Şərq–Qərb və Şimal–Cənub dəhlizləri Azərbaycanın tranzit imkanlarını artırır - ŞƏRH

Qlobal ticarətdə yükün haradan keçməsi artıq yalnız məsafə və daşınma qiyməti ilə müəyyənləşmir. Şirkətlər marşrutun etibarlılığını, sərhəd keçidlərinin sürətini və təchizatın vaxtında çatdırılmasını da qiymətləndirirlər. Ənənəvi təchizat zəncirlərinin risklərlə üzləşdiyi bir dövrdə alternativ yolların əhəmiyyəti artır. Azərbaycanın Şərq–Qərb və Şimal–Cənub istiqamətlərində yerləşməsi bu şəraitdə ölkəmizə mühüm imkanlar açır.
Prezident İlham Əliyev II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində keçirilən tədbirdə logistika, nəqliyyat və bağlantıları iqtisadi inkişafın əsas hərəkətverici qüvvələrindən biri kimi göstərdi. Azərbaycan hər iki nəqliyyat dəhlizində fəal iştirak edən azsaylı ölkələrdəndir. Lakin xəritədə əlverişli mövqeyə malik olmaq tranzit ölkəyə çevrilmək üçün kifayət etmir. Yüklərin bu marşrutu seçməsi üçün infrastruktur, qonşularla əməkdaşlıq və daşıma prosesinin səmərəli təşkili birlikdə təmin olunmalıdır.
Dövlət başçısının çıxışında səsləndirdiyi fikir bu məsələnin mahiyyətini aydın göstərir: dənizə birbaşa çıxışı olmayan Azərbaycan qonşularla işləmədən böyük tranzit ölkəsinə çevrilə bilməzdi. Tranzit marşrutu bir ölkənin sərhədində başlayıb orada bitmir. Yük göndərən üçün bütün yol vahid prosesdir. Onun bir hissəsində gecikmə və ya qeyri-müəyyənlik yaranarsa, marşrut bütövlükdə cəlbediciliyini itirə bilər. Buna görə Azərbaycanın qonşu dövlətlərlə aydın və proqnozlaşdırıla bilən münasibətlər qurması nəqliyyat siyasətinin mühüm tərkib hissəsidir.
Azərbaycan bu istiqamətdə əvvəlcə öz üzərinə düşən işi görüb. Dəmir yollarına, avtomobil yollarına, dəniz limanına və hava yolu ilə yükdaşımaya sərmayə qoyulub. Bununla yanaşı, təchizatçıların ölkəmizdən keçən marşrutları seçməsi üçün inzibati mühitin yaxşılaşdırılmasına diqqət yetirilib. Prezident İlham Əliyevin forumda vurğuladığı kimi, bu işlər qlobal təchizat zəncirlərində son illər yaranmış dəyişikliklərdən əvvəl başlanmışdı. Başqa sözlə, Azərbaycan yeni şəraitə yalnız uyğunlaşmayıb; ona hazırlıq yaradan uzunmüddətli siyasət aparıb.
Nəticə yükdaşımalara artan tələbatda görünür. Dövlət başçısının açıqlamasına görə, Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcminin bu il 16 milyon tona çatacağı gözlənilir. Qarşıya qoyulan hədəf isə 2030-cu ilədək Şərq–Qərb və Şimal–Cənub marşrutları üzrə daşımaların həcmini 25 milyon tona, yaxud daha yüksək səviyyəyə çatdırmaqdır. Bu rəqəmlər həyata keçirilmiş işlərin nəticəsini və növbəti mərhələdə tələb olunan genişlənməni göstərir.
Daşımaların həcminin artması yalnız daha çox yükün ölkə ərazisindən keçməsi demək deyil. Tranzit marşrutu liman, anbar, logistika, xidmət və digər sahələr üçün də fəaliyyət yaradır. Yükün hərəkəti səmərəli təşkil olunduqda Azərbaycan şirkətləri həmin prosesdə daha geniş iştirak edə bilərlər. Bu baxımdan nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı iqtisadiyyatın başqa sahələri ilə də bağlıdır. Marşrutun ölkəyə gətirdiyi dəyər onun nə qədər səmərəli idarə olunmasından asılıdır.
Şərq–Qərb və Şimal–Cənub dəhlizləri fərqli coğrafiyaları birləşdirsə də, Azərbaycan üçün onların ortaq xüsusiyyəti var: hər ikisi beynəlxalq əməkdaşlıq tələb edir. Yükdaşımaların artırılması üçün sərhədlərin hər iki tərəfində imkanlar uyğun inkişaf etməlidir. Qonşu ölkələrlə birgə iş, daşımaların planlaşdırılması və prosedurların sadələşdirilməsi buna görə əhəmiyyət daşıyır. Yalnız ölkə daxilində sürətli hərəkət təmin edib sərhəddə uzun gözləmə ilə üzləşmək rəqabət üstünlüyü yaratmaz.
Bu prosesdə Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrin genişlənməsi xüsusi yer tutur. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan coğrafi baxımdan Qafqazda yerləşsə də, siyasi, iqtisadi və nəqliyyat baxımından böyük Mərkəzi Asiya regionunun bir hissəsinə çevrilib. Ölkəmizin Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Şurasına tamhüquqlu üzv olması əlaqələrin artıq daha geniş məzmun aldığını göstərir. Bu yaxınlıq nəqliyyat marşrutlarının inkişafı üçün də əlavə imkan yaradır.
Tranzit sahəsində rəqabət davamlıdır. Bugünkü geosiyasi şərait hansısa marşruta tələbatı artıra bilər, lakin uzunmüddətli uğur yalnız müvəqqəti üstünlüklərə əsaslana bilməz. Təchizatçı Azərbaycan yolunu sürətli, etibarlı və rahat olduğu üçün seçməlidir. Gömrük idarəçiliyi və rəqəmsallaşma bu səbəbdən fiziki infrastruktur qədər vacibdir. Daşınmanın hər mərhələsində vaxt və xərclər aydın olduqda ölkənin tranzit imkanları daha cəlbedici olur.
Azərbaycanın qarşısında duran vəzifə mövcud tələbatı davamlı üstünlüyə çevirməkdir. Şərq–Qərb və Şimal–Cənub dəhlizlərində fəaliyyət göstərmək ölkəmizə geniş coğrafiyalar arasında əlaqə qurmaq imkanı verir. Prezident İlham Əliyevin forumdakı çıxışı göstərdi ki, bu imkanlar ardıcıl investisiya, qonşularla əməkdaşlıq və idarəetmənin təkmilləşdirilməsi ilə genişləndirilməlidir. Hədəflənən yük həcmlərinə çatmaq da məhz bu işlərin birgə nəticəsindən asılı olacaq.

Araz Əhmədov,
YAP Neftçala rayon təşkilatının fəal üzvü,
Neftçala rayon gənclər və idman sektorunun müdiri