Təxribatlardan kapitulyasiyaya: Ermənistanın işğal siyasətinin iflası

İşğal siyasətinin uzun müddət davam etməsi onun davamlı uğur qazanacağı demək deyil. Başqa dövlətin torpaqlarına nəzarəti qorumaq üçün hərbi gücə və xarici dəstəyə arxalanan tərəf qarşısındakı xalqın iradəsini düzgün qiymətləndirmədikdə ciddi strateji səhvlərə yol verir. Ermənistanın Azərbaycana qarşı siyasəti bunun aydın nümunəsidir. Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 15-də Bakıda Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin 7-ci Zirvə Görüşündə çıxışı zamanı diqqətə çatdırdığı faktlar göstərdi ki, Ermənistanın təxribatçı davranışı və işğalı davam etdirmək cəhdləri onun özünü hərbi-siyasi məğlubiyyətə apardı.
Ermənistanın əsas yanlışlığı Azərbaycanın işğalla barışacağını düşünməsi idi. Uzun illər davam edən danışıqların nəticəsizliyi, beynəlxalq qərarların yerinə yetirilməməsi və təcavüzə qarşı təsirli tədbirlərin görülməməsi qarşı tərəfdə arxayınlıq yaratmışdı. Lakin Azərbaycan üçün ərazi bütövlüyünün bərpası dövlət siyasətinin dəyişməz məqsədi olaraq qalırdı. Məcburi köçkünlərin öz yurdlarına qayıtmaq hüququndan imtina edilməsi, işğalın nəticələrinin qəbul olunması heç vaxt müzakirə mövzusu deyildi. Ermənistan rəhbərliyi bu iradəni nəzərə almaq əvəzinə, mövcud vəziyyəti möhkəmləndirməyə çalışırdı.
2018-ci ildə Ermənistanda hakimiyyət dəyişikliyi münaqişənin həllinə yanaşmada əsaslı dönüş yaratmadı. Yeni rəhbərliyin addımları əvvəlki siyasətin davam etdiyini göstərdi. Azərbaycanla münasibətlərdə işğalın aradan qaldırılması üçün məsuliyyətli mövqe nümayiş etdirilməsi əvəzinə, gərginliyi artıran bəyanatlar səsləndirildi. Bununla danışıqların nəticə verməsi üçün zəruri olan siyasi mühit daha da zəiflədi.
2019-cu ildə Ermənistanın Baş nazirinin Azərbaycanın o zaman işğal altında olan Xankəndi şəhərində “Qarabağ Ermənistandır və nöqtə” bəyanatını səsləndirməsi bu siyasətin mahiyyətini açıq göstərdi. Həmin bəyanat Azərbaycanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə qarşı iddia ifadə edirdi. Eyni zamanda, münaqişənin danışıqlar yolu ilə həllinə ağır zərbə vururdu. Özünü sülh prosesinin iştirakçısı kimi təqdim edən rəhbərliyin belə mövqe tutması diplomatik fəaliyyətin gələcəyi haqqında ciddi suallar yaradırdı.
Ermənistanın o dövrdəki müdafiə rəhbərliyinin yeni ərazilər uğrunda yeni müharibə ilə bağlı təhdidləri də vəziyyəti ağırlaşdırdı. İşğal olunmuş torpaqların azad edilməsi müzakirə olunduğu halda, Azərbaycana qarşı yeni ərazi iddialarının səsləndirilməsi təcavüzkar düşüncənin davam etdiyini göstərirdi. Bu yanaşma qarşı tərəfin hərbi imkanları və Azərbaycanın müqavimət iradəsi haqqında yanlış təsəvvürlərə əsaslanırdı. Ermənistan rəhbərliyi uzun illər ərzində yaranmış vəziyyətin dəyişməyəcəyinə inanaraq təhlükəli hesablamalar aparırdı.
Beynəlxalq münasibətlərdə belə davranışa vaxtında və prinsipial münasibətin göstərilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Lakin işğalın davam etməsi, təhdid xarakterli bəyanatlar və danışıqları zəiflədən addımlar qarşısında təsirli tədbirlərin görülməməsi cəzasızlıq hissini gücləndirirdi. Prezident İlham Əliyevin çıxışında vurğuladığı kimi, beynəlxalq təsisatların fəaliyyətsizliyi və seçici yanaşmalar mövcud vəziyyətin uzanmasına şərait yaradırdı. Bunun nəticəsində Ermənistan rəhbərliyi öz siyasətinin doğurduğu riskləri düzgün qiymətləndirmirdi.
2020-ci ilin iyul və avqust aylarında Ermənistanın törətdiyi hərbi təxribatlar gərginliyi daha da artırdı. Azərbaycan hərbçilərinin həlak olması cəmiyyətimizdə haqlı etiraz doğurdu. Baş verənlər göstərirdi ki, qarşı tərəf danışıqlar yolu ilə həll üçün şərait yaratmaq əvəzinə, hərbi təzyiq vasitəsilə öz mövqeyini qəbul etdirməyə çalışır. Azərbaycan xalqının uzun illər davam edən işğala qarşı etirazı və torpaqların azad edilməsi tələbi daha qəti şəkildə ifadə olunurdu.
