Azərbaycanın enerji potensialında yeni mərhələ: elektrik ixracı və regional bağlantılar - ŞƏRH

​Azərbaycan uzun illərdir Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayan ölkələrdən biri kimi çıxış edir. Lakin ölkənin enerji strategiyası artıq yalnız neft və təbii qazın ixracı ilə məhdudlaşmır. Son dövrdə elektrik enerjisinin istehsalı, ötürülməsi və beynəlxalq bazarlara çıxarılması istiqamətində həyata keçirilən layihələr Azərbaycanın enerji siyasətində yeni mərhələnin formalaşdığını göstərir.
​Bu mərhələnin əsas istiqamətlərindən biri elektrik enerjisinin regional və qitələrarası ötürülməsi üçün yeni infrastrukturun yaradılmasıdır. Azərbaycan həm Mərkəzi Asiya ölkələri, həm də Avropa ilə enerji əlaqələrini genişləndirməyə imkan verən layihələrdə iştirak edir. Belə layihələr ölkənin yalnız enerji istehsalçısı deyil, eyni zamanda mühüm enerji tranziti və ötürmə mərkəzlərindən birinə çevrilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
​Azərbaycan, Özbəkistan və Qazaxıstan arasında Xəzər dənizinin dibi ilə elektrik kabelinin çəkilməsi ilə bağlı razılaşma bu istiqamətdə diqqət çəkən layihələrdəndir. Layihənin əsas məqsədi Mərkəzi Asiyada istehsal olunan elektrik enerjisinin Azərbaycan üzərindən Avropa bazarlarına çıxarılması üçün yeni bağlantı yaratmaqdır. Bu təşəbbüs Azərbaycanın coğrafi mövqeyinin enerji sektorunda yaratdığı üstünlükləri daha da artırır. Ölkə bir tərəfdən Mərkəzi Asiyanın enerji potensialı ilə əlaqələnir, digər tərəfdən isə Avropa enerji bazarına çıxış imkanlarını genişləndirir. Xəzər dənizinin dibi ilə çəkilməsi nəzərdə tutulan kabel bu iki istiqamət arasında yeni enerji dəhlizinin formalaşmasına xidmət edə bilər. Layihənin əhəmiyyəti yalnız elektrik enerjisinin ötürülməsi ilə məhdudlaşmır. Yeni infrastruktur böyük həcmli investisiyalar, texnologiyalar və uzunmüddətli əməkdaşlıq imkanları yaradır. ​Azərbaycanın enerji ixracı imkanlarının genişləndirilməsi baxımından digər mühüm istiqamət Qara dənizin dibi ilə çəkilməsi planlaşdırılan elektrik kabelidir. Layihə Azərbaycanı Gürcüstan və Rumıniya vasitəsilə Avropa enerji sistemi ilə birləşdirməyi nəzərdə tutur. Sözügedən layihənin planlaşdırılan gücü 4 giqavatdır. Bu isə onun miqyasını və Avropa enerji bazarı baxımından potensial əhəmiyyətini göstərir. Layihənin reallaşması Azərbaycanın elektrik enerjisi ixracı imkanlarının genişlənməsinə, eyni zamanda ölkənin Avropa enerji infrastrukturuna daha sıx inteqrasiyasına şərait yarada bilər. Qara dəniz kabelinin digər mühüm tərəfi bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı ilə bağlıdır. Günəş və külək enerjisi kimi mənbələrdən əldə edilən elektrik enerjisinin böyük həcmdə istehsalı üçün təkcə generasiya güclərinin yaradılması kifayət deyil. Bu enerjinin istehlak bazarlarına çatdırılması üçün müasir ötürücü şəbəkələrə də ehtiyac var. Bu baxımdan sualtı elektrik kabelləri gələcək enerji sisteminin əsas elementlərindən birinə çevrilə bilər.
​Enerji infrastrukturunun inkişafında yalnız elektrik istehsalı və ötürülməsi deyil, enerjinin saxlanması da getdikcə daha böyük əhəmiyyət qazanır. Xüsusilə günəş və külək enerjisinin payının artması enerji sistemində çevikliyi təmin edən texnologiyalara tələbi artırır. Enerji-saxlanc sistemləri istehsal və istehlak arasındakı fərqlərin tənzimlənməsinə, şəbəkənin sabitliyinin qorunmasına və bərpaolunan enerjidən daha səmərəli istifadə edilməsinə imkan verir. Buna görə də Azərbaycan üçün gələcək enerji strategiyasında enerji-saxlanc texnologiyalarının inkişafı elektrik ixracı layihələri qədər mühüm istiqamət hesab oluna bilər.
​Bütün bu layihələr Azərbaycanın enerji sektorunda baş verən daha geniş transformasiyanın bir hissəsidir. Əvvəlki mərhələdə əsas diqqət neft və qaz ehtiyatlarının hasilatı və ixracına yönəlirdisə, hazırkı mərhələdə enerji resurslarının müxtəlif formalarının istehsalı, ötürülməsi və beynəlxalq bazarlara inteqrasiyası daha geniş məzmun kəsb edir. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi bu prosesdə mühüm üstünlük yaradır. Xəzər regionu ilə Avropa arasında yerləşən ölkə həm Mərkəzi Asiya, həm Cənubi Qafqaz, həm də Avropa enerji sistemləri arasında bağlantı rolunu oynaya bilər. Bu baxımdan elektrik ötürücü xətləri, sualtı kabellər və enerji-saxlanc sistemləri Azərbaycanın enerji siyasətinin gələcək istiqamətlərindən biri kimi nəzərdən keçirilə bilər. Belə infrastruktur layihələri yalnız elektrik enerjisinin ixracına deyil, həm də ölkənin beynəlxalq enerji əməkdaşlığında iştirakının genişlənməsinə xidmət edir.
​Nəticə etibarilə, Azərbaycanın enerji potensialının gələcək inkişafı təkcə yeni enerji mənbələrinin yaradılmasından deyil, həmin enerjinin regional və qlobal bazarlara çatdırılması üçün müasir infrastrukturun qurulmasından asılı olacaq. Xəzər və Qara dəniz istiqamətlərində nəzərdə tutulan elektrik kabel layihələri də bu yeni enerji xəritəsinin mühüm elementlərindən biri kimi çıxış edir. Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri enerji istehsalı, ötürülməsi və saxlanmasını vahid sistem çərçivəsində inkişaf etdirməkdir. Bu istiqamətdə atılan addımlar ölkənin enerji sektorunun şaxələndirilməsinə və Azərbaycanın beynəlxalq enerji sistemində rolunun daha da genişlənməsinə imkan yarada bilər.

Gülnar Əlizadə
YAP Şahbuz rayon Təhsil Şöbəsinin ərazi partiya təşkilatının sədri, Şahbuz rayon Təhsil Şöbəsinin aparıcı məsləhətçisi