Soçi görüşünün əks-sədası - Dünya mediası nə yazır?

Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin görüşü dünya mediasına damğa vurub. Soçidəki tarixi görüşdən sonra bütün dünyanın maraqla gözlədiyi ikitərəfli əməkdaşlıq, eləcə də Taxıl Müqaviləsi ilə bağlı məsələlərin yer aldığı görüşün təfərrüatları dünya mediasında öz izini buraxdı. Görüşü “son dəqiqə” kodu ilə işıqlandıran dünya mediası güc balansının dəyişməsində Türkiyənin rolunu vurğuladı.

Türkiyənin sülh diplomatiyasına uyğun olaraq Qərb ölkələri ilə Rusiya arasında vasitəçi rolu bir daha gündəmə gələrkən, Prezident Ərdoğan məsələ ilə bağlı yeni təklif paketi hazırlandığını açıqlayıb. Ərdoğan görüşdə Rusiya liderini yeni taxıl sazişi təşəbbüsü ilə bağlı danışıqlara razı saldığını vurğulayarkən, Putinin yeni taxıl sazişi təşəbbüslərinin davam etdirilməsi və Qərb dünyasının Rusiyanın tələblərinə cavab verməsi lazım olduğunu ifadə etməsi dünya gündəminə müzakirə edilməkdədir. Çoxsaylı nəşrlər bir-birinin ardınca təhlillərlə müsahibənin manşetlərinə yer veriblər.

ABŞ-ın aparıcı qəzetlərindən olan “New York Times” “Putin və Ərdoğan görüşdü, əməkdaşlıq nümayiş olundu” başlıqlı xəbərində Putinin Qara dəniz taxıl müqaviləsi ilə bağlı şikayətlərini təkrarladığına diqqət çəkib. Prezident Ərdoğanın Putinin Qərb ölkələrinə qarşı çıxmasına baxmayaraq gündəmə yeni təkliflər gətirəcəyini qeyd edən “New York Times” iki liderin səmimi dialoquna diqqət çəkib. Türkiyə ilə Rusiya arasındakı müsbət əlaqələrin Qərbi təlatümdə qoyduğunu vurğulayan qəzet, xüsusilə təbii qaz məsələsində iki ölkə arasında əməkdaşlığın dərinləşəcəyinə dair siqnalların olduğunu yazıb.

ABŞ-ın başqa bir qəzeti “The Wall Street Journal” da Prezident Ərdoğanın sözlərinə istinad edib. Putinin taxıl müqaviləsinin yenilənməsi ilə bağlı narahatlığını dilə gətirməsindən sonra Türkiyənin həll yolu üzərində fokuslandığını vurğulayan qəzet, "Ərdoğan, yeni təklifləri ilə məsələnin həll olunacağına” inandığını vurğulayıb.
Türkiyənin təklifi masa üzərindədir

Beynəlxalq xəbər agentliyi AFP görüş barəsində “Türkiyənin taxıl sazişi üçün yeni təklifləri var” adlı geniş təhlil yazıb. Prezident Ərdoğan və Putinin mətbuat konfransındakı sözlərini təfərrüatlandıran AFP Rusiya ilə Türkiyə arasındakı münasibətlərdə irəliləyişlərə diqqət çəkib.

AP Soçi görüşünü “Putin Qərb tələblərini yerinə yetirməyincə taxıl müqaviləsini yeniləməyəcəyini deyir” başlığı ilə oxucularının görüşünə gətirib. Ötən il Türkiyənin vasitəçiliyi ilə imzalanan sənədin "dönüş nöqtəsi" olduğunu bildirən AP Prezident Ərdoğanın yeni təklif paketini ortaya qoyduğunu bildirib. AP razılaşmanın gələcəyinin tərəflər arasında aparılan danışıqlardan asılı olduğunu vurğulayıb. Beynəlxalq xəbər agentliyinə danışan ekspertlər, müqavilənin uzadılmadığı təqdirdə, Misir və Sudan kimi Qara dəniz taxılından asılı olan ölkələrdə ciddi təsirlərin görünəcəyini bildiriblər.

