Azərbaycan və Mərkəzi Asiya arasında strateji tərəfdaşlığın yeni mərhələsi - ŞƏRH

Regional əməkdaşlıq, iqtisadi inteqrasiya, nəqliyyat bağlantıları və enerji təhlükəsizliyi Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm istiqamətləri kimi

2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının 8-ci Məşvərət görüşü keçirilib. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tədbirdə çıxış edərək ölkəmizin Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinin inkişafı, iqtisadi və investisiya əməkdaşlığının genişləndirilməsi, nəqliyyat-logistika imkanlarının artırılması, enerji sahəsində tərəfdaşlıq və regional sabitliyin qorunması ilə bağlı mühüm məsələlərə toxunub. Görüş Azərbaycanın region ölkələri ilə əlaqələrinin möhkəmləndirilməsi və ortaq inkişaf məqsədlərinin reallaşdırılması baxımından əhəmiyyətli siyasi platforma kimi diqqət çəkib.

Prezident İlham Əliyevin çıxışının əsas istiqamətlərindən biri Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əməkdaşlığının son illərdə keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəlməsi olub. Dövlət başçısı çıxışında Azərbaycanın 2025-ci ilin noyabrında Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının Məşvərət görüşü formatında tamhüquqlu iştirakçıya çevrilməsinin əhəmiyyətini xüsusi vurğulayıb. Bu qərar Azərbaycanın regional əməkdaşlıq proseslərində fəal iştirakının və qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinin mühüm göstəricisidir. Prezident İlham Əliyev bu tarixi qərara yekdilliklə dəstək göstərən həmkarlarına təşəkkürünü bildirib və təşəbbüsün irəli sürülməsində Türkmənistanın, xüsusilə Qurbanqulu Berdimuhamedovun rolunu qeyd edib.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətləri ortaq tarixi köklərə, milli-mədəni yaxınlığa, qarşılıqlı hörmətə və ümumi strateji maraqlara əsaslanır. Xalqlarımızı birləşdirən tarixi və mənəvi bağlar müasir dövrdə siyasi dialoqun, iqtisadi tərəfdaşlığın və humanitar əlaqələrin inkişafı üçün möhkəm zəmin yaradır. Bu əlaqələrin genişlənməsi yalnız ikitərəfli münasibətlərin möhkəmlənməsi ilə məhdudlaşmır, bütövlükdə regionun beynəlxalq mövqelərinin güclənməsinə də xidmət edir.

Dövlət başçısının çıxışında yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlərin intensivliyinə diqqət yetirilməsi də təsadüfi deyil. Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında siyasi təmasların davamlı xarakter alması əməkdaşlığın konkret layihələrlə zənginləşdirilməsi üçün yeni imkanlar açır. Bu, dövlətlər arasında etimadın möhkəmləndirilməsi, ortaq maraqların müəyyənləşdirilməsi və regional çağırışlara birgə yanaşmaların formalaşdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında ticarət-iqtisadi əlaqələrin dinamik inkişafını konkret göstəricilərlə diqqətə çatdırıb. Dövlət başçısının bildirdiyinə görə, 2025-ci ildə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarət dövriyyəsi 50 faizdən çox artıb. Hazırda Mərkəzi Asiya ölkələrinin kapitalı ilə Azərbaycanda 400-dən artıq şirkət fəaliyyət göstərir. Bu rəqəmlər qarşılıqlı iqtisadi maraqların genişləndiyini və əməkdaşlığın real iqtisadi nəticələr verdiyini göstərir.

Dövlət başçısı birgə investisiya fondlarının imkanlarından daha səmərəli istifadə olunmasının vacibliyini vurğulayıb. Azərbaycan Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondları yaradıb və bu fondların hər birinin kapitalı yüz milyonlarla dollar təşkil edir. Həmin maliyyə imkanlarının yeni istehsal müəssisələrinin yaradılmasına, sənaye əməkdaşlığının genişləndirilməsinə və ortaq layihələrin həyata keçirilməsinə yönəldilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Müasir dövrdə iqtisadi tərəfdaşlığın uğuru yalnız ticarət dövriyyəsinin artması ilə ölçülmür. Əsas məqsəd istehsal sahələrində əməkdaşlığı gücləndirmək, qarşılıqlı sərmayələri artırmaq, yeni texnologiyaları tətbiq etmək və beynəlxalq bazarlara birgə çıxış imkanlarını genişləndirməkdir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında bu yanaşmanın ön plana çəkilməsi Azərbaycanın regional iqtisadi inteqrasiyaya strateji baxışını ifadə edir.

