PDF Oxu

Siyasət

  • 222

Tarixi dostluqdan strateji tərəfdaşlığa - ŞƏRH

Tarixi dostluqdan strateji tərəfdaşlığa - ŞƏRH

Azərbaycan Respublikasının müstəqillik tarixində beynəlxalq münasibətlərin düzgün istiqamətdə qurulması, milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət strategiyasının həyata keçirilməsi və dünyanın aparıcı dövlətləri ilə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi mühüm yer tutur. Bu baxımdan Azərbaycan ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında formalaşmış münasibətlər xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Uzun illər ərzində qarşılıqlı etimad, siyasi dialoq, iqtisadi maraqlar və davamlı əməkdaşlıq əsasında inkişaf edən bu əlaqələr 2026-cı il noyabrın 12-də imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə” ilə keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur.

Bu mühüm sənəd təkcə iki ölkə arasında mövcud münasibətlərin hüquqi-siyasi baxımdan daha yüksək səviyyəyə çatdırılması deyil, eyni zamanda, Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinin, artan siyasi nüfuzunun və regional əhəmiyyətinin növbəti təsdiqidir.

Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında münasibətlərin tarixi kökləri ölkəmizin dövlət müstəqilliyinin bərpasından sonrakı dövrə təsadüf edir. Böyük Britaniya 1991-ci il dekabrın 26-da Azərbaycanın müstəqilliyini tanımış, 1992-ci il martın 11-də isə iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər qurulmuşdur.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin müstəqil Azərbaycan dövlətinə rəhbərliyi dövründə ölkəmizin xarici siyasət kursunda Qərb dövlətləri ilə münasibətlərin inkişafına xüsusi önəm verilmişdir. 1994-cü il fevralın 23-də imzalanmış Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə, eləcə də 1998-ci il iyulun 21-də qəbul edilmiş Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə ikitərəfli əlaqələrin siyasi və hüquqi əsaslarını daha da möhkəmləndirmişdir.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin uzaqgörən diplomatiyası nəticəsində Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini gücləndirmiş, ölkəmizin iqtisadi potensialının dünya bazarlarına inteqrasiyası üçün mühüm imkanlar yaranmışdır. Xüsusilə enerji sektorunda Böyük Britaniya ilə qurulan əməkdaşlıq Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, beynəlxalq investisiyaların cəlb edilməsi və ölkəmizin qlobal enerji təhlükəsizliyində rolunun artırılması baxımından əhəmiyyətli olmuşdur.

1994-cü ildə imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” ilə əsası qoyulan yeni enerji strategiyası Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinin genişlənməsində mühüm mərhələ təşkil etmişdir. Bu prosesdə Böyük Britaniyanın enerji şirkətlərinin, xüsusilə BP-nin iştirakı iki ölkə arasında uzunmüddətli və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın formalaşmasına ciddi töhfə vermişdir.

Beləliklə, ötən onilliklər ərzində siyasi dialoqla yanaşı, enerji, iqtisadiyyat, investisiya və digər sahələrdə də möhkəm tərəfdaşlıq ənənələri yaranmışdır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin həyata keçirdiyi məqsədyönlü və çoxşaxəli xarici siyasət kursu ölkəmizin beynəlxalq tərəfdaşlıq əlaqələrinin daha da genişlənməsinə, Azərbaycanın qlobal siyasi və iqtisadi proseslərdə nüfuzunun artmasına şərait yaratmışdır.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan beynəlxalq münasibətlərdə milli maraqlarını qətiyyətlə müdafiə edən, müstəqil siyasət yürüdən və tərəfdaşları ilə bərabərhüquqlu əməkdaşlığa üstünlük verən dövlət kimi mövqeyini möhkəmləndirmişdir. Bu siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri də Böyük Britaniya ilə münasibətlərin yeni çağırışlara uyğun inkişaf etdirilməsi olmuşdur.

2016-cı ildə iki ölkənin xarici işlər nazirlikləri arasında Strateji Dialoq mexanizminin yaradılması siyasi məsləhətləşmələrin sistemli xarakter almasına imkan vermişdir. Sonrakı dövrdə keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər, qarşılıqlı səfərlər və əməkdaşlıq müzakirələri münasibətlərin məzmununu daha da zənginləşdirmişdir.

