Böyük Qayıdış regionların iqtisadi fəallığına yeni təkan verir -DEPUTAT DANIŞDI

“Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri yalnız infrastrukturun yenilənməsi ilə məhdudlaşmır”. Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında Millət Vəkili Aydın Hüseynov bildirib.Onun sözlərinə görə, paralel olaraq həmin ərazilərin iqtisadi potensialının üzə çıxarılması, sahibkarlıq mühitinin formalaşdırılması, investisiyaların cəlb edilməsi və yeni məşğulluq imkanlarının yaradılması istiqamətində də mühüm layihələr həyata keçirilir:”Bu proses Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun ölkə iqtisadiyyatında yeni inkişaf və biznes mərkəzlərinə çevrilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə müasir yolların, enerji və su infrastrukturlarının, yaşayış məntəqələrinin, sənaye və logistika obyektlərinin yaradılması biznes üçün zəruri əsasları formalaşdırır. İnfrastruktur imkanlarının genişlənməsi sahibkarların fəaliyyət xərclərinin azalmasına, məhsulların daşınmasının asanlaşmasına və yeni investisiya layihələrinin reallaşdırılmasına şərait yaradır. Bu baxımdan Böyük Qayıdış həm sosial, həm də iqtisadi baxımdan çoxşaxəli proses kimi xarakterizə olunur.Bu prosesdə Ağdam Sənaye Parkı xüsusi rol oynayır. Artıq parkda 30 rezident və 4 qeyri-rezident qeydiyyatdan keçib. Burada həyata keçirilməsi nəzərdə tutulan layihələrin ümumi investisiya portfeli 285 milyon manatdan çoxdur. Bu rəqəm özəl sektorun azad edilmiş ərazilərə marağının tədricən artdığını və həmin ərazilərin investorlar üçün yeni imkanlar yaratdığını göstərir.Sənaye parklarının yaradılması regionlarda iqtisadi fəallığın artırılması baxımından mühüm mexanizmlərdən biridir. Belə ərazilərdə sahibkarların istehsal fəaliyyəti üçün zəruri infrastrukturun hazır vəziyyətdə olması yeni müəssisələrin daha sürətli fəaliyyətə başlamasına imkan verir. Eyni zamanda müxtəlif sahələr üzrə müəssisələrin bir ərazidə cəmləşməsi istehsal, logistika və xidmət zəncirinin formalaşmasına, yerli sahibkarlar arasında əməkdaşlığın genişlənməsinə şərait yaradır.Sahibkarlara maliyyə dəstəyinin göstərilməsi də bu iqtisadi canlanmanın mühüm istiqamətlərindəndir. 2025-ci ilin sonuna qədər azad edilmiş ərazilərdə 43 layihə üzrə sahibkarların bank kreditlərinə dövlət zəmanəti verilib və faiz subsidiyalaşdırılıb. Həmin layihələr üzrə 45,6 milyon manat güzəştli kredit təqdim olunması dövlətin özəl sektorun fəaliyyətinin stimullaşdırılmasında mühüm rol oynadığını göstərir.Bu cür maliyyə mexanizmləri xüsusilə ilkin mərhələdə sahibkarların üzləşə biləcəyi maliyyə yükünün azaldılmasına imkan verir. Dövlət zəmanəti və faiz subsidiyası biznes subyektlərinin daha əlverişli şərtlərlə maliyyə resurslarına çıxışını asanlaşdırır. Nəticədə həm mövcud müəssisələrin genişləndirilməsi, həm də yeni biznes layihələrinin həyata keçirilməsi üçün əlavə imkanlar yaranır.Azad edilmiş ərazilərdə tətbiq olunan vergi və gömrük güzəştləri də biznes mühitinin cəlbediciliyini artıran əsas amillərdəndir. Sahibkarların müəyyən müddət ərzində müxtəlif vergi və gömrük öhdəlikləri üzrə güzəştlərdən yararlanması investisiya layihələrinin ilkin xərclərinin azaldılmasına kömək edir. Bu isə öz növbəsində kapitalın daha sürətli şəkildə istehsal və xidmət sahələrinə yönəldilməsinə imkan yaradır.Böyük Qayıdışın iqtisadi nəticələri yalnız sənaye sahəsi ilə məhdudlaşmır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun kənd təsərrüfatı potensialının bərpası da regionun iqtisadi inkişafında mühüm istiqamətlərdən biridir. Əkin sahələrinin istifadəyə qaytarılması, aqrar infrastrukturun yenilənməsi, müasir texnologiyaların tətbiqi və emal müəssisələrinin yaradılması kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsal və əlavə dəyər zəncirinin genişləndirilməsinə şərait yarada bilər.Digər mühüm istiqamət logistika və