Ana dilimiz milli kimliyimizin əbədi dayağıdır - ŞƏRH

Hər bir xalqı millət kimi yaşadan əsas amillərdən biri onun dilidir. Dil təkcə ünsiyyət vasitəsi deyil, xalqın tarixi yaddaşı, milli-mənəvi dəyərlərinin daşıyıcısı, mədəniyyətinin və dövlətçiliyinin ən mühüm sütunudur. Azərbaycan dili əsrlər boyu xalqımızın zəngin ədəbi irsini, adət-ənənələrini, mənəvi dünyasını qoruyub saxlamış, bu gün də müstəqil Azərbaycanın dövlət dili kimi inkişaf etməkdədir. Məhz buna görə də hər il 1 Avqust – Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü ölkəmizdə böyük ehtiramla qeyd edilir. Bu tarix hər bir vətəndaşa, xüsusilə də müəllimlərə ana dilimizin qorunması və gələcək nəsillərə saf şəkildə ötürülməsi kimi mühüm bir vəzifəni bir daha xatırladır.

Azərbaycan dili öz zəngin lüğət tərkibi, ahəngdarlığı, ifadə imkanlarının genişliyi ilə dünya dilləri arasında xüsusi yer tutur. Ulu Öndər Heydər Əliyevin dediyi kimi: “Biz dilimizlə fəxr etməliyik. Dil hər bir millətin milliliyinin əsasıdır.” Bu fikrin mahiyyətinə nəzər saldıqda aydın olur ki, dilə hörmət əslində milli kimliyə, tarixə və dövlətçiliyə hörmətdir. Ana dilini sevən insan öz xalqını, Vətənini və milli dəyərlərini də sevmiş olur.

Lakin tarix göstərir ki, Azərbaycan dili həmişə bugünkü qədər sərbəst inkişaf etməmişdir. Xüsusilə sovet hakimiyyətinin müxtəlif dövrlərində milli dillərin sıxışdırılması istiqamətində aparılan siyasət Azərbaycan dilinin inkişafına da mənfi təsir göstərmişdir. 1970-ci illərin ortalarından başlayaraq SSRİ-də vahid dil siyasəti daha da gücləndirilmiş, rus dilinin üstün mövqeyi ön plana çəkilmişdi. Belə bir dövrdə ana dili haqqında açıq danışmaq, onun hüquqlarını müdafiə etmək böyük cəsarət tələb edirdi. 1930-cu illərdə milli dil uğrunda çıxış edən ziyalıların repressiyalara məruz qalması da həmin dövrün acı reallığı idi. Buna baxmayaraq, Azərbaycan xalqının milli düşüncəli ziyalıları və dövlət xadimləri ana dilinin yaşadılması uğrunda mübarizədən geri çəkilmədilər.

Bu mübarizənin önündə isə Ulu Öndər Heydər Əliyev dayanırdı. Onun Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi qorunması və inkişaf etdirilməsi istiqamətində gördüyü işlər tariximizin ən mühüm səhifələrindən biridir. O dövrdə mövcud olan siyasi təzyiqlərə baxmayaraq, Heydər Əliyev ana dilinin hüquqlarını qətiyyətlə müdafiə etdi. O, ziyalıları, elm və mədəniyyət xadimlərini bu müqəddəs məqsəd uğrunda birləşdirməyi bacardı. Ümummilli Lider yaxşı anlayırdı ki, dili olmayan xalq zaman keçdikcə milli kimliyini də itirə bilər.

1978-ci il aprelin 2-də Azərbaycan SSR Konstitusiyasının müzakirəsi zamanı Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə “Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının dövlət dili Azərbaycan dilidir” müddəasının Konstitusiyada öz əksini tapması həmin dövr üçün böyük tarixi hadisə idi. SSRİ şəraitində belə bir qərarın qəbul olunması asan başa gəlməmişdi. Lakin onun uzaqgörən siyasəti nəticəsində Azərbaycan dili ilk dəfə konstitusion şəkildə dövlət dili statusu qazandı. Bu hadisə sonrakı illərdə milli dövlətçiliyimizin hüquqi əsaslarının formalaşmasına mühüm töhfə verdi.

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra ana dilimizin hüquqi statusu daha da möhkəmləndirildi. 1995-ci ildə qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 21-ci maddəsində dövlət dilinin Azərbaycan dili olması təsbit edildi. Bu, xalqın iradəsini əks etdirən tarixi qərar idi. Həmin dövrdə dövlət dilinin adı ilə bağlı müxtəlif təkliflər irəli sürülsə də, geniş ictimai müzakirələr nəticəsində “Azərbaycan dili” adının qəbul edilməsi milli həmrəyliyin və dövlətçilik düşüncəsinin təntənəsi oldu.

Dil siyasətinin ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsində 2001-ci il 18 iyun tarixli “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” Fərman da mühüm mərhələ hesab olunur. Ulu Öndər Heydər Əliyevin imzaladığı bu sənəd dövlət dilinin bütün sahələrdə tətbiqini daha da gücləndirdi və Azərbaycan Prezidenti yanında Dövlət Dil Komissiyasının yaradılması ilə nəticələndi. Bununla yanaşı, Azərbaycan əlifbasının latın qrafikasına tam keçidi, rəsmi sənədlərin dövlət dilində hazırlanması, təhsil və informasiya məkanında Azərbaycan dilinin mövqeyinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı.

Bu gün Prezident İlham Əliyev də Azərbaycan dilinin qorunmasını dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyən etmişdir. Onun Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının 80 illik yubileyində söylədiyi fikirlər hər bir vətəndaş üçün ciddi çağırışdır. Dövlət başçısı vurğulamışdır ki, Azərbaycan dilinin saflığının qorunması yalnız dilçilərin və alimlərin deyil, bütün cəmiyyətin məsuliyyətidir. Həqiqətən də, son illər xarici sözlərin lüzumsuz istifadəsi, sosial şəbəkələrdə dil normalarının pozulması, televiziya və mediada bəzi yanlış ifadələrin yayılması ana dilimizin saflığı baxımından müəyyən narahatlıq doğurur. Buna görə də hər bir Azərbaycan vətəndaşı danışığında və yazısında dövlət dilinin normalarına riayət etməyi özünə borc bilməlidir.

Mən bir müəllim kimi hesab edirəm ki, Azərbaycan dilinin gələcəyi ilk növbədə məktəbdə formalaşır. Şagirdlər yalnız dərsliklər vasitəsilə deyil, müəllimin nitqi, davranışı və dilə münasibəti ilə də öyrənirlər. Müəllim sinif otağında düzgün, səlis və zəngin Azərbaycan dilində danışmaqla şagirdlərə nümunə olur. Əgər müəllim özü ana dilinin gözəlliyini sevdirə bilirsə, şagird də gələcəkdə həmin dili qorumağı özünə mənəvi borc hesab edəcək.

Müasir dövrdə texnologiyanın sürətli inkişafı yeni imkanlarla yanaşı, müəyyən təhlükələr də yaradır. Sosial şəbəkələrdə qısaldılmış sözlərdən istifadə, xarici dillərin təsiri, dil qaydalarına laqeyd münasibət xüsusilə gənclər arasında geniş yayılmışdır. Bu səbəbdən məktəblərdə ana dilinə sevgi hissinin gücləndirilməsi, mütaliənin təşviqi, klassik və müasir Azərbaycan ədəbiyyatının təbliği daha da aktuallaşır. Dil yalnız qanunlarla deyil, gündəlik istifadədə yaşadılır.

Azərbaycan dili xalqımızın keçmişini bu günümüzə, bu günümüzü isə gələcəyimizə bağlayan ən möhkəm körpüdür. Bu dili qorumaq yalnız filoloqların və müəllimlərin deyil, hər bir azərbaycanlının mənəvi məsuliyyətidir. Biz ana dilimizi nə qədər sevər, onu nə qədər düzgün işlədəriksə, milli kimliyimizi də bir o qədər möhkəm qoruyarıq.

1 Avqust – Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü münasibətilə hər birimizi düşündürməli olan əsas məsələ məhz budur: dilimizi gələcək nəsillərə necə ötürəcəyik? Əgər biz bu gün ana dilimizin saflığını, zənginliyini və gözəlliyini qoruya bilsək, sabah övladlarımız da bu dildə qürurla danışacaq, Azərbaycanı dünyada layiqincə təmsil edəcəklər. Çünki ana dili yalnız sözlər toplusu deyil, xalqın ruhu, milli yaddaşı və əbədi varlığıdır.

Çinarə Məmmədova

Yap Naxçıvan şəhər təşkilatının ƏPT sədri,

Naxçıvan şəhər 13 saylı tam orta məktəbin direktor müavini