Azərbaycan–Kamboca münasibətləri: siyasi etimaddan strateji əməkdaşlığa doğru - ŞƏRH

Azərbaycanın xarici siyasətində Asiya ölkələri ilə əlaqələrin genişləndirilməsi, qarşılıqlı faydalı tərəfdaşlıqların inkişafı və beynəlxalq platformalarda əməkdaşlığın gücləndirilməsi mühüm istiqamətlərdən biridir. Bu kontekstdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Kamboca Krallığının Baş naziri Hun Manet ilə 12 oktyabr 2026-cı ildə Bakıda keçirdiyi görüş və mətbuata verdiyi bəyanat xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Rəsmi məlumatlar göstərir ki, səfər çərçivəsində ikitərəfli münasibətlərin geniş spektri müzakirə olunub, iqtisadi əlaqələrin inkişafı və əməkdaşlığın yeni istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi məsələləri ön plana çıxıb.
Prezident İlham Əliyevin bəyanatında Azərbaycan ilə Kamboca arasında mövcud münasibətlərin dostluq və qarşılıqlı dəstək prinsiplərinə əsaslandığı xüsusi vurğulanıb. Dövlət başçısının 12 il əvvəl Kambocanın o zamankı Baş naziri, hazırda isə Senatın sədri Hun Sen ilə Azərbaycanda keçirdiyi görüşü xatırlatması ikitərəfli əlaqələrin davamlı xarakterini nümayiş etdirir. Bu məqam diplomatik münasibətlərin yalnız ayrı-ayrı siyasi görüşlərdən ibarət olmadığını, zaman keçdikcə formalaşan etimad və qarşılıqlı anlaşma üzərində qurulduğunu göstərir.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində siyasi etimad dövlətlər arasında əməkdaşlığın əsasını təşkil etsə də, onun davamlı nəticələr verməsi üçün konkret fəaliyyət mexanizmləri ilə möhkəmləndirilməsi zəruridir. Azərbaycan və Kamboca arasında təmasların intensivləşdirilməsi barədə razılıq bu baxımdan əhəmiyyətlidir. BMT, Qoşulmama Hərəkatı və Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə (AQEM) çərçivəsində əməkdaşlıq iki ölkənin beynəlxalq məsələlərdə dialoqu davam etdirməsinə və qarşılıqlı maraqlarını uzlaşdırmasına imkan yaradır.
Kamboca Baş nazirinin AQEM-in Zirvə görüşündə iştirakı da bu əməkdaşlığın çoxtərəfli diplomatiya istiqamətini gücləndirən amillərdəndir. Belə platformalar regional təhlükəsizlik, dövlətlər arasında etimadın möhkəmləndirilməsi və beynəlxalq problemlərin dialoq yolu ilə həlli baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin bəyanatında diqqət yetirilən əsas məsələlərdən biri iqtisadi əlaqələrin mövcud potensialla müqayisədə məhdud olmasıdır. Dövlət başçısı ticarət dövriyyəsinin aşağı səviyyədə qaldığını qeyd edərək, rəsmi səfərin bu sahədə canlanma yaradacağına əminliyini ifadə edib. Bununla yanaşı, ticarət və investisiya əməkdaşlığının praktiki məsələlərini araşdıracaq birgə işçi qrupunun yaradılması barədə məlumat verib.
Bu addımın əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, iqtisadi münasibətlərin genişləndirilməsi üçün mövcud imkanların sadəcə müəyyənləşdirilməsi kifayət etmir. Həmin imkanların konkret layihələrə, qarşılıqlı investisiya təşəbbüslərinə və davamlı biznes əlaqələrinə çevrilməsi tələb olunur. Birgə işçi qrupu iqtisadi prioritetlərin müəyyənləşdirilməsi, sahibkarlar arasında əlaqələrin qurulması və əməkdaşlıq təkliflərinin praktiki baxımdan qiymətləndirilməsi üçün institusional mexanizm rolunu oynaya bilər.
Bu baxımdan Azərbaycan və Kamboca şirkətlərinin iştirakı ilə keçirilən biznes forumu da mühüm platformadır. Forumun əsas potensialı tərəflərin bir-birinin bazarını, istehsal imkanlarını, investisiya mühitini və iqtisadi ehtiyaclarını daha yaxından öyrənməsindədir. Coğrafi məsafə müəyyən çətinliklər yaratsa da, müasir nəqliyyat, rəqəmsal kommunikasiya və logistika imkanları bu maneələrin təsirini azaltmağa şərait yaradır.