Birgə istehsal müəssisələrinin yaradılması tərəfdaş ölkələrdə yeni iş yerlərinin açılmasına, yerli məhsulların rəqabət qabiliyyətinin yüksəlməsinə və iqtisadiyyatların şaxələndirilməsinə dəstək verə bilər. Bu istiqamətdə əməkdaşlığın genişlənməsi regionun xarici bazarlardan asılılığının azaldılması və daxili iqtisadi potensialının daha dolğun reallaşdırılması baxımından da əhəmiyyətlidir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi yer tutan məsələlərdən biri nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq olub. Xəzər dənizi Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətlərini birləşdirən mühüm nəqliyyat məkanıdır. Xəzərin hər iki sahilində limanların, dəmir yollarının, avtomobil yollarının və digər infrastruktur obyektlərinin inkişafı regionun beynəlxalq bazarlara çıxışını asanlaşdırır.

Azərbaycan son illərdə nəqliyyat infrastrukturunun müasirləşdirilməsinə əhəmiyyətli investisiyalar yatırıb. Dəniz limanlarının, hava limanlarının, dəmir yollarının və avtomobil yollarının inkişafı ölkəmizin tranzit imkanlarını genişləndirib. Bu infrastruktur Şərqlə Qərbi, Şimalla Cənubu birləşdirən marşrutların səmərəli fəaliyyətinə xidmət edir. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, əsas vəzifələrdən biri mövcud nəqliyyat yollarının daha səmərəli və rəqabətqabiliyyətli olmasına nail olmaqdır.

Orta Dəhlizin əhəmiyyətinin artması Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri üçün yeni iqtisadi perspektivlər açır. Prezidentin təqdim etdiyi göstəricilərə əsasən, 2025-ci ildə bu marşrut üzrə tranzit yükdaşımaların həcmi 10 faizdən çox, 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında isə əvvəlki dövrlə müqayisədə təxminən daha 20 faiz artıb. Bu dinamika marşrutun beynəlxalq ticarətdə artan rolunu və regionun logistika potensialını nümayiş etdirir.

Orta Dəhlizin inkişafı yalnız yükdaşımaların həcminin artması demək deyil. Bu marşrut boyunca limanların, logistika mərkəzlərinin, dəmir yollarının və gömrük sistemlərinin əlaqələndirilmiş fəaliyyəti region ölkələrinin iqtisadi münasibətlərini daha sıx edə bilər. Daşımaların sürətinin artırılması, prosedurların sadələşdirilməsi və rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi beynəlxalq şirkətlərin bu marşruta marağını daha da yüksəldə bilər.

Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və yaratdığı infrastruktur ölkəmizə Avrasiya məkanında mühüm nəqliyyat qovşağı kimi çıxış etmək imkanı verir. Mərkəzi Asiya ölkələri üçün Azərbaycan vasitəsilə Qərb bazarlarına çıxış imkanlarının genişlənməsi, öz növbəsində, ölkəmizin tranzit və logistika xidmətlərinin inkişafına təkan verir. Beləliklə, tərəfdaşlıq qarşılıqlı fayda prinsipi əsasında möhkəmlənir.

Dövlət başçısının çıxışında rəqəmsal bağlantıların inkişafı da mühüm istiqamət kimi qeyd olunub. “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsinin həyata keçirilməsi və Xəzər dənizinin dibi ilə fiber-optik kabel xətlərinin çəkilməsi üzrə görülən işlər regionun rəqəmsal infrastrukturunun gücləndirilməsinə xidmət edir.

