Avrasiyanın yeni güc xətti: Azərbaycan və Mərkəzi Asiyanın strateji yüksəlişi - ŞƏRH

Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında inkişaf edən münasibətlər regional əməkdaşlığın perspektivlərini müəyyənləşdirən mühüm istiqamətlərdən biridir. 2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşü bu əməkdaşlığın siyasi və institusional inkişafı baxımından diqqət çəkir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin, Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədovun, Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevin, Qırğız Respublikasının Prezidenti Sadır Japarovun, Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin və Tacikistan Prezidenti Emoməli Rəhmonun iştirak etdiyi görüşün yekununda iki mühüm sənəd — “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşünün Birgə Bəyanatı” və “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşünün tənzimləyici sənədləri haqqında Qərar” imzalanıb.
Bu sənədlər siyasi dialoqun davamlılığını və əməkdaşlığın daha sistemli əsaslarla inkişaf etdirilməsinin əhəmiyyətini ön plana çıxarır. Görüşün əsas siyasi mesajı region dövlətlərinin mövcud əlaqələri konkret iqtisadi layihələr, institusional mexanizmlər və uzunmüddətli tərəfdaşlıq vasitəsilə daha da möhkəmləndirmək iradəsində ifadə olunur.
Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətlərini birləşdirən münasibətlərin təməlində ortaq tarixi-mədəni irs, mənəvi yaxınlıq və qarşılıqlı hörmət dayanır. Müasir dövrdə isə bu əlaqələr yeni geosiyasi və iqtisadi məzmun qazanır. Avrasiyada nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi, beynəlxalq ticarətin şaxələndirilməsi və enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi tərəflər arasında əməkdaşlığın strateji əhəmiyyətini artırır. Bu yaxınlaşma dövlətlərin suverenliyinə hörmət və qarşılıqlı fayda prinsipləri əsasında ortaq maraqların uzlaşdırılmasına imkan yaradır.
Əməkdaşlığın ən perspektivli istiqamətlərindən biri nəqliyyat və logistika sahəsidir. Xəzər dənizi, Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi və Mərkəzi Asiya ölkələrinin beynəlxalq bazarlara çıxış imkanları Avropa ilə Asiya arasında iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi üçün mühüm zəmin yaradır. Orta Dəhlizin inkişafı fonunda limanların, dəmir yollarının və avtomobil magistrallarının əlaqələndirilməsi, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və rəqəmsal məlumat mübadiləsinin genişləndirilməsi regional ticarətin səmərəliliyini artıra bilər.
Nəqliyyat əlaqələrinin əhəmiyyəti yalnız yüklərin daşınması ilə məhdudlaşmır. Marşrut boyunca logistika mərkəzlərinin, anbarların və emal müəssisələrinin yaradılması əlavə iqtisadi dəyər formalaşdırmaqla yanaşı, yeni iş yerlərinin açılmasına və sahibkarlığın inkişafına şərait yarada bilər. Beləliklə, Xəzər hövzəsi yalnız tranzit məkanı deyil, istehsal, ticarət və investisiya əlaqələrinin birləşdiyi mühüm iqtisadi əməkdaşlıq platforması kimi də inkişaf edə bilər.
Regional tərəfdaşlığın möhkəmlənməsi üçün siyasi yaxınlaşmanın iqtisadi nəticələrlə tamamlanması vacibdir. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri kənd təsərrüfatı, qida sənayesi, tekstil, kimya, tikinti materialları, logistika və rəqəmsal texnologiyalar sahələrində birgə layihələr həyata keçirmək imkanlarına malikdirlər. Qarşılıqlı investisiyaların təşviqi, birgə müəssisələrin yaradılması və sənaye kooperasiyasının genişləndirilməsi yerli xammaldan səmərəli istifadəni, hazır məhsul istehsalını və yeni bazarlara çıxışı dəstəkləyə bilər. Kiçik və orta sahibkarlığın regional iqtisadi əlaqələrə daha fəal cəlb olunması da əməkdaşlığın faydalarını genişləndirən amillərdəndir.
