İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa və quruculuq işlərinin əsas məqsədi dağıdılmış yaşayış məntəqələrini əvvəlki vəziyyətinə qaytarmaqla məhdudlaşmır. Qarşıya qoyulan hədəf müasir şəhərsalma prinsiplərinə, dayanıqlı inkişaf tələblərinə və insanların rahat yaşayışına uyğun yeni məkanlar formalaşdırmaqdır. Bu baxımdan Ağdamın yenidən qurulması Qarabağda həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa prosesinin mühüm istiqamətlərindən biri olmaqla yanaşı, şəhərin gələcək inkişaf modelinin planlı və sistemli şəkildə müəyyənləşdirilməsi ilə də seçilir.
Ağdamın gələcək simasının formalaşdırılmasında əsas sənəd 2022-ci il avqustun 16-da Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 305 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş "Ağdam şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş planı"dır. Bu sənəd şəhərin uzunmüddətli inkişaf prioritetlərini, ərazi planlaşdırılmasını, yaşayış və ictimai zonaların yerləşməsini, nəqliyyat və mühəndis-kommunikasiya infrastrukturunun qurulmasını müəyyənləşdirir. Baş planın hazırlanması Ağdamın təsadüfi və pərakəndə tikinti prosesi ilə deyil, vahid şəhərsalma konsepsiyası əsasında yenidən qurulmasını təmin edən mühüm addımdır.
Baş planın diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri şəhərin müxtəlif funksional zonalar üzrə təşkil edilməsidir. Sənəddə yüksək, orta və az sıxlıqlı yaşayış sahələri, fərdi yaşayış evləri üçün nəzərdə tutulan ərazilər, ictimai-işgüzar məkanlar, istehsalat və rekreasiya zonaları müəyyənləşdirilib. Bu yanaşma şəhərin müxtəlif hissələrinin bir-biri ilə əlaqəli inkişafına, yaşayış, iş, təhsil, istirahət və xidmət imkanlarının vahid sistemdə birləşdirilməsinə şərait yaradır.
Ağdamın gələcək inkişafında sosial infrastrukturun yaradılması da xüsusi yer tutur. Baş planda məktəbəqədər və ümumi təhsil müəssisələri, peşə və ali təhsil obyektləri, xəstəxana, mədəniyyət mərkəzi, idman və gənclərin inkişafı üçün nəzərdə tutulan məkanlar öz əksini tapıb. Bu, şəhərin yalnız yaşayış binalarından ibarət məkan kimi deyil, bütün zəruri sosial xidmətlərin əlçatan olduğu müasir yaşayış mühiti kimi formalaşdırılmasını nəzərdə tutur. İnsanların doğma yurda qayıdışı üçün evlərin tikilməsi ilə yanaşı, onların təhsil, səhiyyə, məşğulluq və mədəni həyat imkanlarının təmin edilməsi də vacibdir.
Baş planda Ağdamın tarixi-mədəni irsinin qorunmasına ayrılan diqqət də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Cümə məscidi, Pənahəli xanın imarəti, Bayraq meydanı və İşğal muzeyi kimi məkanların tarixi mərkəzin tərkibində nəzərdə tutulması şəhərin keçmişi ilə gələcəyi arasında əlaqənin qorunmasına xidmət edir. Müasir şəhərsalma həllərinin tarixi yaddaşla uzlaşdırılması Ağdamın özünəməxsus simasının formalaşması baxımından vacibdir. Yeni şəhər yalnız müasir binaları və infrastrukturu ilə deyil, həm də tarixi kimliyini yaşadan abidələri və ictimai məkanları ilə tanınmalıdır.
Şəhərin inkişafında yaşıllıq və istirahət zonalarının yaradılması da nəzərə alınıb. Baş planda ümumi istifadədə olan yaşıllıqlar, parklar və şəhərətrafı bağlar üçün ərazilər ayrılıb. Bununla yanaşı, sənaye, logistika, şəhər xidmətləri və digər istehsalat istiqamətləri üçün zonaların müəyyən edilməsi Ağdamın iqtisadi həyatının canlandırılmasına xidmət edir. Beləliklə, planlaşdırma yalnız yaşayış məkanlarının qurulmasını deyil, gələcək məşğulluq imkanlarının və iqtisadi fəaliyyət mühitinin formalaşdırılmasını da əhatə edir.
Müasir şəhərin dayanıqlı inkişafında nəqliyyat infrastrukturu xüsusi rol oynayır. Ağdamın regionun digər şəhər və yaşayış məntəqələri ilə əlaqələrinin genişləndirilməsi, sakinlərin rahat hərəkətinin təmin olunması və iqtisadi fəallığın artırılması üçün avtomobil və dəmir yolu bağlantılarının inkişafı mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Bərdə–Ağdam dəmir yolu xəttinin tikintisi və Ağdam Dəmir Yolu və Avtovağzal Kompleksinin yaradılması şəhərin gələcək nəqliyyat sisteminin əsas elementlərindəndir.
