Rusiyalı ekspert: Azərbaycan ədalət uğrunda döyüşür, Ermənistan heç nəyə nail olmayacaq - MÜSAHİBƏ

Xəzər Strateji Araşdırmalar İnstitutunun baş direktoru İqor Korotçenko Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşdırılmasına dair iyul ayında imzaladığı razılaşmaların niyə yerinə yetirilmədiyi barədə Moskva-Bakıya müsahibəsində danışıb. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

-İyulun 25-də Moskvada Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan XİN rəhbərlərinin bir sıra mühüm praktiki razılaşmaların əldə olunduğu görüşündən bir aya yaxın vaxt keçir. Bu razılaşmaların həyata keçirilməsində heç bir irəliləyiş görmədik. Əksinə, hərbi eskalasiya spiralları, eləcə də İrəvandan sülhə rəvac verməkdən uzaq siyasi hərəkətlər və bəyanatlar var...

-Həqiqətən də, iyul ayında Moskvada keçirilən görüşdə nazirlər siyasi vəziyyətin bugünkü kəsilməsi ilə bağlı kifayət qədər yaxşı razılaşmalar əldə etdilər. Xatırladığımız kimi, danışıqların yekunlarından sonra Sergey Lavrov demişdi ki, Bakı və İrəvan nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin blokunun açılması məsələsində irəliləməyə razılaşıblar. Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan diplomatik idarələrinin rəhbərləri üçtərəfli görüşdə Qarabağ ermənilərinə humanitar yüklərin çatdırılması üçün Ağdam-Xankəndi yolunun açılması barədə razılığa gəliblər. Bakı belə bir təkliflə çıxış edib. Razılaşmalara əsasən, nəzərdə tutulurdu ki, bu marşrut açılandan 24 saat sonra Laçın yolu da bu cür humanitar yardımın keçməsi üçün açılacaq, təbii ki, Azərbaycanın orada bütün sərhəd və gömrük prosedurları saxlanılmaqla. Nazirlər həmçinin rəsmi Bakının və Qarabağın erməni icmasının nümayəndələrinin Azərbaycanın hüquqi məkanına reinteqrasiya məsələsi ilə bağlı təmasları bərpa etməsi ilə bağlı razılığa gəliblər. Azərbaycan Respublikasının BMT-dəki daimi nümayəndəsi Yaşar Əliyevin daha sonra təsdiq etdiyi kimi, Azərbaycanın Yevlax şəhərində belə bir görüşün keçirilməsi ilə bağlı razılıq əldə olunub. Lakin sonda bütün bu razılaşmalar erməni tərəfindən iflasa uğradı. Və bu, çox üzücüdür, çünki Moskva görüşündə tərəflərin mövqelərinin əlaqələndirilməsinə əhəmiyyətli diplomatik səylər sərf edilib. Amma sonda bütün bunlar separatçıların növbəti qeyri-konstruktiv yanaşması ilə puça çıxdı. Mənbələr deyir ki, təmasların qarşısını məhz onlar alıblar. Bunun fonunda biz İrəvanın təxribatçı addımlarını gördük - həm hərbi, həm də diplomatik istiqamətdə - mən BMT Təhlükəsizlik Şurasının iclasının keçirilməsini nəzərdə tuturam ki, İrəvanın bunu anti-Azərbaycan platforması etməyi planlaşdırırdı. Yuxarıda deyilənlərin hamısı bir daha nümayiş etdirir ki, razılaşmalar əldə etmək kifayət deyil, onların hələ də həyata keçirilməsinə ehtiyac var. Bununla da, gördüyümüz kimi (və Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin 9-10 noyabr 2020-ci il tarixlərində imzaladığı bəyanatdan 2,5 ildən çox vaxt keçib), çox böyük problemlər var. Təəssüf ki, bu müddət ərzində biz mütəmadi olaraq müşahidə edirik ki, Ermənistan dəfələrlə müqavilələri ləğv edir. Azərbaycan və Rusiyanın əməli razılaşmaların normal konfiqurasiyası qurmaq istəyi erməni tərəfinin təxribatçı hərəkətləri ilə məhv edilir. Bundan əlavə, bu həm də Moskvanın vasitəçilik səylərinə hörmətsizliyin təzahürüdür. Biz görürük ki, rəsmi İrəvan son vaxtlar tez-tez Rusiyaya qarşı qeyri-dostluq nümayiş etdirir. Bu, yumşaq desək, müttəfiqlik statusuna ziddir.