2025-ci ildə Böyük Britaniya ilə Azərbaycan arasında münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldilməsi istiqamətində mühüm siyasi razılaşmanın əldə olunması bu prosesin əhəmiyyətli mərhələsi olmuşdur. 2026-cı il noyabrın 12-də isə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının Baş naziri Endi Börnhəm tərəfindən Dublində imzalanmış Birgə Bəyannamə ilə bu münasibətlər rəsmi və hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq çərçivəsinə yüksəldilmişdir.

Dövlət başçısının rəhbərliyi ilə həyata keçirilən ardıcıl siyasət nəticəsində Azərbaycan bu gün təkcə regionda deyil, daha geniş coğrafiyada etibarlı siyasi və iqtisadi tərəfdaş kimi qəbul olunur. Böyük Britaniya ilə imzalanmış yeni sənəd də Azərbaycanın artan beynəlxalq nüfuzunun və xarici siyasətinin uğurlarının bariz ifadəsidir.

Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin əsas əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, sənəd iki ölkə arasındakı münasibətləri konkret istiqamətlər üzrə sistemləşdirir, mövcud əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi və yeni sahələrdə tərəfdaşlığın qurulması üçün geniş perspektivlər müəyyənləşdirir.

Bəyannamədə müdafiə və təhlükəsizlik, ticarət, investisiya və iqtisadi inkişaf, təhsil və innovasiya əsas əməkdaşlıq istiqamətləri kimi müəyyən edilmişdir.

Müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq sənədin mühüm istiqamətlərindən biridir. Tərəflər regional sülhün və sabitliyin qorunması, ümumi təhdidlərin qarşısının alınması, müdafiə sahəsində təlimlərin təşkili, institusional potensialın gücləndirilməsi və müdafiə sənayesi üzrə mümkün birgə təşəbbüslərin araşdırılması istiqamətində əməkdaşlığı inkişaf etdirmək niyyətlərini ifadə ediblər. Hüquq-mühafizə, sərhəd idarəçiliyi, hüquqi və məhkəmə sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi də dövlət institutlarının dayanıqlılığının gücləndirilməsinə xidmət edir.

Ticarət, investisiya və iqtisadi inkişaf istiqaməti Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərinin mühüm iqtisadi dayaqlarından biridir. Bəyannamədə qarşılıqlı ticarətin və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsi, uzunmüddətli kommersiya tərəfdaşlıqlarının təşviqi, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi və yeni iş imkanlarının yaradılması əsas hədəflər kimi müəyyənləşdirilib.

Xüsusilə Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat-logistika sistemində artan rolunu nəzərə alsaq, Orta Dəhlizin inkişafı ilə bağlı əməkdaşlıq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Şərqlə Qərb arasında mühüm nəqliyyat və logistika qovşağı kimi çıxış edir. Ölkəmizin əlverişli coğrafi mövqeyi, müasir nəqliyyat infrastrukturu və tranzit imkanları beynəlxalq ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə mühüm töhfə verir. Böyük Britaniya ilə bu sahədə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi Azərbaycanın regional və qlobal iqtisadi əlaqələrdə mövqeyini daha da gücləndirə bilər.

Bəyannamədə bərpaolunan enerji, yaşıl maliyyə və aşağı karbon texnologiyalarının inkişafına da xüsusi diqqət yetirilir. Bu, Azərbaycanın ənənəvi enerji sahəsində qazandığı təcrübəni müasir enerji transformasiyası ilə uzlaşdırmaq, yaşıl iqtisadiyyatın inkişafını sürətləndirmək və enerji təhlükəsizliyinə töhfə vermək baxımından mühüm perspektivlər açır.

Təhsil, elm və innovasiya isə gələcəyə hesablanmış tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərindəndir. Sənəddə ali və peşə təhsili, elmi tədqiqatlar, rəqəmsal bacarıqlar, süni intellekt, müasir texnologiyalar və innovasiya sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Universitetlər, elmi-tədqiqat müəssisələri və sənaye sektoru arasında tərəfdaşlıqların təşviqi hər iki ölkənin intellektual və texnoloji potensialının inkişafına xidmət edəcəkdir.

Bununla yanaşı, xalqlararası əlaqələrin, mədəni münasibətlərin və peşəkar şəbəkələrin inkişafı qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Bəyannamənin icrasına dair irəliləyişlərin qiymətləndirilməsi, gələcək prioritetlərin müəyyənləşdirilməsi və praktiki əməkdaşlığın əlaqələndirilməsi məqsədilə hər il Strateji Tərəfdaşlıq görüşlərinin keçirilməsi barədə razılaşma da sənədin davamlı və sistemli əməkdaşlığa xidmət etdiyini göstərir.

