Münasibətlərimiz möhkəm təməl - tarixi bağlar, mədəni əlaqələr və mənəvi əlaqələr üzərində qurulub

​Xəzər dənizinin iki sahilini birləşdirən, eyni kökdən, eyni mədəniyyətdən qaynaqlanan Azərbaycan və Türkmənistan münasibətləri bu gün özünün ən dinamik və strateji dövrünü yaşayır. Türkmənistan Prezidentinin Azərbaycana reallaşan son rəsmi səfəri sadəcə iki dövlət başçısının növbəti görüşü deyil, həm də regional təhlükəsizlik, nəqliyyat-loqistika və enerji arxitekturasının yenidən formalaşdırılması baxımından tarixi bir hadisədir. Bu səfərin siyasi çəkisi və verdiyi ismarıclar bir daha sübut edir ki, münasibətlərimiz möhkəm təməl - tarixi bağlar, mədəni əlaqələr və mənəvi əlaqələr üzərində qurulub.

​Azərbaycan və Türkmənistan xalqları əsrlər boyu böyük geosiyasi təlatümlərdən, imperiya basqılarından və tarixi sınaqlardan keçsələr də, öz milli-mənəvi yaxınlıqlarını, dil, din və qan qardaşlıqlarını sarsılmaz bir iradə ilə qoruyub saxlaya bilmişlər. Bu gün dövlətlərarası səviyyədə nümayisedilən yüksək siyasi iradə və qarşılıqlı etimad məhz həmin möhkəm təmələ söykənir. Müasir dünyada beynəlxalq tərəfdaşlıqlar çox vaxt keçici siyasi konyuktura və ya yalnız soyuq iqtisadi maraqlar üzərində qurulsa da, Bakı və Aşqabad arasındakı bağlar fərqli reallığı — mənəvi birliyin sarsılmazlığını nümayiş etdirir. Bizim ortaq keçmişimiz təkcə coğrafi yaxınlıqla ölçülmür; bu əlaqələr həm də "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanlarının sətirlərində, Məhtimqulu Fəraqinin fəlsəfi düşüncələrində və Nizami Gəncəvi yaradıcılığının ümumbəşəri humanizmində kodlaşdırılmış mənəvi mirasla qidalanır. Türkmənistan dövlət başçısının bu səfəri, iki ölkə arasında etimad mühitinin ən yüksək zirvədə olduğunu növbəti dəfə təsdiqlədi. Qlobal miqyasda qütbləşmənin, təhdidlərin və geosiyasi risklərin artdığı bir dönəmdə bu cür yaxınlıq, Türk dünyasının daxili inteqrasiyasına həlledici təkan verir. Bu xətt, Xəzər hövzəsinin kənar güclərin poliqonuna deyil, məhz daxili dinamika ilə idarə olunan bir sülh, sabitlik və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq dənizinə çevrilməsinə birbaşa xidmət edir. Diplomatik müstəvidə nümayiş etdirilən bu birlik, tarixi qardaşlığın müasir dünya siyasətində qazandığı növbəti zəfərdir.

