Cənab Prezident İlham Əliyevin siyasi baxışları fonunda Azərbaycanın multikulturalizm siyasəti, beynəlxalq hüquqa münasibəti və yeni geosiyasi reallıqlarda artan rolu

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemi mürəkkəb geosiyasi dəyişikliklər, güc mərkəzləri arasında rəqabət, regional münaqişələr və ideoloji qarşıdurmalarla səciyyələnir. Belə bir şəraitdə dövlətlərin beynəlxalq nüfuzu yalnız iqtisadi və hərbi imkanları ilə deyil, həm də siyasi iradəsi, diplomatik çevikliyi, mənəvi dəyərləri və müxtəlif cəmiyyətlər arasında dialoq qurmaq bacarığı ilə müəyyən olunur. Azərbaycan bu reallıqlar fonunda mədəniyyətlərarası dialoqu xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevirərək beynəlxalq əməkdaşlıq üçün əhəmiyyətli platforma formalaşdırıb. Bakıda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu Azərbaycanın bu istiqamətdə həyata keçirdiyi siyasətin növbəti mühüm təzahürüdür. 27 oktyabr 2026-cı ildə forumun açılışında çıxış edən Prezident İlham Əliyev mədəniyyətlərarası və dinlərarası münasibətlərin əhəmiyyətini vurğulamaqla yanaşı, Azərbaycanın dövlətçilik təcrübəsi, milli birliyi, müstəqil xarici siyasəti və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələləri ilə bağlı mövqeyini də diqqətə çatdırıb.

