Ankara NATO-da kimin kim olduğunu sübut etdi

Türkiyə Prezidenti bunu İsveçə və bütün dünyaya nümayiş etdirmək qərarına gəlib

Bu yaxınlara qədər Ukrayna məsələsi iyulun 11-də Vilnüsdə açılacaq NATO sammitinin əsas intriqası hesab olunurdu. Daha dəqiq desək, görüşün yekunlarına görə Kiyev alyansa dəvət olunacaqmı, sualı hər kəsi düşündürürdü. Amma forum ərəfəsində gündəmə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan qəfildən İsveçin NATO-ya daxil olmasına razılığı Türkiyənin Aİ-yə qəbulu ilə şərtləndirdi.

Ankaranın bu addımı konteksti kəskin şəkildə dəyişdi və cənab Ərdoğanı sammitin əsas qəhrəmanına çevirdi. Bazar ertəsi axşam daha bir kəskin dönüş oldu. NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberq bildirib ki, cənab Ərdoğan İsveçin NATO-ya üzvlüyü ilə bağlı ərizəni ən qısa zamanda səsvermə üçün Türkiyə parlamentinə göndərməyə razılaşıb.

NATO-nun Vilnüs sammitinə qədər hər şey elə edilirdi ki, Ukraynanın alyansa üzvlüyünə dəstək adi gözlə və uzaqdan görünsün. Məsələn, yerli hava limanına enən və ya oradan qalxan təyyarələrdən sırf bu hesablama üçün quraşdırılmış “NATO-ya xoş gəlmisiniz” yazısı olan pankartı, həmçinin İsveç və Ukrayna bayraqlarını görməmək mümkün deyil. Litva paytaxtının mərkəzində, meydanların birində Ukrayna bayrağının rənglərində səhnə var və onun üzərində böyük hərflərlə #UkraineNATO33 həştəqi vurulub. 33 rəqəmi Ukraynanın ona qoşulmasından sonra alyansa daxil olan ölkələrin sayı deməkdir.

Haştəqin müəllifləri, görünür, NATO-da artıq 32 ölkənin olduğuna inanırlar. Amma hələ ki, belə deyil.

Rusiya 2022-ci ildə Ukrayna ərazisində hərbi əməliyyatlara başladıqdan dərhal sonra Finlandiya ilə birlikdə alyansa qoşulmaq istəyən İsveç dərhal bloka dəvət alıb, lakin hələ də ona qoşulmayıb.

Türkiyə lap əvvəldən İsveçin NATO-ya daxil olması qarşısındakı maneələrin aradan qaldırılması üçün ilkin şərtləri qeyd edərək etirazlarını bildirib. Onların arasında İsveçin antiterror qanunvericiliyinin sərtləşdirilməsi və Türkiyə hakimiyyəti tərəfindən terrorçu kimi tanınan Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) tərəfdarlarının İsveçdən Türkiyəyə ekstradisiya edilməsi də var.

Stokholm Türkiyəyə doğru irəliləməyə başladı. Lakin o zaman Ankara ilə münasibətlər Quranın yandırılması ilə bağlı insidentlərlə çətinləşdi. İndi də, zirvə ərəfəsində Rəcəb Tayyib Ərdoğan Vilnüsə uçmazdan əvvəl birdən Türkiyənin İsveçin NATO-ya daxil olmasına razılıq verməsi üçün yeni qiymət elan etdi.

Türkiyə liderinin sözlərinə görə, Avropa İttifaqı Türkiyə parlamenti İsveçin alyansa daxil olmasını təsdiqləməzdən əvvəl Türkiyənin Aİ-yə daxil olması üçün qapını açmalıdır. “50 ildən artıqdır ki, Türkiyəni Avropa Birliyinin qapısında gözlətdirən ölkələrə müraciət edirəm. Əvvəlcə Türkiyənin Aİ-yə yolunu açın, sonra Finlandiya üçün etdiyimiz kimi İsveçin də NATO-ya yolunu açacağıq”, - deyə Rəcəb Tayyib Ərdoğan iyulun 10-da təyyarəyə minməzdən əvvəl bildirib.

Cənab Ərdoğan həmçinin bildirib ki, Stokholmun NATO-ya daxil olması ilə bağlı irəliləmək üçün Türkiyə, İsveç və Finlandiyanın bir il əvvəl alyansın Madrid sammiti zamanı danışıqlardan sonra imzaladığı “Üçlü Memorandumun bütün müddəalarının” həyata keçirilməsi lazımdır.