Qərb “Asiya NATO-su”na qarşı - RAKURS

Şərqi Asiya qaynar qazana dönür

ABŞ və Böyük Britaniya Yaponiya ilə birlikdə Çinlə qarşılaşmaq üçün NATO-nun Asiya analoqunu yaradır. Xarici mənbələrin yazdığına görə, Rusiyanın Ukrayna nümunəsi göstərdiyi kimi, bu gün ölkələr rəqibləri ilə təkbətək mübarizə aparır. Bu da Pekini təhdid edir. Bununla belə, sual qalır: ABŞ eyni vaxtda iki cəbhədə vuruşa biləcəkmi?Qərbin Şərqi Asiyadakı hərbi-siyasi fəaliyyətini yaxından izləyənlər görəcəklər ki, məsələn, Yaponiya birdən-birə Çinə qarşı qiyam qaldırdı. O, əvvəllər qonşusuna açıq şəkildə qarşı çıxmamışdı, necə ki, Pekin yaponlar tərəfindən dostcasına hərəkət kimi qiymətləndirilə biləcək heç bir iş görmədi. Yaponiyanın xarici işlər və müdafiə nazirləri bu yaxınlarda Çinin “görünməmiş” strateji problem yaratdığını bildiriblər. Tokio Vaşinqtonun Sakit okean regionunda təsirini artırmaq niyyətini alqışlayır və onun ərazisində Amerika hərbi mövcudluğunun genişləndirilməsi ilə bağlı məsləhətləşmələri davam etdirməyə hazırdır.Yaponiyanın xarici işlər naziri Yoşimasa Hayaşi bildirib ki, Tokio Pekinin Tayvanla bağlı mövqeyini dəstəkləmir və Tayvan boğazında sülh və təhlükəsizliyin qorunmasının tərəfdarıdır. O, həmçinin Şimali Koreyanın raket sınaqlarını pisləyib və BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinə uyğun olaraq Koreya yarımadasının tam nüvəsizləşdirilməsinə sadiqliyini təsdiqləyib. Bu, Yaponiyanın ABŞ-ın Şərqi Asiya strategiyasının əsas istiqamətlərini izlədiyini bir daha təsdiqləyir.Yaponiyanın təhlükəsizliyi və müdafiəsi üçün rekord müddətdə qəbul edilmiş yeni doktrina Tokionun İkinci Dünya Müharibəsində məğlubiyyətdən sonra sadiq qaldığı sənədlə tamamilə ziddiyyət təşkil edir. Nazirlər Kabineti ölkənin müdafiə büdcəsini təsdiq edib və bu büdcə son on ildə rekord həddə çatıb.Qərb isə öz növbəsində Yaponiya, Cənubi Koreya, Cənubi Çin dənizi dövlətlərinin əksəriyyəti (Filippin və Vyetnam) və Tayvan adası kimi Çinə qarşı olan Asiya ölkələri ilə ittifaqlar yaratmağa çalışır. Təbii ki, amerikalılar və bütövlükdə Qərb Ukraynanın səhvlərini təkrarlamaq istəmir. İştirakçı ölkələrin Ukrayna münaqişəsinə birbaşa müdaxiləsinə mane olan heç bir Qərb alyansının (nə NATO, nə də Avropa İttifaqının) üzvü deyil. Bunun heç bir hüquqi əsası yoxdur. NATO Nizamnaməsinin 5-ci maddəsi üçüncü tərəfin silahlı təcavüzünə məruz qalan alyansın hər hansı üzv dövlətinə hərbi yardımın göstərilməsini nəzərdə tutur. Ona görə də Qərb Kiyevi yalnız qabaqcıl silahlar və canlı qüvvə ilə təmin edə bilərdi, lakin öz qüvvələrini Rusiya ordusu ilə qarşıdurmaya göndərməkdən imtina etdi.Birləşmiş Ştatlar Asiya ölkələri ilə əlaqələri gücləndirir və məsələn, Yaponiya ilə qarşılıqlı müdafiə müqavilələri bağlayır. Növbəti sırada Tayvan gəlir. Əsas məqsəd bu bölgəyə genişmiqyaslı müdaxilə üçün hüquqi bazanın olmasıdır. Bu işdə onlara Çinlə müharibə aparan Asiya ölkələri ilə qarşılıqlı müdafiə müqavilələri kömək edəcək (Yaponiya və Tayvan bunun iki