Birgə Bəyannamənin mühüm siyasi məqamlarından biri də tərəflərin BMT Nizamnaməsinə, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə, dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə, ərazi bütövlüyünə və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığına sadiqliklərini bir daha təsdiqləmələridir.

Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi inkişafı, ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin təmin olunması istiqamətində qazandığı tarixi nailiyyətlər beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinin əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirmişdir.

2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə edilmiş tarixi Zəfər və 2023-cü ildə həyata keçirilmiş antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycanın suverenliyinin bütün ölkə ərazisində bərpa edilməsi regionda yeni geosiyasi reallıqlar yaratmışdır. Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin qətiyyətli rəhbərliyi ilə əldə olunan bu tarixi nailiyyətlər Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyini daha da gücləndirmişdir.

Bəyannamədə 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda imzalanmış sülh gündəliyinin əhəmiyyətinin vurğulanması və Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması istiqamətində atılan addımların alqışlanması da regionda davamlı sülhün təmin olunmasına verilən önəmi göstərir. Böyük Britaniyanın ikitərəfli dialoq vasitəsilə davamlı sülhə nail olunması səylərini dəstəkləməsi Cənubi Qafqazda sabitlik və əməkdaşlıq mühitinin formalaşması baxımından əhəmiyyətlidir.

Azərbaycanın irəli sürdüyü sülh gündəliyi, regional əməkdaşlıq təşəbbüsləri və beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqeyi ölkəmizin məsuliyyətli tərəfdaş kimi nüfuzunu daha da artırır.

Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə yalnız mövcud münasibətlərin təsdiqi deyil, həm də gələcək onilliklər üçün əməkdaşlığın istiqamətlərini müəyyən edən mühüm siyasi sənəddir.

Bu tərəfdaşlıq Azərbaycanın iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişafı, xarici investisiyaların cəlb edilməsi, enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi və müasir texnologiyaların tətbiqi üçün əlavə imkanlar yaradır. Eyni zamanda, Böyük Britaniya üçün də Azərbaycanın Cənubi Qafqazda strateji mövqeyi, enerji və nəqliyyat potensialı, beynəlxalq əməkdaşlıq imkanları mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Münasibətlərin yeni mərhələsi xalqlar arasında əlaqələrin genişlənməsinə, gənclərin, tələbələrin, alimlərin və mütəxəssislərin qarşılıqlı təcrübə mübadiləsinə, mədəni və humanitar əməkdaşlığın inkişafına da töhfə verəcəkdir.

Ən əsası, bu sənəd qarşılıqlı hörmət, bərabərhüquqluluq, ortaq maraqlar və praktiki əməkdaşlıq prinsiplərinə əsaslanır. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində məhz bu prinsiplər üzərində qurulan tərəfdaşlıqlar uzunmüddətli və dayanıqlı xarakter daşıyır.

Tarixi dostluqdan strateji tərəfdaşlığa uzanan Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətləri müstəqil dövlətimizin ardıcıl və məqsədyönlü xarici siyasətinin uğurlu nəticələrindən biridir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu dövlətçilik və diplomatiya ənənələri Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə yeni dövrün çağırışlarına uyğun şəkildə inkişaf etdirilərək daha yüksək mərhələyə çatdırılmışdır.

2026-cı il noyabrın 12-də imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə iki ölkə arasında onilliklər ərzində formalaşmış etimadın, qarşılıqlı hörmətin və səmərəli əməkdaşlığın məntiqi nəticəsidir. Bu sənəd siyasi, iqtisadi, təhlükəsizlik, enerji, təhsil və innovasiya sahələrində yeni əməkdaşlıq imkanları açmaqla yanaşı, Azərbaycanın beynəlxalq tərəfdaşlıq sistemində mövqeyini də möhkəmləndirir.

Bu gün Azərbaycan öz milli maraqlarına əsaslanan müstəqil xarici siyasət həyata keçirən, beynəlxalq təşəbbüsləri ilə seçilən, regional sülhün və təhlükəsizliyin təmin olunmasına töhfə verən güclü dövlətdir. Böyük Britaniya ilə strateji tərəfdaşlığın rəsmiləşdirilməsi də bu reallığın və Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun növbəti təsdiqidir.

Tarixi dostluq əsasında formalaşan bu strateji tərəfdaşlıq gələcəkdə də qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın genişlənməsinə, xalqlarımız arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə və beynəlxalq sabitliyə xidmət edəcəkdir.

Saday Qasımov

Azərbaycan Tibb Universitetinin 2-ci kurs tələbəsi

Digər xəbərlər