Azərbaycanın suverenliyi, xarici siyasəti və beynəlxalq əməkdaşlıq hədəfləri - ŞƏRH

Azərbaycan coğrafi baxımdan Asiya ilə Avropanın kəsişməsində yerləşməklə Avrasiya məkanında mühüm birləşdirici mərkəz rolunu getdikcə gücləndirir. Ölkəmizin müxtəlif dövlətlərlə ikitərəfli və çoxtərəfli formatlarda həyata keçirdiyi siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar əməkdaşlıq regional sabitliyin və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsinə mühüm töhfə verir. Azərbaycanın əlverişli geostrateji mövqeyi beynəlxalq nəqliyyat və logistika əlaqələrinin inkişafı, dövlətlər arasında qarşılıqlı faydalı münasibətlərin genişlənməsi və qlobal əməkdaşlığın dərinləşməsi üçün geniş imkanlar yaradır.

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdiyi vaxtdan etibarən milli maraqlara, dövlət suverenliyinə, bərabərhüquqluluğa, daxili işlərə qarışmamaq prinsipinə və ölkələrin ərazi bütövlüyünə hörmətə əsaslanan müstəqil xarici siyasət həyata keçirir. Dövlətimizin beynəlxalq münasibətlərdə əsas mövqeyi beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinin bütün ölkələrə bərabər şəkildə tətbiq edilməsindən, ikili standartlara yol verilməməsindən və dövlətlərarası mübahisələrin ədalətli həllindən ibarətdir.
Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın uzun illər ərzində beynəlxalq münasibətlər sistemində ikili standartlarla üzləşdiyini diqqətə çatdırıb. Ölkəmizin beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin təqribən 20 faizinin 30 ilə yaxın müddətdə Ermənistanın işğalı altında qalması, bir milyon azərbaycanlının doğma yurdlarından qovulması və etnik təmizləməyə məruz qalması beynəlxalq hüququn prinsiplərinin vaxtında və ardıcıl şəkildə müdafiə edilməməsinin ağır nəticələrini göstərir. Bu təcrübə sübut edir ki, beynəlxalq hüquq normaları siyasi maraqlardan asılı olmayaraq bütün dövlətlərə eyni qaydada tətbiq edilməlidir.
1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən qəbul edilmiş və Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərindən çıxarılmasını tələb edən dörd qətnamənin uzun illər icrasız qalması beynəlxalq təşkilatların qərarlarının həyata keçirilməsində ciddi problemlərin mövcudluğunu nümayiş etdirirdi. Prezidentin çıxışında vurğulanan əsas məqamlardan biri beynəlxalq təşkilatların qəbul etdikləri qərarların yalnız bəyanat səviyyəsində qalmamalı, onların icrasını təmin edən təsirli mexanizmlər yaradılmalıdır.
Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli məqsədilə yaradılmış ATƏT-in Minsk qrupunun fəaliyyəti uzun illər ərzində real nəticələr verməmiş, münaqişənin həlli əvəzinə onun dondurulmasına şərait yaratmışdır. Beynəlxalq vasitəçilik mexanizmlərinin təsirsizliyi işğalın davam etməsinə və regionda gərginliyin qorunub saxlanmasına səbəb olmuşdur. Bu baxımdan Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməsi beynəlxalq hüququn təmin olunmasının və milli iradənin qətiyyətlə həyata keçirilməsinin əhəmiyyətini göstərir.
Prezident İlham Əliyev çıxışında Ermənistanın əvvəlki və hazırkı rəhbərliyinin müxtəlif dövrlərdə nümayiş etdirdiyi mövqeyə toxunaraq, işğalın davam etdirilməsinə, münaqişənin dərinləşməsinə və sülh imkanlarının zəifləməsinə səbəb olan bəyanatları xatırladıb. Xüsusilə 2019-cu ildə Ermənistanın Baş nazirinin Xankəndidə səsləndirdiyi “Qarabağ Ermənistandır və nöqtə” bəyanatı ərazi iddialarının açıq ifadəsi kimi qiymətləndirilib. Həmin dövrdə Ermənistan rəhbərliyinin hərbi ritorikası və yeni müharibə təhdidləri beynəlxalq ictimaiyyətin prinsipial münasibətinin vacibliyini bir daha ortaya qoyub.