Sənayenin müxtəlif sahələrində birgə istehsal müəssisələrinin yaradılması imkanlarının müzakirəsi də iqtisadi əlaqələrin yalnız ənənəvi ticarətlə məhdudlaşmaması baxımından əhəmiyyətlidir. Birgə istehsal, texnologiya və təcrübə mübadiləsi, eləcə də yeni bazarlara çıxış perspektivləri ikitərəfli əməkdaşlığa əlavə dəyər qazandıra bilər. Bununla belə, bu imkanların reallaşması konkret layihələrin iqtisadi əsaslandırılmasından, biznes subyektlərinin marağından və əlverişli logistika əlaqələrinin qurulmasından asılı olacaq.
Azərbaycan–Kamboca münasibətlərinin perspektivli istiqamətlərindən biri təhsil və humanitar əməkdaşlıqdır. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında sovet dövründə yüzlərlə kambocalı tələbənin Azərbaycanda təhsil alması xatırladılıb və qarşılıqlı təhsil imkanlarının yenidən genişləndirilməsinin vacibliyi vurğulanıb. Bu ənənənin bərpası yalnız akademik mübadilə baxımından deyil, həm də gələcək nəsillər arasında qarşılıqlı anlaşmanın və mədəni əlaqələrin möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Bu istiqamətdə 12 oktyabr tarixində imzalanmış sənədlərdən biri xüsusi diqqət çəkir. ADA Universiteti ilə Kambocanın Diplomatiya və Beynəlxalq Əlaqələr Milli İnstitutu arasında əməkdaşlıq haqqında anlaşma memorandumu diplomatik kadrların hazırlanması, təcrübə mübadiləsi və akademik əlaqələrin inkişafı üçün institusional zəmin yaradır. Eyni zamanda, Azərbaycan və Kamboca hökumətləri arasında ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq haqqında Çərçivə Sazişinin, eləcə də ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılmasına dair sazişin imzalanması iqtisadi münasibətlərin hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlardır.
Rəqəmsal transformasiya və dövlət xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi də əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindəndir. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın “ASAN xidmət” modelinin Kambocada maraq doğurduğunu bildirib. Bu modelin beynəlxalq səviyyədə öyrənilməsi dövlət idarəçiliyində səmərəlilik, şəffaflıq və vətəndaş məmnunluğu prinsiplərinin təşviqinə xidmət edə bilər. Dövlət xidmətlərinin rəqəmsallaşdırılması, elektron idarəetmə həlləri və innovativ xidmət mexanizmləri üzrə təcrübə mübadiləsi iki ölkə üçün qarşılıqlı fayda yarada biləcək sahələrdəndir.
Turizm və nəqliyyat sahələrində əməkdaşlıq da iqtisadi və humanitar münasibətlərin genişləndirilməsinə töhfə verə bilər. Ölkələr arasında coğrafi məsafənin böyük olması nəqliyyat bağlantılarının, aviasiya əlaqələrinin və logistika həllərinin əhəmiyyətini artırır. Birbaşa əlaqələrin inkişafı işgüzar səfərləri, turist mübadiləsini və qarşılıqlı investisiya təşəbbüslərini asanlaşdıra bilər.
Azərbaycanın xarici siyasətində Asiya ölkələri ilə əlaqələrin genişləndirilməsi regional və qlobal əməkdaşlığın şaxələndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında parlamentlərarası dostluq qruplarının fəaliyyəti və Kambocanın dəstəyi ilə Azərbaycanın ASEAN Parlamentlərarası Assambleyasında müşahidəçi statusu əldə etməsi xüsusi qeyd olunub. Bu, Azərbaycanın Cənub-Şərqi Asiya ilə institusional əlaqələrini inkişaf etdirmək niyyətinin göstəricisidir.
Azərbaycanın Avropa ilə Asiya arasında yerləşən coğrafi mövqeyi onun beynəlxalq nəqliyyat və logistika əlaqələrində rolunu artırır. Bu üstünlük yalnız tranzit imkanları ilə məhdudlaşmır; ölkənin müxtəlif iqtisadi məkanlar arasında əməkdaşlıq körpüsü kimi çıxış etməsinə də şərait yaradır. Kamboca ilə münasibətlərin genişləndirilməsi Azərbaycanın Cənub-Şərqi Asiya bazarları ilə əlaqələrini gücləndirmək və beynəlxalq tərəfdaşlıq şəbəkəsini genişləndirmək baxımından əlavə imkanlar yarada bilər.
