Ölkənin konstitusiya quruluşunun tarixi - ŞƏRH

Hər bir müstəqil dövlətin siyasi, hüquqi və idarəetmə sisteminin əsasını onun Konstitusiyası təşkil edir. Konstitusiya dövlətin mahiyyətini, hakimiyyət orqanlarının fəaliyyət prinsiplərini, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarını müəyyən edən ali hüquqi sənəddir. Azərbaycanın konstitusiya quruluşunun formalaşması isə ölkəmizin dövlətçilik tarixinin mühüm mərhələləri ilə sıx bağlıdır.

Azərbaycanın konstitusiya tarixinin başlanğıcı XX əsrin əvvəllərinə gedib çıxır. 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması ilə milli dövlətçilik tariximizdə yeni mərhələ başlandı. Həmin dövrdə müasir mənada ayrıca Konstitusiya qəbul edilməsə də, Cümhuriyyətin İstiqlal Bəyannaməsi gələcək konstitusiya quruluşunun əsas prinsiplərini müəyyənləşdirdi. Bərabərlik, demokratik idarəçilik, milli və dini mənsubiyyətindən asılı olmayaraq bütün vətəndaşların hüquqlarının tanınması bu prinsiplərin başlıca istiqamətləri idi.
1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra ölkənin siyasi və hüquqi quruluşunda dəyişikliklər baş verdi. Sovet hakimiyyəti dövründə 1921, 1927, 1937 və 1978-ci illərdə Azərbaycan SSR-in konstitusiyaları qəbul edildi. Lakin həmin sənədlər müstəqil dövlətçilik prinsiplərinə deyil, sovet siyasi sisteminin tələblərinə əsaslanırdı.
1991-ci ildə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etməsi ölkənin yeni hüquqi əsaslarının yaradılmasını zəruri etdi. Müstəqil dövlətin idarəetmə sistemini, suverenliyini və vətəndaş hüquqlarını müəyyən edən müasir Konstitusiyanın hazırlanması tarixi zərurətə çevrildi. Bu mühüm proses Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirildi. Onun sədrliyi ilə fəaliyyət göstərən Konstitusiya Komissiyası tərəfindən hazırlanmış layihə ümumxalq müzakirəsinə təqdim olundu.
1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi – referendum yolu ilə müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyası qəbul edildi. Bu hadisə ölkəmizin dövlətçilik tarixində yeni dövrün başlanğıcı oldu. Konstitusiya Azərbaycanı demokratik, hüquqi, dünyəvi və unitar respublika kimi təsbit etdi, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını dövlətin ali məqsədi kimi müəyyənləşdirdi. Həmçinin hakimiyyət bölgüsü prinsipinin hüquqi əsasları yaradıldı.
Sonrakı illərdə ölkədə həyata keçirilən konstitusiya islahatları dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsinə, hüquqi mexanizmlərin müasirləşdirilməsinə və vətəndaş hüquqlarının daha səmərəli qorunmasına xidmət etdi. Konstitusiyaya edilən dəyişikliklər zamanın tələblərinə uyğun olaraq dövlətin inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirdi.
Bu gün Azərbaycan Konstitusiyası dövlət müstəqilliyimizin, milli suverenliyimizin və hüquqi dövlət quruculuğunun əsas təminatlarından biridir. Konstitusiyaya hörmət etmək, onun norma və prinsiplərinə əməl etmək hər bir vətəndaşın hüquqi və mənəvi məsuliyyətidir. Çünki güclü dövlət yalnız möhkəm iqtisadiyyat və siyasi iradə ilə deyil, həm də qanunun aliliyinə əsaslanan sağlam hüquq sistemi ilə formalaşır.
12 noyabr yalnız tarixi bir hadisənin ildönümü deyil, həm də Azərbaycanın müstəqil dövlətçilik iradəsinin, hüquqi dövlət quruculuğu yolunun və milli qanunçuluq ənənələrinin rəmzidir.

Nicat Əsədli

YAP Ordubad rayon təşkilatının əməkdaşı