HƏMAS-ı necə tərksilah etməli?

İsrail və ABŞ bununla bağlı razılığa gələ bilmir

Prezident Donald Tramp və onun yaratdığı Sülh Şurası tərəfindən təşviq edilən HƏMAS-ın tərksilahı ilə bağlı İsrail və ABŞ arasında ortaya çıxan fikir ayrılıqları geniş beynəlxalq işıqlandırma alır. Bir çox şərhçi İsrailin narahatlıqları ilə razılaşır və sazişi HƏMAS-ın daha da yenidən silahlanma ehtimalını qorumaq üçün açıq bir cəhdi kimi görür. Ərəb şərhçiləri də Sülh Şurasından narazıdırlar və onu demək olar ki, İsrail tərəfdarı hesab edirlər.

The Hill (Vaşinqton, ABŞ)
İsrail "ciddi təhlükəsizlik narahatlıqları"nı əsas gətirərək HƏMAS-ın tərksilahı ilə bağlı sazişlərə ehtiyatla yanaşır.

Cümə axşamı Tramp HƏMAS-ın tərksilahı ilə bağlı "tarixi" saziş elan etdi və təşkilatın yalnız İsrailin təsdiq etdiyi təqdirdə onu həyata keçirməyə hazır olduğunu bildirdi. Silahlar mərhələli şəkildə təhvil veriləcək, çünki İsrail Qəzzanın 60%-nə nəzarət edən qoşunlarını geri çəkir... Lakin İsrail rəsmiləri ölkənin əsasən əhalisi olmayan ərazilərdən ibarət işğal olunmuş ərazidə yaradılmış "Sarı Xətt"dən İDF bölmələrini geri çəkməyəcəyini bildiriblər.

The Jerusalem Post (Qüds, İsrail)
HƏMAS-ın tərksilah edilməsi İDF-nin Qəzzadan çıxmasını gözləyə bilməz.

Fələstinlilər başqa bir müharibəyə hazırlaşmayan bir hökumətin rəhbərliyi altında yaşamaq şansına layiqdirlər; israillilər İDF-nin geri çəkilməsinin ardınca yenidən silahlanma və əlavə hücumlar olmayacağını bilmək şansına layiqdirlər... ABŞ çərçivəni tətbiq mexanizmi ilə qarışdırmamalıdır. Yüksək səviyyəli təyinatlar, mərasimlər, beynəlxalq panellər və ictimai bəyanatlar danışıqlarda irəliləyişi asanlaşdıra bilər, lakin onlar tək bir raketi çıxarmayacaq, tək bir tuneli məhv etməyəcək və ya HƏMAS-ın yenidən qurulmasına mane olmayacaq. İsrail qoşunların geri çəkilməsini HƏMAS-ın niyyət bəyannamələrinə əsaslandıra bilməz.

Spiked (London, Böyük Britaniya)
HƏMAS-ın "Tərksilah" Sazişi Göründüyü Kimi Deyil

ABŞ Prezidenti Donald Tramp ötən həftə Ağ Ev tərəfindən ötən il yaradılmış "Sülh Şurası"nın HƏMAS-ın "tam tərksilah" üçün yol xəritəsinə razılığını təmin etdiyini açıqladı. Təxminən üç illik qan tökülməsindən sonra bu, həm Qəzzanın, həm də İsrailin çox ehtiyac duyduğu həlledici final kimi səsləndi. Lakin bir neçə saat ərzində HƏMAS-ın danışıqçısı Qazi Həməd bayram əhval-ruhiyyəsini pozdu. "Biz tərksilahdan danışmadıq, silahların təhvil verilməsindən danışmadıq" deyə o bəyan etdi... O, əlavə etdi ki, silahlar sadəcə fələstinlilər tərəfindən idarə olunan texnokratik bir struktur olan Qəzza üçün Milli İdarəetmə Komitəsinin nəzarəti altında olan bir anbarda saxlanılacaq. Bu, Vaşinqtonda şampan şərabının axmasını dayandırmalıdır... Bu razılaşmanın ərəbcə sözü "hudna"dır: döyüşün səbəblərini həll etməyən bir barışıq. HƏMAS uzunmüddətli düşünür. Qələbəni dözümlülüklə ölçür. Hətta son üç ilin hərbi fəlakəti belə, HƏMAS onu məhv etməyə çalışan əsgərlərdən daha çox yaşayırsa, dözümlülük aktı kimi təqdim edilə bilər. Onun sağ qalan kadrlarının növbəti nəsli yetişdirmək üçün illəri var.

Əl-Cəzirə (Doha, Qətər)
"Sülh Şurası" uğursuz bir qurumdur. O, tullantılara atılmalıdır.

HƏMAS silahlarının təhvil verilməsinin İsrailin oktyabr ayında bağlandığı vaxtdan bəri yerinə yetirə bilmədiyi razılaşma üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməsi şərti ilə olduğunu açıq şəkildə bildirib. Atəşkəsə və Qəzzanın yenidən qurulmasına nəzarət etmək vəzifəsi daşıyan qurum olan "Sülh Şurası" İsraili öhdəliklərini yerinə yetirməyə məcbur etmək üçün heç bir iş görməyib. Bu, altı aylıq mövcudluğu dövründə demək olar ki, heç bir şey göstərə bilməyən bu qurumun bir çox uğursuzluqlarından biridir. Tramp administrasiyasının Qəzzanı müasir şəhər mühitinə çevirmək üçün verdiyi möhtəşəm vədlərə baxmayaraq, bu istiqamətdə heç bir hərəkət baş verməyib. Əhalinin əksəriyyəti hələ də gecəqondularda yaşayır. Bəlkə də "Sülh Şurası"nın uğursuzluğunun ən bariz əlaməti onun özünə təqibdən toxunulmazlıq verməyə çalışmasıdır. Belə bir qurumun mövcudluğunun davam etməsi beynəlxalq rüsvayçılıqdır. Buna son qoyulmalıdır.

Hazırladı: V.VƏLİLİ