parlaq nümunəsidir).Digər tərəfdən, amerikalılar və ingilislər bölgədə hərbi varlığını artırmaq üçün diqqətli olmalıdırlar. Cənubi Koreya, Filippin, Quam və digər Sakit Okean adalarında yerləşdirilən on minlərlə əsgəri nəzərə almasaq, artıq Şərqi Asiya və Sakit okeanın şimal-şərqində onlarla hava və dəniz bazası yerləşdirilib. Birləşmiş Ştatlar həmçinin Sakit Okeanın şimal-qərbində, Cənubi Çin və Yaponiya dənizlərində və Tayvan boğazında fəal şəkildə hərbi güc qurur. Hazırda onları qorumaq üçün bir neçə təyyarədaşıyıcı və gəmi artıq oradadır.Bu hərbi birləşmənin səbəbləri nədir? Dünyanın bu həssas regionunda qarşıdurmanın perspektivləri necədir?Belə görünür ki, Qərbdə, daha doğrusu, amerikalılarda Çinin Tayvana qarşı xüsusi əməliyyat (əvvəl siyasi, sonra isə hərbi yolla) hazırladığı barədə etibarlı məlumat var. Qərb tədqiqat mərkəzlərinin və kəşfiyyat agentliklərinin etibar etdiyi qarşıdurma simulyasiyalarının bütün qiymətləndirmələri və nəticələri Çinin qismən də olsa uğurundan və gözlənilən toqquşmaların əksəriyyətində ABŞ və müttəfiqlərinin böyük itkilərindən danışır.Bu baxımdan, Amerikanın başçılıq etdiyi Qərb ölkələri qarşıdurma simulyasiyalarının nəticələrinə əsasən, öz hərbi mövcudluğunu maksimuma çatdırmaq və hazırda kifayət qədər olmayan regionda mövcud hərbi kontingenti ikiqat artırmaq niyyətindədirlər. Digər tərəfdən, Şərqi Asiya ölkələri (əksəriyyəti, amma hamısı deyil) Avropa dövlətlərinin (xüsusən də Şərqi Avropanın) Rusiyaya qarşı müttəfiqliyi ilə eyni səbəblərə görə Çinə qarşı Amerika ilə müttəfiqlik edir. Amerika təbliğatının onlara güclü təsiri var. Birləşmiş Ştatlar əvvəllər Avropa ölkələrinin liderləri ilə olduğu kimi, onları Çindən, onun iqtisadi və siyasi “hegemonluğundan” qorxutmaq, onlara Rusiyanın siyasi, hərbi və iqtisadi üstünlüyü qorxusu aşılamaq istəyir.“Asiya NATO-su” Şimali Atlantika Alyansının analoqudur. Buradan belə nəticəyə gəlmək olar ki, Amerika ilə onun bir tərəfdən Asiya və Qərb müttəfiqləri, digər tərəfdən isə Çin arasında qarşıdurma uzaqda deyil. Və burada əsas sual yaranır: əgər bir tərəfdən ABŞ və onun müttəfiqləri, digər tərəfdən Çin, digər tərəfdən qarşıdurma yaxınlaşırsa, onda niyə Rusiya, İran və Şimali Koreya nəzərə alınmır?Nəticələrin çoxu Ukraynada Rusiya ilə NATO arasındakı qarşıdurmadan və Moskvanın tərəfdaşları olmadan özünü necə aparmasından çıxarılıb. Çin və Qərbi Asiya alyansı arasında qarşıdurma ehtimalının yüksək olduğunu nəzərə alsaq, Pekinin də təkbaşına mübarizə aparacağı qənaətinə gəlmək olar. Səbəb digər ölkələrin müttəfiqlərinin münaqişə tərəflərinə qoşulacağı təqdirdə, şübhəsiz ki, baş verəcək qlobal böhrana qarışmaq istəməməsindədir.Vaşinqton yalnız bir tərəflə - Rusiya (bu gün baş verir) və ya Çinlə (yaxın gələcəkdə baş verəcək) qarşıdurmaya hazırdır. Amerikanın başçılıq etdiyi Qərb bir şeyə əmindir: Vaşinqtonun öz mülahizəsinə uyğun olaraq müəyyən etdiyi Avropa və ya Asiyada “qırmızı xətləri” keçən tərəflə qarşı-qarşıya gəlmək.
V.VƏLİYEV