Britaniyanın “The Guardian” qəzeti ətraflı təhlillə Soçi görüşünü manşetlərinə çıxarıb. Soçidəki üzbəüz görüşdən sonra Qara dəniz taxıl müqaviləsinin dirçəldilməsinin hələ də əldə olunmadığına diqqət çəkən “The Guardian”, "Əvvəlki böyük razılaşmanın memarı olan Türkiyə Rusiyanı yenidən razı salacaq" deyə yazıb. Prezident Ərdoğanın “İnanıram ki, Türkiyə olaraq gözləntiləri qarşılayacaq bir həllə qısa zamanda çatacağıq” ifadəsini vurğulayan “The Guardian” Rusiyanın Ukraynanı işğalında daha geniş sülh danışıqlarına başlayacağı təqdirdə Ərdoğanın böyük ehtimalla aparıcı vasitəçilərdən biri olacağını şərh edib.

“CNN International” “Putin və Ərdoğan güc balansının dəyişməsi zamanı taxıl sövdələşməsini müzakirə etmək üçün görüşdülər” başlığı ilə oxucuların qarşısına çıxıb. Putinlə prezident Ərdoğan arasındakı dostluq əlaqələrinin təfərrüatlarını təqdim edən CNN, təxminən bir ildən sonra ilk dəfə üz-üzə görüşən liderlərin təkbətək görüşdən sonra kameralar qarşısına keçdiklərini bildirib. CNN də görüşdən sonra güc balansının dəyişdiyini vurğulayıb. Türkiyənin Rusiya üçün Qərbə açılan yeganə pəncərə olduğunu deyən CNN Putinin Ankara ilə münasibətlərinə böyük önəm verdiyini vurğulayıb. Analitiklərin fikirlərinin yer aldığı məqalədə hazırkı cədvəldə qüvvələr nisbətinin dəyişməsinin Ərdoğanın isə xeyrinə olduğu barədə bəyanatlar yer alıb.

“Politico” jurnalı “Putin Ərdoğana sanksiyaların qaldırılacağı təqdirdə Rusiyanın taxıl sazişini yenidən başlamağa hazır olduğunu söylədi” başlıqlı xəbərində iki liderin enerji əməkdaşlığında irəliləyiş əldə etdiklərinin vurğulanıb. Qərb ölkələrinin sanksiyaları yumşaldacağı təqdirdə Ukraynanın milyonlarla ton taxıl ixracına icazə verəcəklərini vurğulayan Putinin vurğuladığına diqqət çəkən Politico Prezident Ərdoğanın həll üçün yeni təkliflər təqdim etdiyini bildirib.

Alman Handelsblatt “Putin Türkiyədə taxıl müqaviləsi əvəzinə qaz paylama mərkəzi istəyir” başlığı ilə oxucularının qarşısına çıxıb. İki ölkə arasında əlaqələrin daha da dərinləşdiyinə diqqət çəkən qəzet, "Putin Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşündə ilk olaraq enerji məsələlərində Türkiyə ilə daha sıx əməkdaşlığı müzakirə etmək istədiyini” yazıb. Türkiyədə qazpaylama mərkəzinin yaradılması yaxın vaxtlarda yekunlaşacaq. Putinin “Türkiyə üzərindən ixraca da hazırıq” mesajının vurğulayan Alman qəzeti, taxıl müqaviləsi ilə bağlı danışıqların davam edəcəyini bildirib.

Qətərin Əl-Cəzirə telekanalı “Ərdoğan, Ukrayna taxıl müqaviləsini canlandırmaq təklifi üçün Soçidə Putini ziyarət etdi” başlıqlı xəbərində Putinin razılaşmaya qayıtmaq üçün sanksiyaların ləğvini şərtləndirdiyini qeyd edib.

Ərdoğan Putini razı salıb

Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin Soçi görüşü dünya mediasında böyük marağa səbəb olub. İclasda yeni taxıl sazişi təşəbbüslərinin davam etdirilməsinin vacibliyi vurğulansa da, bu çərçivədə dünya mediasının prezident Ərdoğanın Rusiya lideri Putini yeni taxıl sazişi təşəbbüsünü müzakirə etməyə razı saldığını vurğulaması diqqət çəkir. Budur təfərrüatlar...

Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin Soçi sammitində keçirdiyi görüşlər dünya mediasında böyük marağa səbəb olub. Bir çox beynəlxalq və regional məsələlərin müzakirə olunduğu toplantıda dünyanın gözü ərzaq böhranının gələcəyi ilə bağlı bəyanatlarda idi. İclasda yeni taxıl sazişi cəhdlərinin davam etməli və Qərb dünyasının Rusiyanın tələblərini yerinə yetirməli olduğu bildirilib. Bu kontekstdə dünya mediasının prezident Ərdoğanın Rusiya lideri Putini yeni taxıl sazişi təşəbbüsünü müzakirə etməyə razı saldığını vurğulaması diqqət çəkib.