Enerji sahəsində ənənəvi tərəfdaşlığın yeni texnoloji imkanlarla tamamlanması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Enerji infrastrukturunun modernləşdirilməsi, enerji səmərəliliyi və bərpaolunan enerji mənbələri üzrə təcrübə mübadiləsi region ölkələrinin qlobal iqtisadi dəyişikliklərə uyğunlaşmasına kömək edə bilər. Bununla yanaşı, təhsil, elm, rəqəmsal texnologiyalar, su və ərzaq təhlükəsizliyi sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi regional inkişafın dayanıqlılığını gücləndirə bilər.
Türkmənbaşı görüşünün nəticələrini qiymətləndirərkən imzalanmış sənədlərin siyasi və təşkilati əhəmiyyətini də xüsusi qeyd etmək lazımdır. Birgə Bəyanat dövlət başçılarının ortaq mövqeyini və əməkdaşlığın əsas istiqamətlərinə dair siyasi yanaşmalarını ifadə edir. Tənzimləyici sənədlər haqqında Qərar isə bu formatın təşkilati əsaslarının təkmilləşdirilməsi baxımından diqqət çəkir. Bununla belə, sənədlərin real əhəmiyyəti onların imzalanması ilə deyil, gələcəkdə konkret təşəbbüslərə, iqtisadi layihələrə və ölçülə bilən nəticələrə çevrilməsi ilə müəyyən olunacaq.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, nəqliyyat infrastrukturu və beynəlxalq tərəfdaşlıq əlaqələri ölkəmizə Avrasiyanın iqtisadi bağlantılarında mühüm rol oynamaq imkanı verir. Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə keçirilən bu görüş Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında yüksək səviyyəli siyasi dialoqun davamlılığını və qarşılıqlı maraqların uzlaşdırılmasının əhəmiyyətini bir daha önə çıxarır. Bu əməkdaşlığın dərinləşməsi ölkəmizin iqtisadi əlaqələrinin coğrafiyasını genişləndirə, beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarındakı mövqeyini möhkəmləndirə və yeni investisiya imkanları yarada bilər.
Regional əməkdaşlığın əsas məqsədi dövlətlərin iqtisadi və siyasi imkanlarını genişləndirməklə yanaşı, insanların rifahına töhfə verməkdir. Yeni müəssisələrin yaradılması, məşğulluğun artması, sahibkarlar üçün imkanların genişlənməsi və gənclərin təhsil-elmi layihələrdə iştirakı tərəfdaşlığın cəmiyyətlər üçün real faydasını ortaya qoyur. Qarşılıqlı etimadın qorunması, iqtisadi təşəbbüslərin səmərəliliyi və qəbul edilən qərarların ardıcıl icrası bu prosesin uğurunu müəyyən edən əsas amillər olacaq.
Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşü regionda əməkdaşlığın gələcək inkişafı baxımından əhəmiyyətli siyasi hadisədir. Görüşün strateji mahiyyəti tarixi-mədəni yaxınlığın müasir iqtisadi və siyasi tərəfdaşlıq imkanları ilə birləşdirilməsindədir. Nəqliyyat bağlantılarının inkişafı, qarşılıqlı investisiyaların artırılması, birgə istehsal layihələrinin həyata keçirilməsi və regional çağırışlara əlaqələndirilmiş yanaşma bu potensialın reallaşmasına xidmət edə bilər.
Türkmənbaşı görüşünün əsas mesajı ondan ibarətdir ki, regionun gələcəyi ortaq maraqların uzlaşdırılmasından və siyasi iradənin konkret nəticələrə çevrilməsindən asılıdır. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri qarşılıqlı etimada əsaslanan əməkdaşlığı ardıcıl şəkildə inkişaf etdirdikcə, həm iqtisadi imkanlarını genişləndirə, həm də Avrasiyanın siyasi və iqtisadi məkanında mövqelərini gücləndirə bilərlər.

Yalçın Əliyev
Yeni Azərbaycan Partiyası Lənkəran rayon təşkilatının əməkdaşı