməsinin geosiyasi önəmi - ŞƏRH

2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycan və Türkiyə arasında imzalanmış Şuşa Beyannaməsi, iki qardaş ölkə arasındakı tarixi münasibətləri keyfiyyətcə yeni — strateji müttəfiqlik mərhələsinə ucaldan fundamental siyasi və hüquqi sənəddir. Rəmzi mənası olduqca böyük olan, işğaldan azad edilmiş qədim mədəniyyət beşiyimiz Şuşada imzalanan bu sənəd təkcə keçmişə əsaslanan dostluğun təsdiqi deyil, həm də gələcəyə yönəlmiş regional təhlükəsizlik və inteqrasiya xəritəsidir. Beyannamənin ən mühüm aspektlərindən biri hərbi və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın rəsmiləşdirilməsidir; sənədə əsasən, tərəflərdən hər hansı birinin müstəqilliyinə və ya ərazi bütövlüyünə üçüncü dövlət tərəfindən təhdid yarandığı təqdirdə, ölkələr bir-birinə qarşılıqlı hərbi yardım göstərmək öhdəliyi götürürlər. Bu müddəa regionda sabitliyin qorunması, təhlükəsizlik arxitekturasının möhkəmləndirilməsi və potensial təhdidlərin qarşısının alınması üçün qətiyyətli bir mexanizm formalaşdırır.
​ Hərbi və müdafiə sahəsindən əlavə, Şuşa Beyannaməsi iqtisadi, nəqliyyat və kommunikasiya xətlərinin bərpası baxımından da regional geosiyasəti və loqistikanı yenidən formalaşdırır. Xüsusilə Zəngəzur dəhlizinin açılması və onun davamı olan Naxçıvan-Qars dəmir yolunun tikintisi sənəddə strateji hədəf kimi qeyd olunur ki, bu da Şərq-Qərb mərkəzi nəqliyyat dəhlizinin səmərəliliyini artıraraq regional ticarətin canlanmasına və qlobal təchizat zəncirində iki ölkənin rolunun güclənməsinə birbaşa xidmət edir. Şuşa bəyannaməsi, eyni zamanda, türk dünyasının daha sıx inteqrasiyasına, beynəlxalq arenada birgə xarici siyasi fəaliyyətin koordinasiyasına, diaspor fəaliyyətlərinin birləşdirilməsinə və media sahəsində ortaq platformaların qurulmasına geniş hüquqi zəmin yaradır.
Beyannamədə təhlükəsizlik və nəqliyyat platforması ilə yanaşı, iki ölkənin xarici siyasət strategiyalarının tam sinxronlaşdırılması da xüsusi yer tutur. Sənəd tərəflərin milli maraqlara toxunan mühüm beynəlxalq və regional məsələlərdə bir-biri ilə məsləhətləşmələr aparmasını və qarşılıqlı dəstək nümayiş etdirməsini hüquqi öhdəlik kimi təsbit edir. Bu müttəfiqlik formatı qlobal arenada həm Bakının, həm də Ankaranın diplomatik manevr imkanlarını və çəkisini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Xüsusilə regional təhdidlərin və dezinformasiya kampaniyalarının qarşısının alınması məqsədilə Birgə Media Platformasının yaradılması, diaspor fəaliyyətində güclərin birləşdirilməsi və beynəlxalq təşkilatlarda vahid mövqedən çıxış edilməsi bu koordinasiyanın ən bariz nümunələridir.
​ Digər tərəfdən, sənəd bütövlükdə türk dünyasının coğrafi və strateji bütövlüyünün təmin olunmasında katalizator rolunu oynayır. Şuşa rəmzi üzərindən qurulan bu yeni əməkdaşlıq modeli Türk Dövlətləri Təşkilatının daha da güclənməsinə, üzv ölkələr arasında inteqrasiya proseslərinin sürətlənməsinə təkkan verir. İqtisadi müstəvidə isə ticarət dövriyyəsinin şaxələndirilməsi, qarşılıqlı investisiya qoyuluşlarının stimullaşdırılması və enerji təhlükəsizliyi sahəsindəki nəhəng layihələrin (məsələn, TANAP-ın genişləndirilməsi və digər regional xətlər) inkişafı Beyannamənin gətirdiyi yeni reallıqların praktiki nəticələridir.
Şuşa Beyannaməsi regionun geosiyasi mənzərəsini kökündən dəyişən, "Bir millət, iki dövlət" fəlsəfəsini kağız üzərindən real və sarsılmaz əməli müttəfiqliyə çevirən tarixi bir dönüm nöqtəsidir. Bu sənəd sadəcə Azərbaycan və Türkiyənin bugünkü milli maraqlarını qorumaqla kifayətlənmir, həm də gələcək nəsillər üçün sabit, təhlükəsiz və inteqrasiya olunmuş bir regional mühit vəsiyyət edir. Şuşada atılan bu tarixi imza, Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülhün və Türk dünyasının strateji birliyinin ən böyük rəsmi təminatçısı olaraq tarixdəki yerini möhkəmləndirir.
Türkanə Kərimova
YAP Babək rayon təşkilatının əməkdaşı