Azərbaycanın mədəniyyətlərarası dialoq sahəsində təşəbbüslərinin əsasını təşkil edən Bakı prosesi müxtəlif sivilizasiyaların, dinlərin və mədəniyyətlərin nümayəndələrini ortaq müzakirə məkanında bir araya gətirir. Bu təşəbbüsün əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, fərqli mövqelərə malik dövlətlər və cəmiyyətlər arasında qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsi üçün davamlı platforma yaradır. Cənab Prezident İlham Əliyevin forumdakı çıxışında qeyd etdiyi kimi, 2011-ci ildə Azərbaycanın təşəbbüsü ilə başlanmış bu proses ötən illər ərzində geniş beynəlxalq platformaya çevrilib. 2026-cı ildə keçirilən VII Forumda 100-dən çox ölkədən 2 mindən artıq iştirakçının qeydiyyatdan keçməsi təşəbbüsün beynəlxalq əhatəsini göstərən mühüm göstəricidir. Lakin bu platformanın əhəmiyyətini yalnız iştirakçıların sayı ilə ölçmək düzgün olmazdı. Əsas məsələ dialoqun konkret nəticələrə çevrilməsi, qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi və beynəlxalq problemlərin həllinə real töhfə verilməsidir. Müasir dünyada dialoq çağırışlarının artdığı bir vaxtda onun əməli nəticələrə çevrilməsi daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın yanaşması məhz bu baxımdan diqqət çəkir: fərqlilikləri qarşıdurma səbəbinə deyil, əməkdaşlıq imkanına çevirmək. Bu prinsip həm regional münasibətlərdə, həm də qlobal siyasi dialoqda mühüm əhəmiyyətə malikdir. Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın tarixi multikulturalizm ənənələri, milli-mənəvi dəyərləri və cəmiyyətin birliyi xüsusi yer tutub. Dövlət başçısının fikirlərinin təhlili göstərir ki, milli kimliyin qorunması ilə digər xalqların mədəniyyətinə hörmət bir-birinə zidd anlayışlar deyil. Əksinə, güclü milli kimlik sağlam beynəlxalq münasibətlərin qurulması üçün möhkəm zəmin yaradır. Azərbaycan tarixən Avropa ilə Asiyanın qovşağında yerləşərək müxtəlif mədəniyyətlərin qarşılaşdığı və qarşılıqlı təsir göstərdiyi məkan olub. Bu coğrafi mövqe ölkənin yalnız iqtisadi və nəqliyyat imkanlarını deyil, həm də mədəni və diplomatik potensialını formalaşdırıb. Bu gün Azərbaycanın multikulturalizm siyasəti konstitusion hüquq bərabərliyi, dini dözümlülük və milli həmrəylik prinsiplərinə əsaslanır. Müxtəlif etnik və dini mənsubiyyətə malik insanların vahid dövlətçilik ideyası ətrafında birləşməsi ölkənin ictimai-siyasi sabitliyinin mühüm amillərindən biridir. Cənab Prezidentin çıxışında ideoloji risklərin də fiziki təhlükələr qədər ciddi ola biləcəyinə diqqət çəkilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu fikir müasir dövrdə informasiya məkanında, ictimai düşüncədə və milli-mənəvi dəyərlər sistemində baş verən proseslərin dövlət təhlükəsizliyi ilə sıx bağlı olduğunu göstərir. Burada əsas məsələ milli dəyərlərin qorunmasını qapalı düşüncə tərzi ilə qarışdırmamaqdır. Dövlət öz milli kimliyini qorumaqla yanaşı, dünyaya açıq olmalı, beynəlxalq təcrübədən faydalanmalı və müxtəlif mədəniyyətlərlə sağlam münasibətlər qurmalıdır. Azərbaycanın qarşıya qoyduğu strateji vəzifələrdən biri də məhz bu tarazlığın qorunmasıdır. Prezident İlham Əliyevin forumdakı çıxışının mühüm istiqamətlərindən biri beynəlxalq hüququn aliliyi və beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi qərarların icrası məsələsi olub. Azərbaycanın uzun illər ərzində üzləşdiyi münaqişə təcrübəsi beynəlxalq hüququn yalnız kağız üzərində mövcud olmasının kifayət etmədiyini göstərdi. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi dörd qətnamənin uzun müddət icra olunmaması beynəlxalq münasibətlər sistemində qərarların həyata keçirilməsi mexanizmlərinin nə qədər vacib olduğunu ortaya qoydu. Cənab Prezidentin bu məsələyə münasibəti aydın siyasi məntiqə əsaslanır: beynəlxalq hüquq bütün dövlətlərə eyni prinsiplərlə tətbiq edilməli, siyasi maraqlardan asılı olaraq fərqli yanaşmalara yol verilməməlidir. Əks halda, beynəlxalq təşkilatların nüfuzu və qlobal təhlükəsizliyin hüquqi əsasları zəifləyir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası ilə nəticələnən proseslər ölkənin beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinə də təsir göstərib. 2020-ci il Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi tam bərpa olunub. Dövlət başçısının çıxışında vurğulanan digər mühüm məqam isə qələbədən sonra sülh təşəbbüsünün irəli sürülməsidir. Bu yanaşma Azərbaycanın hərbi-siyasi nəticələri davamlı regional sabitliyə çevirmək niyyətini ifadə edir. Müharibələrin dayandırılması və sülhün qorunması yalnız tərəflərin razılığı deyil, həm də qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsini tələb edir.

Müasir geosiyasi reallıqlar dövlətlərdən yalnız mövcud güc mərkəzləri arasında seçim etməyi deyil, milli maraqlarını qoruyaraq müxtəlif tərəfdaşlarla səmərəli əməkdaşlıq qurmağı tələb edir. Azərbaycanın xarici siyasətində müstəqil qərarvermə və çoxşaxəli tərəfdaşlıq bu baxımdan mühüm yer tutur. Prezident İlham Əliyev forumdakı çıxışında Azərbaycanın Çin və ABŞ ilə strateji tərəfdaşlıq münasibətlərini, Avropa İttifaqının bir sıra üzv dövlətləri ilə mövcud əməkdaşlıq formatlarını və beynəlxalq təşkilatlarla əlaqələrini ölkənin artan beynəlxalq mövqeyinin göstəriciləri kimi təqdim edib. Bu faktların siyasi təhlili göstərir ki, Azərbaycanın diplomatik imkanları müxtəlif istiqamətlərdə qurulan əlaqələrin uzlaşdırılması ilə genişlənir. Enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat-kommunikasiya xətləri, regional bağlantılar və iqtisadi əməkdaşlıq ölkənin beynəlxalq siyasətdə əhəmiyyətini artıran əsas amillərdəndir. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi də bu prosesdə mühüm rol oynayır. Avropa ilə Asiya arasında yerləşən ölkə Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində nəqliyyat və logistika əlaqələrinin inkişafında mühüm imkanlara malikdir. Lakin coğrafiyanın özü kifayət etmir. Bu üstünlüyün real siyasi və iqtisadi nəticələrə çevrilməsi üçün qonşu dövlətlərlə işlək münasibətlər, infrastruktur investisiyaları və davamlı diplomatik fəaliyyət tələb olunur. Bu mənada Azərbaycanın strategiyası yalnız tranzit ölkəsi olmaqla məhdudlaşmır. Məqsəd regional əməkdaşlıqda etibarlı tərəfdaş kimi çıxış etmək, beynəlxalq layihələrdə fəal iştirak etmək və milli maraqlara uyğun siyasi manevr imkanlarını qorumaqdır. Azərbaycanın mədəniyyətlərarası dialoq təşəbbüsləri Cənubi Qafqazda formalaşan yeni siyasi reallıqlar fonunda da əhəmiyyətlidir. Uzun illər münaqişə ilə müşayiət olunan regionda davamlı sülhün qurulması yalnız siyasi sənədlərin imzalanmasından deyil, etimadın yaradılmasından, qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsindən və əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsindən asılıdır.

Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın müharibədən sonra sülh təşəbbüsü ilə çıxış etməsinə xüsusi diqqət yetirilməsi bu baxımdan əlamətdardır. Dövlət başçısının yanaşması ondan ibarətdir ki, hərbi qarşıdurmanın başa çatması yeni müharibələrə zəmin yaratmamalı, əldə olunmuş nəticələr davamlı sülhün qurulmasına xidmət etməlidir. Bununla belə, sülhün dayanıqlılığı yalnız xoş niyyətlə təmin edilə bilməz. Sərhədlərin toxunulmazlığına hörmət, qarşılıqlı etimad, kommunikasiya əlaqələrinin inkişafı və razılaşdırılmış öhdəliklərin icrası zəruridir. Mədəniyyətlərarası dialoq da bu prosesə əlavə imkanlar yarada bilər. İnsanlar və cəmiyyətlər arasında qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsi siyasi münasibətlərin sağlamlaşdırılmasına kömək edir. Ancaq dialoq beynəlxalq hüququn və siyasi məsuliyyətin alternativi deyil; onların tamamlayıcısıdır. Prezident İlham Əliyevin VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumundakı çıxışı Azərbaycanın xarici siyasətinin bir neçə mühüm istiqamətini vahid siyasi çərçivədə birləşdirir: milli kimliyin qorunması, ideoloji təhlükəsizliyin təmin olunması, beynəlxalq hüququn aliliyinin müdafiəsi, ikili standartlara qarşı prinsipial mövqe və çoxşaxəli tərəfdaşlıqların inkişafı. Bu tezislərin təhlili göstərir ki, mədəniyyətlərarası dialoq Azərbaycan üçün yalnız humanitar sahənin məsələsi deyil. O, dövlətin beynəlxalq nüfuzunun gücləndirilməsi, regional sabitliyin təşviqi və milli maraqların müdafiəsi ilə birbaşa əlaqəli strateji istiqamətdir.

Azərbaycanın təcrübəsi bir həqiqəti ön plana çıxarır: beynəlxalq münasibətlərdə davamlı uğur qazanmaq üçün güclü dövlətçilik, aydın siyasi mövqe, milli birlik və diplomatik çeviklik bir-birini tamamlamalıdır. Mədəniyyətlərarası dialoq isə bu amilləri beynəlxalq əməkdaşlıq müstəvisində birləşdirən mühüm vasitədir. Bu gün Azərbaycanın dünyaya ünvanladığı əsas mesaj ondan ibarətdir ki, sülh qarşılıqlı hörmətlə, təhlükəsizlik ədalətlə, əməkdaşlıq isə beynəlxalq hüquqa sədaqətlə möhkəmlənir. Bakı prosesi bu mesajın beynəlxalq müstəvidə ifadəsi, mədəniyyətlərarası dialoq isə Azərbaycanın strateji diplomatiyasının mühüm dayaqlarından biridir.

Cəmilə Hüseynova

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatı “Nəsirəddin Tusi 21” ünvanında yerləşən ərazi partiya təşkilatının sədri,

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatının fəal üzvü