Sülhməramlı missiya, yoxsa Brüssel formatı - RAKURS

Bu gün Rusiya Federasiyasının sülhməramlı missiyası əvvəllər onun qaynar nöqtələrə daxil olmasına razılıq vermiş münaqişə tərəfləri tərəfindən şübhə altına alınır. Moldova NATO-dan Rusiyanın Dnestryanı bölgəsində hərbi mövcudluğu məsələsini qaldırmağı xahiş edib. NATO-nun Vilnüs sammitində Rusiya ordusunun bölgədən çıxarılması ilə bağlı qətnamə qəbul edilib. Əgər əvvəllər söhbət Dnestryanı bölgədə yerləşən Rusiya qoşunlarının Əməliyyat Qrupundan gedirdisə, bu gün həm də beynəlxalq mülki müşahidəçilərlə əvəz edilməsi təklif olunan Rusiya Federasiyasının sülhməramlılarından gedir. Təklif Kişinyovdan gəlir və Avropa İttifaqı və ABŞ-da dəstəklənir.

Kişinyov həmçinin Aİ və ABŞ-ın 5+2 danışıqlar formatında (Moldova, Dnestryanı - tərəflər, Rusiya, Ukrayna, ATƏT - vasitəçi, Aİ və ABŞ - müşahidəçi) statusunu müşahidəçidən vasitəçi statusuna dəyişməyi təklif edir. Kişinyov açıq şəkildə deyir ki, yaxın gələcəkdə Dnestryanı bölgənin taleyini məhz Aİ və ABŞ həll edəcək. Moldova baş nazirinin reinteqrasiya məsələləri üzrə müavini Oleq Serebryanın sözlərinə görə, format dəyişdirilərək Aİ və ABŞ-ın statusunu vasitəçilər səviyyəsinə qaldırmalıdır. Həm də Rusiya sülhməramlılarının Dnestryanı bölgədən çıxarılması ilə bağlı məsələni həll etmək. Lakin Serebrian qeyd edib ki, “biz bugünkü Rusiya ilə bunu müzakirə etməyəcəyik”. Vaxtilə Dnestryanı münaqişəni alovlandıran və sonra “dayandıran” Rusiya danışıqlar prosesində əsas olmaqdan çıxır, ümumiyyətlə, Moskvanı Moldova ərazilərindən geri çəkilməyə çalışırlar.

Ötən gün Moldovanın Xarici İşlər və Avropaya İnteqrasiya Nazirliyi (XİN) bəyanatla çıxış edərək Moskvadan respublikanın daxili işlərinə qarışmamağı və heç bir məsələni, o cümlədən kilsə, media, dillə bağlı və s. şərh etməməyi xahiş edir.

Rusiyanın sülhməramlı missiyasının Qarabağda mövcudluğu da eyni aqibəti yaşayır. Tərəflər Rusiya hərbçilərinin bölgədən getmələrinə təxminən eyni reaksiyanı verirlər. Baxmayaraq ki, Rusiya Federasiyasının “mavi dəbilqəliləri”nin 1992-ci ildə daxil olduğu Dnestryanıdan fərqli olaraq, 2020-ci ildən Qarabağda xidmət edirlər, üstəlik, əgər əvvəllər Rusiya Federasiyasına qarşı iddialar rus əsgərlərinin Qarabağda yaşayan və özlərinin daha fəal müdafiə olunmalarını istəyən ermənilər tərəfindən irəli sürülübsə, bu gün azərbaycanlılar da bunu edir. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin Qarabağ ermənilərinə aydın təhlükəsizlik təminatlarının verilməsinin, eləcə də Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin delimitasiyası prosesinə başlanmasının zəruriliyi ilə bağlı bəyanatı iki dövlət arasında strateji müttəfiqlik haqqında Bəyannaməyə uyğun gəlmir. Bu barədə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi məlumat yayıb.

Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin şənbə günü yaydığı bəyanatda deyilir ki, 2022-ci ilin oktyabrında və 2023-cü ilin mayında Ermənistan Qarabağı Azərbaycan ərazisinin bir hissəsi kimi tanıyıb. “Biz Ermənistan rəhbərliyinin suveren qərarına hörmət edirik, lakin bu, Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin 9 noyabr 2020-ci il tarixli Bəyanatının imzalanmasının əsas şərtlərini, habelə regionda yerləşdirilən Rusiya sülhməramlı kontingentinin mövqeyini kökündən dəyişib”, - Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin bəyanatında deyilir. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi belə bir bəyanatdan məyus olduğunu bildirib.

Eyni zamanda, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Brüssel danışıqlar formatının səmərəliliyini qeyd edib. Ermənistan və Azərbaycan liderləri Avropa İttifaqı Şurasının rəhbəri Şarl Mişelin iştirakı ilə görüşüblər. Bununla belə, Nikol Paşinyan Avropa platformasında aparılan danışıqlardan da müsbət danışıb. Moskva tərəflər arasında danışıqlar üçün öz ərazisində bir araya gəlməyi bəyan edib, lakin hələlik bu məsələ ilə bağlı daha ətraflı məlumat yoxdur.

Qeyd edək ki, istər Qarabağda, istərsə də Dnestryanıda münaqişə tərəfləri Kremlə deyil, Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin verdiyi bəyanatlara əsaslanaraq iddialarını bildirirlər. Əgər bu, Rusiyanın xarici siyasət idarəsi tərəfindən düşünülmüş davranış xəttidirsə, o zaman Kremlin addımları nə olacaq? Belə görünür ki, məqbul sayılan variant sülhməramlı missiyanın ləğvidir. Əks halda, yəqin ki, bölgədə təhlükəsizliyi, Azərbaycanın suveren hüquqlarının bərpası üçün başqa yanaşmalar axtarmaq, taktikanı dəyişmək lazım gələcək.

V.VƏLİ