nəqliyyat imkanlarının inkişafıdır. Regionun əsas avtomobil yolları, hava limanları və digər nəqliyyat infrastrukturu ilə təmin olunması həm daxili, həm də xarici bazarlara çıxış imkanlarını genişləndirir. Xüsusilə Zəngəzur dəhlizi və regionun beynəlxalq nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı gələcəkdə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun logistika baxımından əhəmiyyətini daha da artıra bilər.Turizm də Böyük Qayıdışın iqtisadi potensialının reallaşdırılması üçün perspektivli sahələrdən biridir. Qarabağın zəngin tarixi-mədəni irsi, təbiəti, mineral suları, dağlıq əraziləri və tarixi abidələri gələcəkdə turizm axınının genişlənməsi üçün ciddi imkanlar yaradır. Otellərin, restoranların, istirahət və xidmət obyektlərinin yaradılması isə öz növbəsində həm sahibkarlığın inkişafına, həm də yeni iş yerlərinin açılmasına təkan verə bilər.Burada əsas məsələlərdən biri də əhalinin geri qayıdışının iqtisadi proseslərlə paralel aparılmasıdır. İnsanların doğma yaşayış məntəqələrinə qayıtması ilə regionda istehlak bazarı genişlənir, xidmətlərə tələbat artır və yeni bizneslərin yaranması üçün daha əlverişli mühit formalaşır. Məktəblərin, tibb müəssisələrinin, ticarət obyektlərinin, ictimai iaşə və digər xidmət sahələrinin fəaliyyətə başlaması yerli iqtisadi dövriyyənin canlanmasına səbəb olur.Eyni zamanda qayıdış prosesi regionların demoqrafik və sosial inkişafına da təsir göstərir. İş imkanlarının artması insanların öz doğma yurdlarında məskunlaşmasını daha dayanıqlı edir. Bu baxımdan iqtisadi inkişaf və əhalinin qayıdışı bir-birini tamamlayan iki mühüm proses kimi çıxış edir: yeni iş yerləri qayıdışı stimullaşdırır, artan əhali isə yerli iqtisadiyyat üçün yeni tələb formalaşdırır.Böyük Qayıdışın daha bir mühüm nəticəsi regionlarda insan kapitalının formalaşması olacaq. Yeni müəssisələrin fəaliyyətə başlaması müxtəlif ixtisaslar üzrə peşəkar kadrlara tələbat yaradacaq. Bu isə peşə hazırlığı, ixtisasartırma və yeni bacarıqların əldə olunması istiqamətində imkanların genişləndirilməsini zəruri edir. Gənclərin regionlarda əmək bazarına cəlb olunması xüsusilə mühüm əhəmiyyət daşıyır.Uzunmüddətli perspektivdə regionlarda yalnız ayrı-ayrı müəssisələrin deyil, bütöv iqtisadi ekosistemin formalaşması gözlənilir. Sənaye müəssisələrinin fəaliyyətə başlaması xammal və xidmətlərə tələbat yaradacaq, logistikanın inkişafı məhsulların bazarlara çıxışını asanlaşdıracaq, turizm və xidmət sektorunun genişlənməsi isə əlavə gəlir mənbələri formalaşdıracaq. Beləliklə, bir sahədə yaranan iqtisadi fəallıq digər sahələrə də müsbət təsir göstərəcək.Bu baxımdan Böyük Qayıdış yalnız ərazilərin fiziki bərpası deyil, həm də yeni iqtisadi modelin qurulması prosesidir. Burada məqsəd dağıdılmış infrastrukturun yenilənməsi ilə yanaşı, müasir texnologiyalara əsaslanan, investisiya və sahibkarlıq üçün cəlbedici, dayanıqlı regional iqtisadiyyat formalaşdırmaqdır.Bütün bu proseslərin nəticəsində Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun ölkə iqtisadiyyatına inteqrasiyasının daha da sürətlənməsi gözlənilir. Sənaye, kənd təsərrüfatı, logistika, turizm, tikinti və xidmət sektorlarında yaradılan yeni imkanlar regionların iqtisadi çəkisinin artmasına şərait yarada bilər.Böyük Qayıdışın iqtisadi əhəmiyyəti yalnız bu gün həyata keçirilən layihələrin həcmi ilə ölçülmür. Əsas nəticə qarşıdakı illərdə daha çox müəssisənin fəaliyyətə başlaması, yeni iş yerlərinin yaradılması, əhalinin dayanıqlı məskunlaşması və regionlarda özünü təmin edən iqtisadi dövriyyənin formalaşması ilə özünü göstərəcək. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur tədricən yalnız bərpa olunan ərazilər deyil, Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişafında mühüm rol oynayan yeni regional inkişaf mərkəzlərinə çevrilə bilər”.
Müəllif: Günay Hacıyeva