Prezident İlham Əliyevin bəyanatında humanitar təhlükəsizlik məsələləri, xüsusilə mina problemi də mühüm yer tutub. Azərbaycan və Kambocanın bu sahədə oxşar çətinliklərlə üzləşməsi təcrübə mübadiləsini və birgə fəaliyyət imkanlarının araşdırılmasını aktual edir. Dövlət başçısı Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində Ermənistanın işğal dövründə basdırdığı minaların partlaması nəticəsində 400-dən çox insanın həlak olduğunu və ya xəsarət aldığını bildirib.
Mina təhlükəsi yalnız insanların həyatına birbaşa təhdid yaratmır, həm də kənd təsərrüfatının inkişafına, infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsinə, əhalinin doğma yurdlarına qayıdışına və iqtisadi fəallığın bərpasına mane olur. Buna görə də minatəmizləmə sahəsində müasir texnologiyaların tətbiqi, mütəxəssislərin hazırlanması, risklərin azaldılması və zərərçəkənlərə dəstək mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi beynəlxalq əməkdaşlığın vacib istiqamətlərindəndir.
Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa işləri və “Böyük Qayıdış” Proqramı təhlükəsizliklə dayanıqlı inkişaf arasındakı əlaqəni aydın nümayiş etdirir. Prezidentin bəyanatında həmin ərazilərdə 100 minə yaxın insanın yaşadığı və çalışdığı qeyd olunub. Bu göstərici bərpa və məskunlaşma prosesinin miqyasını əks etdirir.
Bəyanatın əsas siyasi məzmununu təşkil edən məsələlərdən biri sülh və təhlükəsizliyin beynəlxalq hüquqa, dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət əsasında təmin edilməsidir. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, sülh və təhlükəsizlik davamlı inkişafın əsas şərtləridir. Bu yanaşma dövlətlərarası münasibətlərdə güvənli mühitin yaradılmasının, iqtisadi tərəfdaşlığın genişləndirilməsinin və humanitar əlaqələrin inkişafının zəruri şərtidir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməsindən sonra azad edilmiş ərazilərdə aparılan quruculuq işləri, infrastrukturun yenilənməsi və əhalinin qayıdışı ölkənin postmünaqişə mərhələsində qarşıya qoyduğu əsas məqsədlərdəndir. Bu prosesin davamlılığı mina təhlükəsinin aradan qaldırılmasından, təhlükəsiz yaşayış şəraitinin təmin edilməsindən və iqtisadi imkanların genişləndirilməsindən birbaşa asılıdır.
Prezident İlham Əliyevin Kamboca Krallığının Baş naziri Hun Manet ilə mətbuata verdiyi bəyanat Azərbaycan–Kamboca münasibətlərinin inkişaf perspektivlərini siyasi, iqtisadi və humanitar müstəvilərdə bir araya gətirir. Siyasi dialoqun intensivləşdirilməsi, birgə işçi qrupunun yaradılması, iqtisadi əməkdaşlıq haqqında çərçivə sazişinin imzalanması, ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılmasına dair razılaşma və təhsil sahəsində institusional əlaqələrin genişləndirilməsi münasibətlərin daha praktik məzmun qazanmasına xidmət edir.
Əsas məsələ əldə olunmuş razılaşmaların konkret layihələrə çevrilməsi, biznes dairələri arasında davamlı əlaqələrin yaradılması və qarşılıqlı maraq doğuran sahələrdə nəticəyönümlü fəaliyyətin təmin edilməsidir. Bu baxımdan səfər Azərbaycan ilə Kamboca arasında mövcud dostluq münasibətlərinin daha geniş iqtisadi və institusional əməkdaşlıq modelinə çevrilməsi üçün əlverişli zəmin formalaşdırır.
Azərbaycan–Kamboca münasibətlərinin gələcək inkişafı ikitərəfli siyasi etimadın möhkəmləndirilməsindən, iqtisadi imkanların düzgün qiymətləndirilməsindən və beynəlxalq platformalarda əməkdaşlığın davam etdirilməsindən asılı olacaq. Bu istiqamətdə ardıcıl addımların atılması hər iki ölkənin milli maraqlarına uyğun olmaqla yanaşı, Asiya ilə digər regionlar arasında əlaqələrin genişlənməsinə də töhfə verə bilər.

Şamo Qasımov
YAP Laçın rayon təşkilatının sədr müavini