Mərcan rifləri bərpa olunmağa vaxt tapmır

Dünyanın mərcan rifləri getdikcə daha ciddi təhlükə ilə üz-üzədir. Alimlərin açıqladığı yeni hesabat göstərir ki, mərcanların kütləvi ağarması əvvəlkindən daha tez-tez baş verir və riflər növbəti böhran başlamadan əvvəl özünü bərpa etməyə macal tapmır.

Mərcan rifləri dəniz canlılarının təxminən dörddə birinə yaşayış mühiti yaradır, sahilləri qoruyur, milyonlarla insan üçün qida və gəlir mənbəyi rolunu oynayır. Lakin okeanların sürətlə isinməsi, çirklənmə və digər insan fəaliyyəti bu ekosistemlərin davamlılığını zəiflədir.

Global Coral Reef Monitoring Network-in 40 ildən artıq məlumat əsasında hazırladığı hesabatda bildirilir ki, əvvəllər mərcanların ağarması arasındakı müddət onilliklərlə ölçülürdüsə, hazırda bu interval orta hesabla 5–6 ilə qədər azalıb.

Mərcan ağarması zamanı mərcanların toxumalarında yaşayan və onlara qida verən rəngli yosunlar xaric olur. Ağarmış mərcan dərhal ölmür, lakin okean temperaturu aşağı düşməzsə, onun aclıq və xəstəliklərdən məhv olmaq riski artır.

Araşdırmaya görə, 2020–2024-cü illərdə dünyada sərt mərcan örtüyü tarixi orta göstəricidən 9,5 faiz aşağı olub. 2023-cü ildə baş verən kütləvi ağarma isə indiyədək qeydə alınan ən genişmiqyaslı hadisə olub və dünya mərcan riflərinin təxminən 77 faizinə təsir edib.

Alimlər hesab edirlər ki, vəziyyəti dəyişmək hələ mümkündür. Bunun üçün istixana qazı emissiyalarının sürətlə azaldılması, həddindən artıq balıqçılığın qarşısının alınması və sahilyanı ərazilərin daha düzgün idarə olunması vacibdir.

Çünki təbiətin bərpa olmaq üçün zamana ehtiyacı var. Əgər böhranlar bir-birini getdikcə daha qısa intervallarla əvəz edərsə, mərcan riflərinin əvvəlki vəziyyətinə qayıtmaq imkanları da tədricən azalacaq.

Lalə Mehralı