Nəqliyyat infrastrukturuna yatırılan sərmayələr Azərbaycanı mühüm logistika qovşağına çevirir - ŞƏRH

Ölkənin əlverişli coğrafi mövqeyi ona imkan yaradır. Həmin imkanı iqtisadi üstünlüyə isə qurulan yollar, limanlar və səmərəli daşıma sistemi çevirir. Azərbaycan beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarında rolunu artırmaq üçün uzun illərdir fiziki infrastruktura sərmayə yatırır. Bu siyasətin nəticəsində müxtəlif nəqliyyat növlərini birləşdirən logistika imkanları formalaşıb.
Prezident İlham Əliyev II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində keçirilən tədbirdə Azərbaycanın tranzit ölkəyə çevrilməsi üçün əvvəlcə öz infrastrukturunu qurmalı olduğunu vurğuladı. Dəmir yollarına, dəniz limanlarına, hava yolu ilə yükdaşımaya və avtomobil yollarına böyük həcmdə investisiya yönəldilib. Bu qərarlar ayrı-ayrı obyektlərin tikintisindən ibarət deyildi. Məqsəd yüklərin ölkə ərazisindən ardıcıl və rahat hərəkət edə biləcəyi nəqliyyat sistemi yaratmaq idi.
Belə sistemdə dəmir yolları xüsusi yer tutur. Dövlət başçısının açıqladığı məlumata görə, Azərbaycanın dəmir yollarının 60 faizi elektrikləşdirilib və proses davam edir. Elektrikləşmə daşıma imkanlarının inkişafı baxımından əhəmiyyətli addımdır. Ölkə daxilində və bütün qonşularla dəmir yolu əlaqəsinin mövcudluğu isə yükün müxtəlif istiqamətlərə çatdırılmasına şərait yaradır. Lakin dəmir yolunun üstünlüyü onun başqa nəqliyyat növləri ilə necə əlaqələndirilməsindən də asılıdır.
Xəzər dənizində daşıma imkanları bu əlaqənin mühüm hissəsidir. Azərbaycan üzərindən hərəkət edən bəzi yüklər yolun bir mərhələsində bərələrdən istifadə edir. Dəmir yolu ilə gələn yükün limana çatdırılması, gəmiyə yüklənməsi və qarşı sahildə marşruta davam etməsi dəqiq təşkilatçılıq tələb edir. Hər mərhələdə yaranan gözləmə ümumi daşınma müddətinə təsir göstərir. Buna görə limanın gücü, yanalma imkanları və gəmi təminatı nəqliyyat sisteminin ümumi səmərəliliyində mühüm rol oynayır.
Prezident İlham Əliyevin forumda dəniz limanının genişləndirilməsinə diqqət çəkməsi artan yük axınları baxımından əhəmiyyətlidir. Limanın imkanları genişləndikcə daha çox yükü qəbul və emal etmək mümkün olur. Bununla belə, liman təkbaşına işləyə bilməz: ona gələn dəmir və avtomobil yollarının ötürmə qabiliyyəti də uyğun olmalıdır. İnfrastrukturun ayrı-ayrı hissələrinin bir-birinə uyğun inkişafı gələcək sərmayələrin səmərəsini müəyyənləşdirir.
Avtomobil yolları və hava limanları da logistika imkanlarını tamamlayır. Avtomobil nəqliyyatı yükün əsas marşrutdan son təyinat nöqtəsinə çatdırılmasında çeviklik yaradır. Hava yolu isə vaxt amilinin həlledici olduğu daşımalar üçün fərqli imkan təqdim edir. Dövlət başçısının bildirdiyinə görə, Azərbaycanda doqquz beynəlxalq hava limanı mövcuddur. Müxtəlif nəqliyyat növlərinə malik olmaq ölkəyə hər yük üçün uyğun həll seçmək imkanı verir.
Ancaq logistika qovşağı anlayışı yolların və limanların sayından daha genişdir. Yük sahibi üçün əsas nəticə malın müəyyən edilmiş vaxtda, aydın şərtlərlə və mümkün qədər az maneə ilə ünvana çatmasıdır. Yolun keyfiyyəti yüksək olsa da, sənədləşmə və yükün idarə olunması ləng gedirsə, daşımanın üstünlüyü azalır. Prezident İlham Əliyev bu səbəbdən gömrük inzibatçılığına, rəqəmsallaşmaya və yüklərin hərəkətinin asanlaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirdi.
Rəqəmsal həllər logistika sahəsində fiziki sərmayənin nəticəsini artırır. Sənədlərin işlənməsi, yük barədə məlumatın tərəflər arasında ötürülməsi və daşınmanın izlənməsi daha səmərəli təşkil olunduqda gözləmə vaxtı azalır. Daşımanın müxtəlif mərhələləri üzrə məlumatların uyğunlaşdırılması şirkətlərə işlərini əvvəlcədən planlaşdırmağa kömək edir. Bu baxımdan gələcəyin logistika qovşağı həm yolların, həm də işlək informasiya sistemlərinin üzərində qurulur.
Nəqliyyat infrastrukturuna sərmayənin iqtisadi təsiri tranzit xidmətləri ilə məhdudlaşmır. Rahat daşıma imkanı yerli istehsalçının da bazara çıxışını yaxşılaşdırır. Müəssisə xammalı vaxtında ala, hazır məhsulunu başqa bölgəyə və ya xarici bazara daha səmərəli göndərə bildikdə istehsal planlarını genişləndirmək imkanı qazanır. Beləliklə, nəqliyyat sisteminin inkişafı sənaye və digər sahələr üçün də əlverişli şərait yaradır.
Azərbaycanın topladığı üstünlüyü qorumaq üçün infrastrukturun artan tələbatla birlikdə inkişafı vacibdir. Yük axınları çoxaldıqca bəzi məntəqələrdə əlavə gücə, yeni idarəetmə həllərinə və daha sıx əlaqələndirməyə ehtiyac yarana bilər. Bu, görülmüş işlərin dəyərini azaltmır. Əksinə, qurulmuş sistemin artıq daha böyük həcmdə fəaliyyət göstərməsi növbəti investisiyaların istiqamətini müəyyənləşdirir.
II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda səsləndirilən fikirlər göstərir ki, ölkəmiz nəqliyyat infrastrukturuna uzunmüddətli iqtisadi üstünlük kimi yanaşır. Dəmir yollarına, limana, avtomobil yollarına və hava nəqliyyatına qoyulan sərmayələr Azərbaycan üzərindən daşımalar üçün əsas yaradıb. İndi həmin əsasın rəqəmsal idarəetmə və artan yük həcmlərinə uyğun genişləndirilməsi ön plana çıxır. Azərbaycanı mühüm logistika qovşağına çevirən də məhz bu sistemli yanaşmadır.

Münəvvər Sadıxova,
YAP Neftçala rayon təşkilatının veteran üzvü