Bərdə–Ağdam dəmir yolu xəttinin layihələndirilməsi və tikintisi ilə bağlı Prezident İlham Əliyevin 2020-ci il noyabrın 24-də imzaladığı Sərəncamla ümumi uzunluğu 45 kilometr olan dəmir yolu xəttinin inşası üçün müvafiq tədbirlər müəyyənləşdirildi. Bu layihə Ağdamın ölkənin dəmir yolu şəbəkəsinə inteqrasiyası və gələcəkdə regional nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dəmir yolu bağlantısı sərnişin daşımaları ilə yanaşı, yükdaşımaların təşkili və iqtisadi əlaqələrin inkişafı üçün də yeni imkanlar yaradır.
Nəqliyyat infrastrukturunun mühüm tərkib hissəsi olan Ağdam Dəmir Yolu və Avtovağzal Kompleksinin təməli 2022-ci il oktyabrın 4-də Prezident İlham Əliyevin və birinci xanım Mehriban Əliyevanın iştirakı ilə qoyulub. 2025-ci il mayın 10-da isə dövlət başçısının iştirakı ilə kompleksin açılışı olub. Təxminən 8 hektar ərazini əhatə edən obyekt vahid nəqliyyat qovşağı kimi layihələndirilib. Dəmir yolu vağzalı gündəlik 800–1000 sərnişinə, avtovağzal isə 1300–1500 sərnişinə xidmət göstərmək imkanına malikdir.
Kompleksdə sərnişinlərin rahatlığı üçün gözləmə zalları, bilet kassaları, kitabxana, mağazalar, restoran və istirahət guşələri yaradılıb. Qatar və avtobus platformaları arasında rahat keçid təmin edilib, şəhərlərarası və rayondaxili marşrutlar üçün perronlar, müxtəlif nəqliyyat vasitələri üçün dayanacaqlar, velosiped dayanacaqları və elektromobillər üçün enerji doldurma məntəqələri qurulub. Bu infrastruktur müasir nəqliyyat xidmətlərinin təşkili ilə yanaşı, Ağdamın yeni şəhər həyatına uyğunlaşmasına da xidmət edir.
Kompleksin əhəmiyyəti onun texniki imkanları ilə məhdudlaşmır. Dəmir yolu və avtovağzalın vahid məkanda birləşdirilməsi sərnişin daşımalarının əlaqələndirilməsini asanlaşdırır, Ağdamın digər şəhər və rayonlarla nəqliyyat əlaqələrini genişləndirir. Doğma yurda qayıdan sakinlərin ölkənin müxtəlif bölgələrinə rahat səfər etməsi, şəhərə gələn qonaqların və işgüzar səfər iştirakçılarının hərəkət imkanlarının yaxşılaşdırılması bu layihənin sosial əhəmiyyətini artırır. Eyni zamanda, nəqliyyat əlçatanlığı şəhərdə iqtisadi fəallığın, xidmət sektorunun və turizm imkanlarının inkişafına müsbət təsir göstərə biləcək amillərdəndir.
Ağdamın Baş planında nəzərdə tutulan şəhərsalma həlləri ilə nəqliyyat layihələrinin bir-birini tamamlaması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Yaşayış zonalarının, ictimai məkanların, təhsil və səhiyyə müəssisələrinin, istehsalat və logistika sahələrinin vahid plan əsasında yerləşdirilməsi şəhərin gələcək fəaliyyətinin səmərəli təşkilinə imkan yaradır. Bu, Ağdamın yalnız bərpa edilən şəhər deyil, regionun sosial-iqtisadi həyatında mühüm yer tutan müasir mərkəz kimi formalaşdırılması məqsədinə uyğundur.
Ağdamın gələcək inkişafı artıq təsdiq edilmiş planlaşdırma sənədlərində və istifadəyə verilən infrastruktur obyektlərində konkret ifadəsini tapır. 2040-cı ilədək nəzərdə tutulan inkişaf hədəfləri, yeni yaşayış və ictimai məkanlar, nəqliyyat bağlantıları, sosial və iqtisadi zonalar şəhərin uzunmüddətli inkişaf istiqamətlərini müəyyən edir. Ağdamın yenidən qurulmasında əsas məsələ bu layihələrin ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsi, şəhərin tarixi simasının qorunması və sakinlər üçün müasir, təhlükəsiz, rahat yaşayış mühitinin yaradılmasıdır. Bu gün salınan yollar, qurulan nəqliyyat qovşaqları və formalaşdırılan şəhər infrastrukturu Ağdamın gələcək inkişafının möhkəm təməlini təşkil edir.
İsmayıl Yaqubov,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
Aşağı Qaramanlı kənd İƏD üzrə nümayəndə