Türk Regional Strateji Tərəfdaşlıq və Qlobal Təhlükəsizlik Arxitekturası - ŞƏRH

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində sürətlə dəyişən geosiyasi reallıqlar, regional münaqişələrin genişlənməsi və qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının transformasiyası dövlətlər arasında daha sıx əməkdaşlığı və strateji koordinasiyanı zəruri edir. Bu kontekstdə Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) yalnız regional inteqrasiya platforması kimi deyil, dünyada sabitliyin, sülhün və təhlükəsizliyin təmin olunmasında aparıcı beynəlxalq güc mərkəzi kimi formalaşır. Sentyabrın 17-də Bakıda keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının təhlükəsizlik şuraları katiblərinin 5-ci iclası və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin nümayəndə heyətlərinin rəhbərlərini qəbul etməsi bu istiqamətdə atılmış tarixi addımlardan biridir.

Prezident İlham Əliyev iclas iştirakçıları qarşısında çıxış edərkən TDT-nin yaradıldığı 2009-cu il Naxçıvan Zirvə görüşündən bu günə qədər keçdiyi şərəfli və məhsuldar inkişaf yoluna diqqət çəkmişdir. Qeyd olunmuşdur ki, təşkilat iyirmi ilə yaxın fəaliyyəti dövründə üzv ölkələr arasında qarşılıqlı əlaqələrin inkişafı, beynəlxalq nüfuzun möhkəmləndirilməsi və strateji məsələlərin həlli üçün öz potensialından maksimum istifadə edir. Türk dünyasının geniş coğrafi məkanda yerləşməsi, onun ərazisindən keçən mühüm enerji və nəqliyyat dəhlizləri yalnız üzv dövlətlər üçün deyil, bütövlükdə Avrasiya qitəsi üçün müstəsna əhəmiyyət daşıyır. Bu gün enerji təhlükəsizliyi və nəqliyyat bağlantıları olmadan ümumi təhlükəsizlik sistemini təsəvvür etmək mümkün deyildir. Azərbaycan bu prosesdə strateji qovşaq rolu oynayaraq, Mərkəzi Asiya resurslarının Xəzər dənizi vasitəsilə beynəlxalq bazarlara tranzitini təmin edir və Orta Dəhliz layihəsinin əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilir.

Bakı iclasının mühüm məqamlarından biri də TDT üzvü olan ölkələrin daxili sabitliyi, iqtisadi artım dinamikası və maliyyə sistemlərinin davamlılığı olmuşdur. Qlobal iqtisadiyyatda durğunluq və sosial çətinliklərin yaşandığı bir şəraitdə Türk dünyası məkanında müsbət dinamika, sənaye istehsalının artımı və sabitlik müşahidə olunur. TDT-nin Baş katibi Kubanıçbek Ömüralıyevin vurğuladığı kimi, təşkilata üzv ölkələrin məcmu ÜDM-i 2.4 trilyon dollara, ticarət dövriyyəsi isə 1.7 trilyon dollara çataraq dünyada 12-ci yeri tutur. Bu göstəricilər TDT-nin iqtisadi və siyasi çəkisinin sürətlə artdığını aydın göstərir.

İclasda Türkiyə, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan və Şimali Kipr Türk Respublikasının nümayəndələri çıxış edərək, Türk dünyasının vahid təhlükəsizlik çətiri altında birləşməsinin vacibliyini qeyd etmişlər. Türkiyə Milli Təhlükəsizlik Şurasının baş katibi Okay Memiş TDT-ni münaqişələr alovlanan bir dünyada 'sabitlik adası' adlandırmış, Kahramanmaraş zəlzələsi zamanı Azərbaycanın və digər qardaş dövlətlərin nümayəndələrinin göstərdiyi misilsiz həmrəyliyi xatırlatmışdır. Özbəkistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Viktor Mahmudov, Qırğızıstan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Adilet Orozbekov və Qazaxıstan Təhlükəsizlik Şurası sədrinin müavini Aida Balayeva öz çıxışlarında ölkələrimiz arasında imzalanmış müttəfiqlik və əbədi dostluq müqavilələrinin, o cümlədən Trans-Xəzər infrastrukturu və optik-lifli kabel layihələrinin təhlükəsizlik və inteqrasiyaya verdiyi töhfələri yüksək qiymətləndirmişlər.

Nəticə etibarilə, Bakıda keçirilən TDT təhlükəsizlik şuraları katiblərinin 5-ci iclası göstərdi ki, Türk dövlətləri müasir çağırışlara qarşı vahid cəbhədən çıxış edir. Əlaqələndirilmiş fəaliyyət, operativ məlumat mübadiləsi və beynəlxalq hüququn üstünlüyünə dayanan strateji əməkdaşlıq TDT-ni yaxın gələcəkdə qlobal beynəlxalq münasibətlərin ən nüfuzlu institutlarından birinə çevirəcəkdir.

Abbas Pənahov,

Yeni Azərbaycan Partiyası Nəsimi rayon təşkilatının sədr müavini