Ermənistanın xahişi ilə BMT Təhlükəsizlik Şurasının Qarabağın Bakının hələ də nəzarətində olmayan hissəsində guya humanitar böhrana həsr olunmuş fövqəladə iclasının keçirilməsi İrəvan tərəfindən Azərbaycanı toplantıya üzv olan ölkələrin kütləvi ittihamlarına məruz qoymaq məqsədi daşıyırdı. Hətta sonda bu ittihamların qeyd olunacağı BMT Təhlükəsizlik Şurasının sənədini qəbul etdirmək. Amma olmadı. Görünən odur ki, Ermənistan tərəfinin xarici işlər nazirlərinin Moskva razılaşmalarını növbəti dəfə iflasa uğratması və bunun ardınca Ermənistanın BMT Təhlükəsizlik Şurasının platformasında Azərbaycana qarşı oynamaq cəhdi İrəvanın ardıcıl məqsədyönlü hərəkətləridir. Qeyd etmək lazımdır ki, bir sıra ölkələrdə və qitələrdə - Avropada, ABŞ-da, hətta Latın Amerikasında erməni maraqlarının nüfuzlu lobbiçiləri Azərbaycan əleyhinə kütləvi kampaniyaya cəlb olunublar. Yəni İrəvan beynəlxalq ictimaiyyətlə müəyyən işlər həyata keçirib. Üstəlik, Ermənistan Rusiyanı bu prosesdən kənarlaşdırmaq arzusundadır, Moskva İrəvanın öz maraqlarını qorumaq ümidlərini doğrultmadığından, Rusiya sülhməramlı kontingentinin Qarabağdan çıxarılmasına və BMT bayrağı altında Qərb sülhməramlılarının daxil olmasına çalışır. Artıq Ermənistan ərazisində Avropa müşahidə missiyası fəaliyyət göstərir və onun səlahiyyətlərini genişləndirmək, kontingenti Qarabağa çəkmək cəhdləri davam edir. Moskva Paşinyan kabinetinin yürütdüyü siyasətin məqsədini mükəmməl anlayır. Bu gün Rusiya əsasən Ukraynadakı xüsusi hərbi əməliyyat problemlərinin həllinə yönəlib. Moskva baş verənləri anlayır və ardıcıl olaraq ləyaqətlə vasitəçi rolunu oynamağa çalışır ki, Ermənistan-Azərbaycan sülh müqaviləsi reallığa çevrilsin, qarşıdurma dövrü başa çatsın, nəqliyyat kommunikasiyaları blokdan çıxsın, normal dialoq qurulsun və region münaqişədən sakit, firavan bir zonaya çevrilsin. Rusiya bundan sonra da dünyanın, bütün Cənubi Qafqaz xalqlarının maraqları naminə çalışacaq. Rusiya və Çinin BMT Təhlükəsizlik Şurasının iclasında tutduqları mövqeyə diqqət yetirmək lazımdır. Bunlar Azərbaycanın suverenliyinin, ərazi bütövlüyünün tanınması ilə bağlı sakit, aydın çıxışlar idi. Həmçinin, Sergey Lavrovun azərbaycanlı və erməni həmkarları ilə Moskva danışıqlarından sonra dediyi kimi, Qarabağ ermənilərinin hüquqları və təhlükəsizliyi məsələlərinin Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünün tanınması çərçivəsində həll edilməli olduğu siqnalı verilib, yəni qanuni çərçivə daxilində. Bundan əlavə, Rusiya xarici işlər nazirinin müavininin BMT-də verdiyi bəyanatda Təhlükəsizlik Şurasının platformasından sui-istifadə cəhdlərinin olması ilə bağlı açıq-aşkar qıcıq var. Rusiya Federasiyası yaxşı bilir ki, bu demarş problemi beynəlmiləlləşdirməyə çalışır.