Bu dövrün hadisələrini qiymətləndirərkən Azərbaycanın illərlə həyata keçirdiyi hazırlıq da nəzərə alınmalıdır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə iqtisadi imkanlar genişləndirilmiş, müdafiə qabiliyyəti gücləndirilmiş, ordunun peşəkarlığı yüksəldilmişdi. Müasir silah və texnologiyaların tətbiqi şəxsi heyətin hazırlığı ilə tamamlanırdı. Ölkənin hərbi və iqtisadi potensialı, diplomatik mövqeyi və ictimai həmrəyliyi ərazi bütövlüyünün bərpası məqsədi ətrafında birləşirdi. Ermənistanın hesablamalarında nəzərə almadığı əsas həqiqətlərdən biri məhz bu dəyişiklik idi.
44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan Ordusunun hazırlığını və dövlətimizin qətiyyətini nümayiş etdirdi. Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ordumuz döyüş meydanında ardıcıl uğurlar qazandı, 300-dən çox şəhər və kəndi işğaldan azad etdi. Uzun illər ərzində yaradılmış müdafiə mövqeləri Azərbaycanın irəliləyişini dayandıra bilmədi. Qarşı tərəfin hərbi üstünlük haqqında təsəvvürləri real döyüş şəraitində iflasa uğradı.
Qələbənin əldə edilməsində Azərbaycan hərbçisinin mənəvi gücü xüsusi rol oynadı. Öz torpağını azad edən əsgər hansı məqsəd uğrunda döyüşdüyünü aydın bilirdi. Onun mübarizəsi doğma yurdlarından didərgin salınmış insanların qayıdışına, ölkəsinin suveren hüquqlarının təmin olunmasına xidmət edirdi. Şəhidlərimizin fədakarlığı, qazilərimizin şücaəti və hərbçilərimizin peşəkarlığı xalqımızın birliyi ilə tamamlandı. Bu mənəvi və hərbi üstünlük müharibənin nəticəsini müəyyənləşdirən əsas amillərdən oldu.
2020-ci il noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli bəyanat Ermənistanın hərbi məğlubiyyətini təsbit etdi. Azərbaycan Prezidentinin siyasi qiymətləndirməsində kapitulyasiya aktı kimi səciyyələndirilən bu sənəd müharibənin dayandırılmasını və Ermənistanın üzərinə konkret öhdəliklər götürməsini nəzərdə tuturdu. Yeni ərazilər uğrunda müharibə ilə Azərbaycanı təhdid edən rəhbərlik işğal siyasətinin ağır nəticələri ilə üzləşdi. Azərbaycanın torpaqlarını azad etmək iradəsini nəzərə almayan hesablamalar özünü doğrultmadı.
Vətən müharibəsinin nəticəsi Cənubi Qafqazda əvvəlki vəziyyəti dəyişdi. İşğalın davamına əsaslanan siyasət öz hərbi dayaqlarının mühüm hissəsini itirdi. Azərbaycan ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində tarixi nəticəyə nail oldu və azad edilmiş torpaqlarda quruculuq işlərinə başladı. Bu dəyişiklik regionda münasibətlərin yeni əsaslar üzərində qurulmasını zəruri etdi. Ərazi iddialarından imtina, suverenliyə hörmət və öhdəliklərin yerinə yetirilməsi davamlı sabitliyin başlıca şərtləri kimi önə çıxdı.
Prezident İlham Əliyevin AQEM-in Bakı Zirvə Görüşündə bu hadisələri xatırlatması beynəlxalq auditoriyaya mühüm siyasi mesaj idi. Təcavüzün nəticələrini qorumaq cəhdləri, təxribatçı ritorika və xarici dəstəyə həddindən artıq arxayınlıq təhlükəsizlik yaratmır. Əksinə, yanlış qərarların qəbuluna və qarşıdurmanın dərinləşməsinə səbəb olur. Ermənistanın işğal siyasətinin iflası göstərdi ki, başqa xalqın hüquqlarını davamlı şəkildə pozmaq üzərində qurulmuş yanaşmanın gələcəyi yoxdur.
Azərbaycanın Qələbəsi xalqımızın öz torpağına sahib çıxmaq iradəsinin nəticəsidir. Bu iradə siyasi rəhbərliyin qətiyyəti, ordunun gücü və cəmiyyətin həmrəyliyi ilə gerçəkləşdi. Təxribatlardan hərbi məğlubiyyətə aparan yolun dərsləri isə aydındır: regional münasibətlər suverenliyə hörmət və qarşılıqlı məsuliyyət üzərində qurulmalıdır. Cənubi Qafqazın gələcəyi məhz bu prinsiplərin qəbulundan və onlara uyğun davranışdan asılıdır.

Gülxanım Abdulhüseynova,
YAP Neftçala rayon təşkilatının fəal üzvü
Neftçala rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin direktor müavini