2020-ci ildə Ermənistanın törətdiyi hərbi təxribatlardan sonra Azərbaycan xalqı və dövləti öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmək əzmini nümayiş etdirdi. 44 gün davam edən Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycan Ordusu işğal altında olan çoxsaylı şəhər və kəndləri azad etdi. 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli bəyanat hərbi əməliyyatların dayandırılmasına və regionda yeni reallıqların formalaşmasına gətirib çıxardı. Vətən müharibəsində əldə olunan Qələbə Azərbaycanın hərbi qüdrətini, xalqın birliyini və dövlət rəhbərliyinin qətiyyətli siyasətini nümayiş etdirdi.
Azərbaycan üç il ərzində öz suverenliyini tam bərpa etmək üçün siyasi və diplomatik səylər göstərsə də, Ermənistanın hərbi potensialını bərpa etməsi və yeni silahlı qarşıdurma təhlükəsinin yaranması vəziyyəti mürəkkəbləşdirirdi. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində separatizmin mövcudluğuna son qoyuldu, dövlət suverenliyi və ərazi bütövlüyü tam bərpa edildi. Bu hadisə Azərbaycanın konstitusiya quruluşunun bütün ərazisində təmin olunması baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın suverenliyinin bərpasından sonra separatçı qurumun rəhbərlərinin və müharibə cinayətlərində ittiham olunan şəxslərin Azərbaycan məhkəməsi qarşısına çıxarılması hüquqi məsuliyyət prinsipinin həyata keçirilməsi kimi təqdim olunur. Prezident İlham Əliyev çıxışında bu məsələnin əhəmiyyətini vurğulayaraq, beynəlxalq hüququn pozulmasına görə məsuliyyətin təmin edilməsinin vacibliyinə diqqət çəkib. Hərbi Qənimətlər Parkı, Zəfər parkı və Zəfər muzeyi Azərbaycanın keçdiyi tarixi yolun, işğalın nəticələrinin və əldə olunmuş Qələbənin mahiyyətini nümayiş etdirən məkanlardır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi vurğulanan fikirlərdən biri Azərbaycanın müharibəni seçməməsi, əksinə, işğal və təcavüz şəraitində öz hüquqlarını müdafiə etmək məcburiyyətində qalmasıdır. Dövlət başçısının mövqeyinə görə, Ermənistanın işğalçılıq siyasətinə vaxtında və prinsipial münasibət göstərilsəydi, münaqişənin daha əvvəl sülh yolu ilə həlli mümkün ola bilərdi. Azərbaycan döyüş meydanında Qələbə qazandıqdan sonra qisasçılıq siyasəti yürütmək əvəzinə Ermənistana sülh təklif etməklə regionda davamlı sabitliyin təmin olunmasına üstünlük verib.
Azərbaycanın tarixi Qələbədən sonra məğlub tərəfə münasibətdə nümayiş etdirdiyi davranış dövlətimizin siyasi və mənəvi prinsiplərini əks etdirir. Prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, Azərbaycan xalqının uzun illər çəkdiyi əzablara, şəhər və kəndlərin dağıdılmasına baxmayaraq, ölkəmiz müharibənin davam etdirilməsini deyil, sülhün bərqərar olmasını seçib. Bununla belə, regionda əldə olunan sülhün kövrək xarakter daşıdığı, onun qorunması və möhkəmləndirilməsi üçün qarşılıqlı etimadın, məsuliyyətli siyasətin və beynəlxalq öhdəliklərə əməl olunmasının vacibliyi diqqətə çatdırılıb.
Dövlət başçısının çıxışında beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi qərarların icrasını təmin edən təsirli mexanizmlərin yaradılmasının zəruriliyi xüsusi yer tutur. BMT Təhlükəsizlik Şurasının və digər beynəlxalq qurumların qərarları icrasız qaldıqda, təcavüzkar dövlətlər məsuliyyətdən yayınmaq imkanı əldə edir, bu isə yeni münaqişələrin yaranması riskini artırır. Buna görə də beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin möhkəmləndirilməsi üçün ədalət, məsuliyyət, hüquq bərabərliyi və qərarların icrası əsas prinsiplər olmalıdır.