Təbii ki, Rusiya nümayəndəsinin çıxışı əvvəlcədən hazırlanmış və Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin mərkəzi aparatı ilə razılaşdırılmışdı. Mövqenin hazırlanmasında Xarici İşlər Nazirliyi iştirak edib və tezislər səsləndirib. Moskva vəziyyəti belə görür. O, yenə də ABŞ və Aİ-nin Bakı ilə İrəvan arasında danışıqlar prosesinə təsir göstərmək cəhdlərinə, beynəlxalq təşkilatları prosesə cəlb etmək, onları hansısa nəzarətçiyə çevirmək cəhdlərinə qarşı çıxıb. Xatırladığımız kimi, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev dəfələrlə vurğulamışdı ki, Qarabağ münaqişəsi başa çatıb və ölkə hakimiyyəti Qarabağda yaşayan erməniləri öz vətəndaşları hesab edir və onlara Azərbaycanın digər vətəndaşları ilə bərabər hüquqlar verməyə hazırdır. Bir neçə ay əvvəl Azərbaycan Qarabağın erməni icmasının nümayəndələri ilə onların reinteqrasiya məsələsi ilə bağlı təmaslara başladığını elan edib. Şübhəsiz ki, rəsmi Bakı ilə Qarabağın erməni icması arasında danışıqlar sırf onun daxili işidir, bu prosesə beynəlxalq strukturlar tərəfindən istənilən kənar nəzarət İrəvanın istəyinə baxmayaraq Azərbaycanın suverenliyinin, ərazi bütövlüyünün hüquqi norma və prinsiplərinə ziddir. Aydındır ki, burada heç bir beynəlxalq təminat tətbiq olunmur, çünki söhbət Azərbaycanın suveren ərazisindən gedir. Bölgədə yaşayan ermənilər isə Azərbaycanın hüquqi məkanı çərçivəsində reinteqrasiyalarını rəsmi Bakının nümayəndələri ilə razılaşdırmalıdırlar. Qarabağın erməni icması seçim etməli olacaq - ya reinteqrasiya, ya da insanlar gələcəklərini Azərbaycanla bağlamaq istəmirlərsə, o zaman gələcək taleyini seçməlidirlər. İrəvan beynəlxalq aləmdə Qarabağ münaqişəsinin, Qarabağ ermənilərinin probleminin mövcudluğu illüziyasını qoruyub saxlamağa çalışır, baxmayaraq ki, əslində belə bir problem yoxdur. Və yalnız İrəvan və revanşistlər, separatçılar, erməni lobbisi “Qarabağ problemi”nin yanan alovunu dəstəkləməyə və onu beynəlxalq aləmdə dəhşətli faciə kimi təqdim etməyə çalışır. Xatırladığımız kimi, bir tərəfdən Nikol Paşinyan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü, Qarabağın Azərbaycan olduğunu tanıdı. Digər tərəfdən, heç bir sülh müqaviləsi bağlanmayıb. Gecikmələr, silahlı təxribatlar var, ötən həftə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən təxribatın qarşısı alınıb. Yeri gəlmişkən, bu gün Qərbi Azərbaycan icmasının (bir vaxtlar müasir Ermənistan ərazisindən qovulmuş azərbaycanlılar – red.) BMT baş katibinə müraciət etdiyi barədə məlumat yayılıb ki, bu struktur Ermənistan hakimiyyətinin əlaqələrə başlamağa stimullaşdırılmasına kömək etsin. Azərbaycanlı qaçqınların Ermənistana qayıtmasından sonra. Amma İrəvan belə addımlara hazır deyil. Baxmayaraq ki, sülh prosesi nöqteyi-nəzərindən məntiqli olardı: əgər Azərbaycan öz ərazisində ermənilərin bütün hüquqlarını təmin etməyə hazırdırsa, o zaman İrəvan da analoji addım atmalıdır (bu, əvvəllər Azərbaycan hakimiyyəti tərəfindən təklif edilmişdi) - azərbaycanlıların indiki Ermənistan dövlətinin ərazisində yaşamasını təmin etmək.

- İrəvan hərbi təxribatlarla nəyə nail olmaq istəyir?

-Bir çox təxribatlar çox vaxt silahlı qüvvələr üzərində mərkəzləşdirilmiş nəzarətin olmaması, Qarabağda Ermənistandan olan separatçıların qanunsuz silahlı dəstələri, eləcə də erməni hərbi rəhbərlərinin, separatçı liderlərin mövqeyindən qaynaqlanır. Bu, həm də “soyuqqanlılığımızı” nümayiş etdirmək istəyidir – “Azərbaycan mövqelərini atəşə tutmaqdan qorxmuruq”. Bu gün Ermənistanın Hindistan və İrandan bir sıra müasir silah sistemləri, o cümlədən kamikadze hücumu aparan dronları, eləcə də ağır texnika alması ilə bağlı danışıqlar aparılır. Və belə danışıqlar və nümunələrin alınması Ermənistanın hərbi rəhbərlərinin, eləcə də İrəvandakı siyasi rəhbərliyin istənilən hərbi-siyasi fors-major vəziyyətə hazır olduqlarını göstərmək üçün silah “şaqqıltısı”na səbəb olur. Revanşist əhval-ruhiyyə bu uyğunlaşma üzərində laylıdır. Yəni, şəkil kifayət qədər çoxşaxəli və çətindir. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi dəfələrlə Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycan hava məkanında mülki aviasiyanın işinə müdaxilə etdiyi barədə məlumat yayıb və erməni birləşmələrinin tədarük yollarında texniki müşahidə cihazları quraşdırdığını bildirib. Belə bir hiss var ki, Ermənistan tərəfi silahlı hücumlara, silahlı münaqişənin reallığa çevrilə biləcəyinə hazırlaşır. Mülki sərnişin təyyarələrinin elektron avadanlıqlarına təsir edilir. Bu, müxtəlif növ aviasiya qəzalarına səbəb ola biləcək çox təhlükəli vəziyyətdir. Belə hərəkətlər yolverilməzdir, əslində cinayətdir, terror kimi də yozula bilər. Xüsusilə, söhbət təkcə Azərbaycan vətəndaşlarının deyil, həm də xarici vətəndaşların həyatı və təhlükəsizliyindən getdiyi üçün bu hadisələri araşdırmaq üçün Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının diqqətini vəziyyətə cəlb etmək lazımdır. Təbii ki, nə İrəvan, nə də separatçılar saatı geri çevirə bilməyəcəklər. Azərbaycanın ata-baba torpaqlarının qaytarılması verilmişdir. Ermənistan tərəfdən heç bir hərbi və ya siyasi revanş mümkün deyil.

-Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan ABŞ-ın BMT Təhlükəsizlik Şurasının hazırkı sədri kimi Laçın yolu ilə bağlı keçirilən iclasda konkret sənədin qəbuluna mane olması ilə bağlı mətbuatda yayılan iddialara münasibət bildirərkən deyib ki, əgər bu belədirsə, o zaman Vaşinqton bununla Qarabağdakı “erməni soyqırımı”na göz yumur. Qərbin daha çox ermənipərəst mövqe tutduğunun və Paşinyanı hakimiyyətə gətirənin ABŞ olduğunun, ümumiyyətlə, qəbul edildiyini nəzərə alsaq, bu bəyanatı necə qəbul etmək olar?

- Göründüyü kimi, Mirzoyan Amerikada erməni maraqlarının “görkəmli” lobbiçisini, əslində, erməni lobbisinin pullu agenti, konqresmen Adam Şiffi görmək istəyir, o görüşdən əvvəl Baydeni Azərbaycana qarşı sanksiyalar tətbiq etməyə fəal şəkildə çağırıb.

Mirzoyana hələ onun çəkisini, ağırlığını başa düşmək lazımdır və əgər o, ABŞ-a ağıl öyrətmək qərarına gəlsə, o zaman belə tənqidin nəticələrini düşünsün. İrəvanda postsovet məkanında ən böyük Amerika səfirliyi Serj Sarkisyanın dövründə yaranıb, bu ölkədə çoxlu sayda Amerika qeyri-hökumət təşkilatı var. Ona görə də, bu çıxış cəsarətli və axmaqcasınadır. Krılovun məşhur təmsilini xatırladır... Bu cür bəyanatlar Ermənistanda hakimiyyətdə olanların siyasi yanlış hesablamalarından, siyasi qeyri-adekvatlığından xəbər verir.

-Avropa rəsmiləri ermənipərəst bəyanatlar verməkdə davam edir. Belə ki, İrəvanda Ararat Mirzoyanla danışıqların yekunlarına əsasən Belçikanın xarici işlər naziri Haca Lalib bəyan edib ki, yeni “erməni soyqırımı”na yol verilməməlidir. Yeri gəlmişkən, bu gün Kanadanın xarici işlər naziri Melani Colinin səfirlik açmaq üçün İrəvana sentyabrda səfər edəcəyi açıqlanıb. Məhz bu Şimali Amerika ölkəsi bu yaxınlarda Aİ-nin Ermənistanın Azərbaycanla sərhəddəki missiyasını öz mütəxəssisləri ilə doldurmaq qərarına gəlib...

- Bu gün, 21-ci əsrdə Qarabağda hansısa “erməni soyqırımı” kimi bəyanatlar səsləndirməyə dəyməz. Siyasi spekulyasiyalarla məşğul olmasınlar. Amma gördüyümüz kimi, Qərbi Avropa və Şimali Amerikanın bir sıra siyasətçiləri erməni lobbiçilərinin maraqlarını razı salmağa, o qədər də cəlbedici və çox da obyektiv olmayan rolda çıxış etməyə hazırdırlar. Baxmayaraq ki, onlar buna öyrəşiblər. Müasir dünya belədir. İnsan öz yeri uğrunda mübarizə aparmalı, siyasi, iqtisadi, hərbi yolla, o cümlədən Azərbaycan kimi ədalət uğrunda mübarizə aparmalıdır. Dünya nə qədər düşmən olsa da, ölkə özünə güvənsə, cəmiyyət həmrəy olsa, bunu heç kim dəyişə bilməz. Ona görə də Ermənistanın kənardan dəstəklənməsi ilə bağlı bütün bu tədbirlərin əməli nəticə verməyəcəyi göz qabağındadır.

Tərcümə - Elçin Bayramlı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “İctimai və dövlət maraqlarının müdafiəsi” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb