Tarixin birləşdirdiyi, strategiyanın yaxınlaşdırdığı iki dövlət

Bəzən dövlət səfərlərinin əhəmiyyətini yalnız imzalanan sənədlərin sayı ilə ölçmək mümkün deyil. Elə səfərlər var ki, onlar iki dövlətin münasibətlərində yeni siyasi mərhələnin başlanğıcına çevrilir. Prezident İlham Əliyevin 23 avqust 2026-cı ildə Özbəkistana dövlət səfəri də məhz bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Səfəri yalnız Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri çərçivəsində deyil, bütövlükdə Türk dünyasının siyasi və iqtisadi arxitekturasının formalaşması kontekstində qiymətləndirmək lazımdır. Çünki artıq söhbət yalnız tarixi, mədəni və dil yaxınlığından deyil, bu yaxınlığın konkret siyasi, iqtisadi və institusional əməkdaşlığa çevrilməsindən gedir. Azərbaycan və Özbəkistan münasibətləri son illərdə emosional yaxınlıqdan institusional tərəfdaşlığa doğru inkişaf edib. 2025-ci ildə iki ölkənin rəsmi müttəfiq olması ilə münasibətlər yeni mərhələyə keçib. 2026-cı il Daşkənd səfərində isə Azərbaycan və Özbəkistan arasında “Əbədi dostluq haqqında Müqavilə”nin imzalanması bu münasibətlərin uzunmüddətli xarakterini bir daha təsdiqləyib.
Eyni zamanda Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclasının keçirilməsi dövlətlərarası əlaqələrin institusional əsaslarını daha da gücləndirib. Bu baxımdan əməkdaşlığın ayrı-ayrı siyasi görüşlərlə məhdudlaşmadığı, dövlət qurumları, parlamentlər, biznes strukturları və digər institutlar arasında davamlı mexanizmlərə çevrildiyi müşahidə olunur.
Səfər çərçivəsində ticarət dövriyyəsinin 2030-cu ilədək 1 milyard ABŞ dollarına çatdırılması hədəfi müəyyənləşdirilib. Bununla yanaşı, investisiya və ticarət layihələri üzrə Yol Xəritəsi qəbul edilib, müxtəlif sahələrdə əməkdaşlıq sənədləri imzalanıb.
Azərbaycanın Özbəkistanda həyata keçirdiyi layihələr isə iqtisadi münasibətlərin yeni keyfiyyət mərhələsinə keçdiyini göstərir. Bankçılıq, enerji, şəhərsalma, kənd təsərrüfatı, mədənçilik, təhsil və digər sahələrdə Azərbaycan şirkətlərinin iştirakı iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin yalnız ticarətlə məhdudlaşmadığını nümayiş etdirir.
Bu proses Azərbaycan üçün də strateji əhəmiyyət daşıyır. Ölkənin Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiyaya çıxışı, Özbəkistanın isə Mərkəzi Asiyanın daxilindəki mövqeyi iki ölkəni daha geniş regional iqtisadi bağlantıların mühüm iştirakçılarına çevirir.
Bu baxımdan Orta Dəhlizin inkişafı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bakı və Daşkənd arasında nəqliyyat və logistika imkanlarının genişləndirilməsi yalnız ikitərəfli ticarətin deyil, bütövlükdə Avrasiya üzrə yeni iqtisadi marşrutların inkişafına xidmət edə bilər.
Səfərin mühüm istiqamətlərindən biri də humanitar və təhsil əməkdaşlığıdır. Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin yeni binasının açılması, Yeni Daşkənddə “Azərbaycan” parkının təməlinin qoyulması iki xalq arasında münasibətlərin yalnız siyasi və iqtisadi deyil, həm də mədəni-humanitar əsaslara söykəndiyini göstərir.
Nizami Gəncəvinin adının Özbəkistanın təhsil məkanında yaşadılması, “Azərbaycan” parkının yaradılması ortaq tarixi yaddaşın müasir institusional layihələr vasitəsilə gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir.
Türk dünyasının davamlı inteqrasiyası baxımından bu istiqamət xüsusilə vacibdir. Dövlətlər arasında uzunmüddətli münasibətlər yalnız siyasi qərarlarla deyil, gənclər, tələbələr, alimlər və mədəniyyət nümayəndələri arasında əlaqələrin genişlənməsi ilə möhkəmlənir.
Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin inkişafındakı xidmətlərinə görə “Heydər Əliyev” ordeni ilə təltif olunması səfərin mühüm siyasi və simvolik hadisələrindən biridir.
Heydər Əliyev adı Azərbaycan dövlətçilik tarixində milli maraqlar, müstəqillik və strateji dövlət siyasəti anlayışları ilə sıx bağlıdır. Bu ordenin Özbəkistan Prezidentinə təqdim edilməsi Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin əldə etdiyi yüksək siyasi səviyyənin göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.
Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin inkişafı Türk dünyasının gələcək inteqrasiyası baxımından da mühüm nümunə formalaşdırır.
Ortaq tarix və mədəniyyət mühüm təməldir. Lakin müasir dövrdə Türk dünyasının gücü bu ortaq dəyərlərin siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, təhsil və humanitar institutlara çevrilməsi ilə daha da artır.
Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığında artıq bunun konkret nümunələri görünür: dövlətlərarası mexanizmlər, investisiya layihələri, ticarət proqramları, nəqliyyat əməkdaşlığı, təhsil və mədəniyyət layihələri.
Bu baxımdan “ortaq tarixi ortaq gələcəyə çevirmək” ideyası Türk dünyasının qarşısında duran əsas strateji istiqamətlərdən biri kimi çıxış edir.
Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana səfəri Azərbaycanın xarici siyasətində Mərkəzi Asiya və Türk dünyası istiqamətinin artan əhəmiyyətini də nümayiş etdirir.
Azərbaycan öz geosiyasi mövqeyini yalnız coğrafi üstünlük kimi deyil, regional əməkdaşlıq və qarşılıqlı fayda yaradan strateji kapital kimi istifadə edir. Bu yanaşma Azərbaycanın Mərkəzi Asiya, Türk Dövlətləri Təşkilatı və daha geniş Avrasiya məkanındakı rolunun güclənməsinə şərait yaradır.
Daşkənd səfərinin əsas nəticəsi yalnız imzalanan sənədlərdə deyil, həmin sənədlərin gələcəkdə real iqtisadi, sosial, təhsil və nəqliyyat layihələrinə çevrilməsində özünü göstərəcək.
Bu səfər Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər.
Azərbaycan və Özbəkistanı tarix və mədəniyyət yaxınlaşdırıb, siyasi iradə strateji müttəfiqə çevirib. İndi əsas vəzifə bu müttəfiqliyi iqtisadiyyat, təhsil, nəqliyyat, mədəniyyət və insan kapitalı sahələrində daha da möhkəmləndirməkdir.
Daşkənddən Bakıya uzanan bu strateji xəttin əsas mənası isə ortaq keçmişi ortaq gələcəyə çevirməkdir.

Misir Məmmədov
YAP Laçın rayon təşkilatının fəal üzvü
“Azərbaycan Uşaqlarının İnkişaf Platforması” İctimai Birliyinin sədri