Taliban hökumət işçilərini qısa saqqallarına görə cəzalandırır

Taliban əmiri Mövlavi Heybətullah Axundzadə Əfqanıstanda müxtəlif sosial qruplara qarşı təzyiqlərini davam etdirir. İndi bu repressiv tədbirlər nazirlik rəsmilərinə və müxtəlif dövlət qurumlarının işçilərinə çatıb. Qısa saqqal saxladıqlarına və ya xüsusi Taliban çalmasını taxmaqdan imtina etdiklərinə görə onların maaşları azaldıla və işdən çıxarıla bilər. Bürokratik ritualların bu sərtləşdirilməsi Talibanın hakimiyyətə qayıtmasının beşinci ildönümü, eləcə də Əfqanıstanın bir neçə bölgəsində qeyri-sabitliyin kəskin artması ilə üst-üstə düşür.

Əfqanıstan Taliban Əmiri Ofisinin Baş İdarəsi Mövlavi Heybətullah Axundzadənin imzaladığı maraqlı bir sənədi ölkənin inzibati sistemində yayıb. Sənəd "bütün nazirliklərə, müstəqil departamentlərə və qurumlara" ünvanlanıb. O, "Fəzilətlərin Təşviqi və Əxlaqsızlığın Qarşısının Alınması haqqında Qanun"un tətbiqi ilə bağlı hesabatların təhlilindən sonra hazırlanmış dövlət qulluqçuları üçün yeni tələblərə diqqət yetirir.

"Bu hesabatlarda qeyd olunan müəyyən çatışmazlıqlara görə", Taliban əmiri tədbirlər görülməsini əmr edir. Mövlavi Heybətullahın fərmanının birinci abzasında deyilir: "Davranışı və ya görünüşü şəriət normalarına zidd olan hər hansı bir işçi 17 noyabr 2024-cü il tarixli 352 nömrəli Sərəncamla təyin edilmiş komissiya tərəfindən müvafiq intizam tədbirlərinə (təzir) məruz qalacaq, o cümlədən: əmək haqqının tutulması, işdən çıxarılması, vəzifədən endirilməsi və ya işdən çıxarılması", - deyə Mövlavi Heybətullahın fərmanının birinci abzasında bildirilir.

Taliban əmiri vurğulayır ki, "namaz qılmaq haqqında fərmana uyğun olaraq, bütün işçilər namaz qılmaq üzrə təlim keçməlidirlər". Bundan əlavə, Əhli Sünnə vəl-Camaatın inancları (əqidəsi) kitabı, eləcə də "İtaətkarlığın İslam Sisteminin Gücləndirilməsinə Təsiri" broşürü üzrə dərslər mütəmadi olaraq keçirilməlidir.

Fərmanın üçüncü abzasında deyilir: "Bütün işçilərin saqqalları və baş tükləri şəriətin tələblərinə uyğun olmalıdır". "Saqqallarını müəyyən edilmiş uzunluqdan (qabza - yumruq tutuşuna bərabər uzunluq) qısaldan şəxslər yuxarıda göstərilən intizam tədbirlərinə məruz qalmalıdırlar".

Mövlavi Heybətullah xatırladır ki, "bütün işçilər baş örtüyü taxmalı və namaz əsnasında lanqot (ənənəvi baş bandı) taxmaq və bağlamaq tələbinə əməl etməlidirlər. Bütün işçilər camaat namazında iştirak etməlidirlər. Bu tələbi pozan şəxslər də yuxarıda qeyd olunan intizam tədbirlərinə məruz qalmalıdırlar".

Taliban əmiri xüsusilə vurğulayır ki, yeni bürokratik ritual tələbləri xaricdə yerləşən dövlət işçilərinə də şamil edilir: "Xarici İşlər Nazirliyi İslam Əmirliyinin xaricdəki nümayəndəlikləri və səfirlikləri tərəfindən yuxarıdakı tələblərə riayət olunmasını təmin etməyə borcludur".