Azərbaycanın iki il ərzində AQEM-ə sədrliyi təşkilatın fəaliyyətinin gücləndirilməsi, institusional və hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm mərhələ olmuşdur. Azərbaycanın təşəbbüsləri və üzv dövlətlərin yekdil dəstəyi nəticəsində AQEM-in fəaliyyət imkanları genişlənmiş, təşkilatın beynəlxalq əməkdaşlıq platforması kimi mövqeyi daha da güclənmişdir. Bu sədrliyin əsas məqsədi üzv dövlətlər arasında dialoqun genişləndirilməsi, qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi və ortaq problemlərin birgə həlli üçün əlverişli şəraitin yaradılması olmuşdur.
Azərbaycan AQEM-ə sədrliyi dövründə nəqliyyat, bağlantılar, rəqəmsallaşma, ətraf mühitin mühafizəsi, turizm, təhsil və elm sahələrində əməkdaşlığın inkişafına xüsusi diqqət yetirib. Bu istiqamətlər üzv dövlətlərin iqtisadi potensialının artırılması, innovasiyaların təşviqi, insanlar arasında əlaqələrin genişləndirilməsi və davamlı inkişaf məqsədlərinin reallaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Azərbaycanın təşəbbüsləri AQEM-in yalnız siyasi dialoq platforması deyil, həm də praktiki əməkdaşlıq və qarşılıqlı faydalı tərəfdaşlıq məkanı kimi inkişafına xidmət edir.
AQEM-in coğrafi əhatəsinin genişlənməsi, üzvlərinin sayının artması və institusional imkanlarının güclənməsi təşkilatın Asiya məkanında təhlükəsizlik, iqtisadi rifah və qarşılıqlı anlaşmanın təşviqində rolunu artırır. Dövlətlər arasında etimadın möhkəmləndirilməsi, fikir ayrılıqlarının dialoq yolu ilə aradan qaldırılması və ortaq maraqların uzlaşdırılması regional sabitliyin təmin olunması üçün mühüm şərtlərdir. Azərbaycanın bu prosesdə fəal iştirakı ölkəmizin beynəlxalq əməkdaşlığa verdiyi töhfəni və çoxşaxəli xarici siyasət kursunu əks etdirir.
Prezident İlham Əliyevin AQEM-in VII Zirvə Görüşündə çıxışı Azərbaycanın son onilliklər ərzində keçdiyi tarixi yolu, milli maraqlarının müdafiəsi istiqamətində həyata keçirdiyi siyasəti və beynəlxalq münasibətlər sistemində formalaşan yeni reallıqları əks etdirir. Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası, regional sülhün təşviqi, nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, beynəlxalq təşkilatlarda fəal iştirak və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın inkişafı Azərbaycanın strateji prioritetləri kimi ön plana çıxır.
Prezident İlham Əliyevin AQEM-in VII Zirvə Görüşündəki çıxışı Azərbaycanın müstəqil xarici siyasət kursunu, beynəlxalq hüququn aliliyinə əsaslanan prinsipial mövqeyini, ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası ilə nəticələnən tarixi Qələbəsini, eləcə də regionda davamlı sülhün təmin olunmasına yönəlmiş təşəbbüslərini əhatə edən mühüm siyasi məzmunlu çıxışdır. Çıxışda beynəlxalq münasibətlərdə ikili standartların aradan qaldırılması, beynəlxalq təşkilatların qərarlarının icrasının təmin edilməsi, dövlətlər arasında bərabərhüquqlu əməkdaşlığın genişləndirilməsi və qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi əsas çağırışlar kimi müəyyənləşdirilib.
Azərbaycanın AQEM-ə sədrliyi dövründə həyata keçirdiyi təşəbbüslər ölkəmizin regional və beynəlxalq əməkdaşlığa verdiyi töhfəni nümayiş etdirir. Ümumilikdə, çıxış Azərbaycanın güclü dövlətçilik ənənələrini, milli maraqlara əsaslanan siyasətini, sülhə və sabitliyə verdiyi əhəmiyyəti, həmçinin Avrasiya məkanında etibarlı tərəfdaş və birləşdirici mərkəz kimi artan rolunu əks etdirir.


Kənan Quliyev
YAP Laçın rayon təşkilatının məsləhətçisi