Müasir dünyada dövlətlər arasında əlaqələr yalnız avtomobil yolları, dəmir yolları və dəniz marşrutları ilə məhdudlaşmır. İnformasiya mübadiləsinin sürəti, rəqəmsal xidmətlərin əlçatanlığı və təhlükəsiz kommunikasiya sistemləri də iqtisadi rəqabət qabiliyyətinə təsir göstərir. Buna görə də Xəzər hövzəsində rəqəmsal bağlantıların genişləndirilməsi regionun gələcək inkişafı üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.

Rəqəmsal infrastrukturun inkişafı elektron ticarətin, maliyyə xidmətlərinin, logistika idarəçiliyinin və dövlətlərarası informasiya mübadiləsinin səmərəliliyini artıra bilər. Bu layihələr Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat qovşağı olmaqla yanaşı, rəqəmsal əlaqələrin də mühüm mərkəzlərindən birinə çevrilməsi üçün imkanlar yaradır.

Prezident İlham Əliyev enerji sahəsini Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən biri kimi səciyyələndirib. Azərbaycanın Mərkəzi Asiyadan beynəlxalq bazarlara enerji resurslarının tranzitində mühüm rol oynadığını qeyd edən dövlət başçısı Türkmənistan və Qazaxıstandan neftin ölkəmizin ərazisi vasitəsilə nəql olunduğunu və bu daşımaların həcminin artdığını bildirib.

Bu əməkdaşlıq regionun enerji resurslarının dünya bazarlarına çatdırılmasında alternativ imkanların genişlənməsinə kömək edir. Enerji sahəsində qarşılıqlı fəaliyyət həm ixrac marşrutlarının şaxələndirilməsi, həm də ölkələr arasında iqtisadi əlaqələrin möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Bununla yanaşı, yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlıq yeni strateji perspektivlər yaradır. Azərbaycan Qazaxıstan və Özbəkistanla birlikdə yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində iş aparır. Bərpaolunan enerji mənbələrindən istifadə imkanlarının genişləndirilməsi region ölkələrinin enerji sistemlərinin inkişafına, ekoloji dayanıqlılığın gücləndirilməsinə və gələcək enerji ehtiyaclarının daha səmərəli qarşılanmasına töhfə verə bilər.

Yaşıl enerji layihələri müasir dövrdə iqtisadi inkişafla ekoloji məsuliyyətin uzlaşdırılmasının vacibliyini göstərir. Günəş və külək enerjisi kimi bərpaolunan mənbələrin potensialından istifadə, enerji infrastrukturunun yenilənməsi və dövlətlərarası bağlantıların yaradılması uzunmüddətli perspektivdə regionun rəqabət qabiliyyətini yüksəldə bilər.

Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanla Türkmənistan arasında dostluq və qardaşlıq münasibətlərinə də xüsusi diqqət ayırıb. Dövlət başçısı Türkmənistanın Füzuli şəhərində məscidin tikintisi təşəbbüsünü xalqlarımız arasında mənəvi yaxınlığın və qardaşlıq münasibətlərinin ifadəsi kimi dəyərləndirib. Bu layihə Azərbaycanla Türkmənistan arasında əlaqələrin yalnız siyasi və iqtisadi sahələrlə məhdudlaşmadığını, ortaq mənəvi dəyərlərlə də möhkəmləndiyini göstərir.

Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində Mərkəzi Asiya dövlətlərinin həyata keçirdiyi layihələr də regional həmrəyliyin konkret nümunələridir. Özbəkistanın Füzulidə Mirzə Uluqbəyin adını daşıyan məktəb inşa etməsi, Qazaxıstanın Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzini yaratması, Qırğızıstanın isə Ağdamda Manas adına məktəb tikməsi xalqlarımız arasında dostluq münasibətlərinin əməli ifadəsidir. Prezident İlham Əliyev bu dəstəyi yüksək qiymətləndirib.

Belə təşəbbüslər azad edilmiş ərazilərdə sosial infrastrukturun qurulmasına, təhsil və mədəniyyət imkanlarının genişlənməsinə, həmçinin regionun bərpasında beynəlxalq həmrəyliyin güclənməsinə xidmət edir. Bu layihələr gələcək nəsillər arasında qarşılıqlı anlaşmanın dərinləşməsi üçün də mühüm mənəvi əsas yaradır.