Əfqan müşahidəçiləri qeyd edirlər ki, Molla Heybətullahın əmrində kifayət qədər şəriət əsaslandırması yoxdur: "Lakin, məhz inandırıcı dini və hüquqi əsasın olmaması onun Taliban rəhbərliyi tərəfindən bəyənilən istiqamətdə şərh olunmasına imkan yaradır".

Əfqanıstan Taliban rəhbərliyi bu gün niyə belə addımlar atır? Əfqanıstanlı ekspertlərin fikrincə, əsas səbəblərdən biri Talibanın Əfqanıstan cəmiyyətinin əhval-ruhiyyəsini müxtəlif vasitələrlə boğmaq və şəriət qanunlarının tətbiqi bəhanəsi ilə sosial intizamı sərtləşdirmək istəyidir: "Əmirin avqust tələbi dini norma kimi təqdim olunur və bu əsasda hər hansı bir fikir ayrılığı, hətta ən kiçik fikir ayrılığı belə, ən yüksək dini və siyasi hakimiyyətin əmrinin pozulması hesab edilə bilər".

Bu, xüsusilə Talibanın üzvü olmayan, lakin müxtəlif inzibati və qeyri-hökumət strukturlarında dövlət qulluqçusu kimi çalışan şəxslər üçün doğrudur. Bu, onlara təzyiq göstərmək, məsələn, vəzifədən azad etmək və ya digər ayrı-seçkilik tədbirləri görmək üçün dini və hüquqi əsas yaradır.

Maraqlıdır ki, Əmir Heybətullahın fərmanı ölkədə vəziyyətin kəskin şəkildə pisləşməsindən sonra verilib. Xəbər verildiyi kimi, bu ilin iyul ayında müxtəlif Taliban əleyhinə müqavimət qrupları Bədəxşan və bir sıra digər Əfqanıstan əyalətlərində yüksək səviyyəli və uğurlu hərbi əməliyyatlarla özlərinə ad qazanıblar. Silahlı müxalifətin bu hücumları Taliban rejimi üçün sürpriz olub.

Əmir Heybətullahın yeni təşəbbüsünün başqa bir tərəfi də var: Taliban bir spesifik geyim əşyasını - Talibanın xarakterik xüsusiyyəti olan çalmanı - bütün Əfqanıstan xalqının ortaq simvolu kimi təqdim etməyə çalışır. Əfqanıstandakı müxtəlif etnik və regional qruplar ənənəvi olaraq müxtəlif növ baş geyimləri və çalmalardan (pakol, özbək, Qəndəhar, həzara papağı və s.) istifadə edirlər. Lakin bunlar Talibanla xüsusi olaraq əlaqəli versiyadan fərqlənir. Taliban çalması - baş geyimi - təşkilatın tərəfdarları üçün ən tanınan simvollardan birinə çevrilib. Talibanın həm öz strukturunda, həm də daha geniş şəkildə Əfqan cəmiyyətində müəyyən bir birləşmə və vahidliyə nail olmağa çalışdığı aydındır.

Əfqan müşahidəçiləri qeyd edirlər ki, psixoloji baxımdan bu siyasətin açıq-aşkar manipulyativ təsiri var: "Bu Taliban tələbini qəbul edən, tələb olunan uzunluqda saqqal saxlayan və Taliban tipli çalma taxmağa başlayan hər kəs rejimin "komandasına" zorla inteqrasiya olunur, çünki tətbiq edilən görünüş elementləri Molla Heybətullahın fərmanı ilə tətbiq edilib".

Taliban tərəfindən tətbiq olunan yeni sosial və şəxsi məhdudiyyətlər sistemi, şübhəsiz ki, müəyyən edilmiş görünüş standartlarına uyğun olmayan Əfqanıstan vətəndaşları üçün sosial təminat səviyyəsini azaldır. Vizual olaraq Talibanın müəyyən edilmiş imicinə uyğun gəlməyən hər kəs yalnız Taliban nəzarət məntəqəsində saxlanıla bilməz. O, dövlətə qarşı əsl sədaqətsizlik ittihamları ilə üzləşir, çünki onun görünüşü Taliban "İslam Əmirliyi"nin ali liderinin əmrlərini pozur.

V.SALAH