Mineral sərvətlərdən sənaye dəyərinə: Azərbaycanın yeni inkişaf xətti - ŞƏRH

Azərbaycanın iqtisadi inkişaf modelində sənayeləşmənin növbəti mərhələsi mövcud resursların daha səmərəli və daha yüksək əlavə dəyər yaradan istiqamətlərdə istifadəsini şərtləndirir. Bu mənada dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair 2027–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı ölkənin mineral-xammal potensialına yeni yanaşmanı ifadə edir. Sentyabrın 22-də Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən müşavirədə səsləndirilən fikirlər göstərdi ki, qarşıdakı dövrdə məqsəd yalnız yeraltı sərvətlərin hasilatını artırmaq deyil, həmin resursları ölkə daxilində emal etməklə daha böyük iqtisadi dəyərə çevirməkdir.

Məsələnin mahiyyəti məhz burada ortaya çıxır. Müasir sənaye siyasətində xammalın mövcudluğu özlüyündə kifayət etmir. Əsas məsələ həmin xammalın hansı texnoloji mərhələlərdən keçərək son məhsula çevrilməsi, bu prosesin nə qədərinin ölkə daxilində formalaşması və iqtisadiyyatın digər sahələri ilə hansı əlaqələri yaratmasıdır. Dövlət Proqramında hasilatdan zənginləşdirməyə, emaldan metallurgiya məhsullarına qədər vahid dəyər zəncirinin qurulmasına üstünlük verilməsi Azərbaycanın sənaye strukturunun daha mürəkkəb və daha dayanıqlı mərhələyə keçirilməsi baxımından diqqətçəkən istiqamətdir.

Belə bir modelin əhəmiyyəti yalnız mədən və metallurgiya müəssisələri ilə məhdudlaşmır. İstehsal zəncirinin genişlənməsi nəqliyyat və logistika, enerji, tikinti, maşınqayırma, xidmət və digər əlaqəli sahələrdə də yeni iqtisadi fəallıq yarada bilər. Eyni zamanda, yerli təchizat imkanlarının genişlənməsi, peşəkar kadr tələbatının artması və yeni texnologiyaların tətbiqi sənaye ekosisteminin formalaşmasına təsir göstərə bilər. Bu baxımdan dağ-mədən sənayesinin inkişafı ayrıca bir sahənin böyüməsindən daha çox, iqtisadiyyatın müxtəlif istiqamətləri arasında əlaqələrin gücləndirilməsi kimi qiymətləndirilə bilər.

Dövlət Proqramının mühüm istiqamətlərindən biri də regionların iqtisadi potensialının sənaye inkişafına daha fəal şəkildə cəlb edilməsidir. Azərbaycanın müxtəlif ərazilərində mövcud olan mineral ehtiyatların öyrənilməsi və iqtisadi dövriyyəyə daxil edilməsi həmin regionların istehsal imkanlarının genişlənməsinə yeni zəmin yaradır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda geoloji kəşfiyyat işlərinin aparılması, perspektivli yataqların öyrənilməsi və burada yeni istehsal layihələrinin formalaşdırılması ölkənin postmüharibə dövründə iqtisadi inkişaf gündəliyinin sənaye komponentini də gücləndirir. Dəmirli və Filizçay kimi layihələr bu potensialın miqyasını göstərən istiqamətlər sırasındadır.

Metallurgiyanın inkişafı isə Azərbaycanın sənaye siyasətində texnoloji dərinləşmənin ayrıca mərhələsini formalaşdırır. Qara və əlvan metallurgiya üzrə yeni istehsal imkanlarının yaradılması, alüminium sənayesində mövcud potensialın genişləndirilməsi və filizdən hazır məhsula qədər istehsal zəncirinin ölkə daxilində qurulması sənayenin struktur keyfiyyətinə təsir edən amillərdir. Burada əsas hədəf təkcə istehsal göstəricilərinin yüksəldilməsi deyil, Azərbaycanın daha çox emal olunmuş və rəqabətqabiliyyətli sənaye məhsulları ilə regional və beynəlxalq bazarlarda iştirak imkanlarının artırılmasıdır.

Bu prosesdə investisiya siyasəti də xüsusi yer tutur. Dövlətin strateji istiqamətləri müəyyən etməsi ilə yanaşı, özəl sektorun, yerli və xarici investorların imkanlarının prosesə cəlb edilməsi sənaye layihələrinin miqyasını genişləndirə bilər. Dövlət Proqramında qeyri-büdcə maliyyə mənbələrinin əhəmiyyətli rolunun nəzərdə tutulması bu sahədə dövlət və biznes arasında əməkdaşlığın yeni mexanizmlərlə inkişaf etdirilməsinə şərait yaradır. Bununla yanaşı, müasir normativ-hüquqi baza, geoloji məlumatların sistemləşdirilməsi, maliyyələşmə imkanlarının genişləndirilməsi və sənaye ilə elmi-təhsil mühitinin əlaqələndirilməsi uzunmüddətli inkişaf üçün institusional zəmin formalaşdırır.

Mineral ehtiyatların iqtisadi dövriyyəyə cəlb olunması təbii sərvətlərə məsuliyyətli münasibəti də ön plana çıxarır. Sənayeləşmə ilə ekoloji təhlükəsizlik arasında tarazlığın qorunması müasir inkişaf modelinin ayrılmaz şərtidir. Prezident İlham Əliyevin müşavirədə təbii sərvətlərin səmərəli istifadəsi ilə yanaşı, ətraf mühitin qorunmasına xüsusi diqqət yetirməsi də bu yanaşmanın mühüm hissəsidir. Yeni layihələrin ekoloji tələblərə uyğun həyata keçirilməsi iqtisadi səmərəliliklə yanaşı, gələcək nəsillərin maraqlarının da nəzərə alınmasını tələb edir.

Sentyabrın 23-də 2027–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramının Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə təsdiqlənməsi isə müəyyən edilmiş prioritetlərin artıq konkret icra mərhələsinə keçdiyini göstərir. Sənəddə tədbirlərin əlaqələndirilməsi, icrasına nəzarət, monitorinq və qiymətləndirmə mexanizmlərinin müəyyənləşdirilməsi proqramın yalnız niyyətlər toplusu deyil, ardıcıl icra mexanizmlərinə əsaslanan dövlət siyasəti sənədi kimi formalaşdırıldığını nümayiş etdirir.

Azərbaycanın mineral resurs potensialına yeni sənaye prizmasından yanaşılması ölkənin iqtisadi inkişafında keyfiyyət dəyişiklikləri üçün imkan yaradır. Söhbət təbii sərvətlərin sadəcə hasil edilməsindən deyil, onların texnologiya, investisiya, insan kapitalı və istehsal imkanları ilə birləşdirilərək daha yüksək iqtisadi dəyərə çevrilməsindən gedir. Dövlət Proqramının strateji məzmunu da məhz bu xətt üzərində qurulur: xammaldan son məhsula, resursdan sənaye dəyərinə və ayrı-ayrı layihələrdən bütöv istehsal ekosisteminə keçid. Qarşıdakı mərhələdə bu istiqamətdə həyata keçiriləcək tədbirlər Azərbaycanın qeyri-neft sənayesinin strukturunda yeni imkanların formalaşmasına və ölkənin sənaye potensialının daha geniş miqyasda reallaşdırılmasına zəmin yarada bilər.

Aidə İsgəndərli

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının gənc fəalı