​Səfərin praktiki və geoiqtisadi tərəflərinə nəzər yetirdikdə, iqtisadiyyat, nəqliyyat-tranzit və qlobal enerji təhlükəsizliyi sahələrində tamamilə yeni yol xəritələrinin cızıldığının şahidi oluruq. Müasir qlobal ticarətdə alternativ və təhlükəsiz marşrutların axtarışı Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizinin (Orta Dəhliz) əhəmiyyətini misilsiz dərəcədə artırıb. Bu meqalayihənin mərkəzi və strateji elementləri olan Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı (Ələt) və Türkmənbaşı Beynəlxalq Dəniz Limanı arasında koordinasiyanın sinxronlaşdırılması səfərin ən mühüm müzakirə mövzularından biri oldu. Mərkəzi Asiya, Çin və Cənub-Şərqi Asiya yüklərinin Avropaya və əks istiqamətə təhlükəsiz, minimal itkilərlə və sürətli daşınması prosesində Azərbaycan və Türkmənistan bir-birini tamamlayan iki əvəzolunmaz tranzit qovşağı funksiyasını yerinə yetirir. Səfər çərçivəsində əldə olunmuş yeni razılaşmalar, logistik tariflərin optimallaşdırılması, vahid gömrük və keçid prosedurlarının sadələşdirilməsi istiqamətində atılan addımlar iki ölkənin qlobal təchizat zəncirindəki çəkisini və loqistik öncüllüyünü daha da möhkəmləndirəcəkdir. Digər tərəfdən, Xəzər dənizində uzun illər həllini gözləyən və son illərdə tarixi razılaşma ilə nəticələnən "Dostluq" yatağının müştərək kəşfiyyatı, işlənilməsi və karbohidrogen ehtiyatlarının nəqli prosesinin praktiki icra mexanizmləri bu səfərlə yeni bir dinamizm qazandı. Türkmənistan təbii qazının Azərbaycanın mövcud infrastruktur imkanları (Cənub Qaz Dəhlizi) vasitəsilə regional və Avropa bazarlarına çıxarılması perspektivləri, iki ölkəni qlobal enerji arxitekturasının formalaşmasında əsas söz sahibinə çevirir. Bu xətt, regional enerjinin diversifikasiyasını təmin etməklə yanaşı, həm də hər iki dövlətin milli gəlirlərinin və iqtisadi suverenliyinin artmasına birbaşa rəvac verir.

​Türkmənistan Prezidentinin Azərbaycana səfərinin strateji yekunları və qəbul edilən qərarlar aydın şəkildə göstərir ki, tərəflər regional və qlobal miqyaslı fundamental məsələlərdə eyni konseptual tezislərdən çıxış edirlər. Beynəlxalq platformalarda — Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT), İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT), İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) və xüsusilə Türk Dövlətləri Təşkilatında (TDT) bir-birinin suverenliyini, ərazi bütövlüyünü və milli maraqlarını qarşılıqlı şəkildə, tərəddüdsüz dəstəkləyən hər iki dövlət, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın kəsişməsində sarsılmaz bir sabitlik oxu formalaşdırır. Bu əməkdaşlıq sadəcə bu günün tələblərinə cavab vermir, həm də gələcək nəsillər üçün regional təhlükəsizlik çətiri formalaşdırır. İki ölkə arasındakı hərbi-texniki, humanitar, rəqəmsal texnologiyalar və kibertəhlükəsizlik sahəsindəki yeni təmaslar strateji tərəfdaşlığın üfüqlərinin nə qədər geniş olduğunu nümayiş etdirir. Xəzərin altı ilə çəkilməsi planlaşdırılan fiber-optik rabitə xətti layihəsi (Rəqəmsal İpək Yolu) kimi təşəbbüslər iki ölkəni təkcə nəqliyyat və enerji mərkəzi deyil, həm də regionun əsas data və rəqəmsal qovşağına çevirməkdədir.

​Nəticə olaraq vurğulamaq lazımdır ki, Türkmənistan Prezidentinin bu rəsmi səfəri sadəcə protokol xarakterli sənədlərin imzalanması prosesi kimi qiymətləndirilə bilməz; bu hadisə iki qardaş xalqın və dövlətin gələcəyə hədəflənən irimiqyaslı və ortaq vizyonunun təntənəsidir. Kökləri tarixin dərinliklərinə uzanan, mənəviyyat bütövlüyündən güc alan bu münasibətlər, bu gün iqtisadi, logistik və siyasi müstəvidə real layihələrə çevrilərək Avrasiya materikində yeni bir geostrateji güc mərkəzi yaradır. Səfərin doğurduğu reallıqlar, yaxın onilliklərdə regionda dayanıqlı sülhün, iqtisadi rifahın və irimiqyaslı transkontinental layihələrin həyata keçirilməsini təmin edən ən əsas təhlükəsizlik qarantı olacaqdır.

Vüsal Hüseynov

YAP Xocavənd rayon təşkilatının sədri