Dövlət başçısının çıxışının mühüm siyasi məqamlarından biri regionda sülhün, təhlükəsizliyin və siyasi-iqtisadi sabitliyin əhəmiyyətinin vurğulanması olub. Prezident İlham Əliyev bildirib ki, əməkdaşlıq formatının geosiyasi əhəmiyyəti enerji və nəqliyyat layihələri ilə məhdudlaşmır. Ölkələrdə sülhün, təhlükəsizliyin və sabitliyin qorunması əldə olunan nailiyyətlərin əsasını təşkil edir və gələcək inkişaf üçün möhkəm zəmin yaradır.

Bu yanaşma region dövlətlərinin qarşılıqlı fəaliyyətinin uzunmüddətli xarakter daşıması üçün mühüm şərtləri müəyyənləşdirir. İqtisadi layihələrin davamlılığı, investisiyaların qorunması, nəqliyyat marşrutlarının təhlükəsizliyi və enerji təchizatının etibarlılığı sabit siyasi mühitdən birbaşa asılıdır. Buna görə də regional dialoqun davam etdirilməsi və ortaq maraqlar əsasında əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Məşvərət görüşləri dövlət başçılarına aktual məsələləri müzakirə etmək, qarşılıqlı mövqeləri yaxınlaşdırmaq və birgə təşəbbüslərin istiqamətlərini müəyyənləşdirmək imkanı verir. Bu platformanın genişlənməsi Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında əlaqələrin daha sistemli və institusional əsaslarla inkişafına şərait yaradır.

Türkmənbaşı görüşü çərçivəsində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Türkmənistan Prezidenti Serdar Berdimuhamedov, Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarov, Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev, Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev və Tacikistan Prezidenti Emoməli Rəhmon “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşünün Birgə Bəyanatı”nı və Məşvərət görüşünün normativ sənədlərinə dair qərarı imzalayıblar. Bu sənədlər formatın təşkilati əsaslarının möhkəmləndirilməsi və əməkdaşlığın davam etdirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Görüşün nəticələri göstərir ki, Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında münasibətlər çoxşaxəli əməkdaşlıq modeli əsasında inkişaf edir. Siyasi dialoq, ticarət, investisiya, sənaye, nəqliyyat, enerji, rəqəmsal bağlantılar və humanitar əlaqələr bir-birini tamamlayan istiqamətlər kimi çıxış edir. Bu sahələrdə əldə olunan irəliləyişlər regional əməkdaşlığın real məzmununu daha da zənginləşdirir.

Azərbaycanın bu platformada tamhüquqlu iştirakı ölkəmizin Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrinin yeni mərhələyə yüksəlməsini ifadə edir. Xəzər dənizinin iki sahilində yerləşən dövlətlərin birgə səyləri Avrasiya məkanında ticarət və nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsinə, yeni investisiya imkanlarının yaranmasına və iqtisadi potensialın daha səmərəli istifadəsinə töhfə verə bilər.

Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı görüşündəki çıxışı Azərbaycanın xarici siyasətində qarşılıqlı faydaya, dostluğa və strateji tərəfdaşlığa əsaslanan əməkdaşlıq xəttinin davam etdiyini nümayiş etdirir. Dövlət başçısının diqqətə çatdırdığı prioritetlər göstərir ki, Azərbaycanın məqsədi mövcud əlaqələri qorumaqla kifayətlənməmək, onları yeni iqtisadi layihələr, müasir texnologiyalar və uzunmüddətli regional təşəbbüslərlə daha da gücləndirməkdir.

Nəticə etibarilə, 8-ci Məşvərət görüşü Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi, ortaq inkişaf hədəflərinin müəyyənləşdirilməsi və regional sabitliyin möhkəmləndirilməsi baxımından əlamətdar hadisədir. Bu əməkdaşlığın gələcək uğuru siyasi iradənin konkret layihələrə çevrilməsindən, qarşılıqlı etimadın qorunmasından və bütün tərəflər üçün faydalı təşəbbüslərin ardıcıl həyata keçirilməsindən asılı olacaq.

Xəyyam Vəliyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının əməkdaşı