Reuters: Putin Soçi sammitində Ərdoğanla görüşündən sonra yeni taxıl sazişi təşəbbüsünün müzakirəsinə açıq olduğu mesajını verdi. Ərdoğan isə Qara dəniz taxıl anlaşmasının tezliklə əldə oluna biləcəyini və razılaşmanın yenidən canlandırılacağını düşündüyünü bildirib.

AP: Rusiya lideri Putin bəyan edib ki, Qərb dünyası onun tələblərinə cavab verərsə, yeni taxıl sazişi mümkün olacaq.

Əl-Cəzirə: İki lider qida böhranını həll etmək üçün işlərinin davam edəcəyi mesajını verdi. Liderlər Moskvanın iyul ayında tərk etdiyi Qara dəniz taxıl sazişini canlandırmaq yollarını müzakirə ediblər. Putin bildirib ki, Rusiya taxıl ixracına qoyulan məhdudiyyətlər aradan qaldırılan kimi bu sazişi bərpa etməyə hazırdır.

Euronews: Liderlər taxıl ixracı ilə bağlı razılaşmaya yenidən baxılacağını vurğulayıblar.

EURACTIV: Soçidə Putin və Ərdoğan qaz qovşağı və taxıl müqaviləsini müzakirə ediblər

DW: Türkiyə lideri Ərdoğan ümid edir ki, Rusiya taxıl sazişini tezliklə yeniləyəcək.

BMT-dən Taxıl Dəhlizi bəyanatı

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Humanitar Məsələlər üzrə Koordinasiya Ofisinin (OCHA) sözçüsü Yens Laerke, Qara Dəniz Taxıl Təşəbbüsünün canlandırılmasına diqqət yetirdiklərini söyləyib ki, bunun Qara dənizdə təhlükəsizliyin artıracağına inanırıq: “Biz inanırıq ki, Qara Dəniz Təşəbbüsünə qayıdış həm Rusiya Federasiyasından, həm də Ukraynadan milyonlarla ton taxıl və gübrə ixracını asanlaşdıracaq, bazarları rahatlaşdıracaq və Qara dənizdə dəniz təhlükəsizliyini artıracaq”.

Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan Soçidə Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə keçirdiyi mətbuat konfransında "İnanırıq ki, təşəbbüsün çatışmazlıqları aradan qaldırılaraq davam etdirilməlidir. İkitərəfli görüşümüzdə bu mövzuda fikirlərimizi dəyərli dostumla səmimiyyətlə paylaşdım. Bu çərçivədə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ilə məsləhətləşmələr və mühüm irəliləyişləri ehtiva edən yeni təkliflər "Paket hazırladıq. İnanıram ki, bu yeni proses vasitəsilə nəticə əldə etmək mümkün olacaq. Türkiyə olaraq biz də bu problemin həllinə nail olacağımıza inanıram”.

BMT-nin baş katibi Antonio Quterreş avqustun 31-də verdiyi açıqlamasında Rusiyanın təşəbbüslə bağlı şikayət və tələblərini də nəzərdən keçirdiklərini qeyd edərək, “Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrova məktub göndərərək Qara Dəniz Taxıl Təşəbbüsünün yenilənməsi üçün konkret təkliflər təqdim etdim", deyib.
"Yeni müqavilə sabit olmalıdır. Biz böhrandan böhrana doğru sürüklənən və həmişəlik dayandırılan təşəbbüs istəmirik. İşləyən və faydalı olan təşəbbüsü dəstəkləyirik". Quterreş bildirib ki, təkliflər Rusiya ərzaq və gübrələrinin qlobal bazarlara daha effektiv və sərfəli qiymətlərlə çıxmasını təmin etmək məqsədi daşıyır.
Ukrayna-Rusiya müharibəsinin qlobal ərzaq qiymətlərinə təsirini azaltmaq üçün 22 iyul 2022-ci il tarixində İstanbulda keçirilən mərasimdə BMT, Rusiya, Türkiyə və Ukrayna Qara Dəniz Taxıl Təşəbbüsü sazişini imzalayıb.

Kremlin sözçüsü Dmitriy Peskov iyulun 17-də vaxtı bitmiş sazişlə bağlı açıqlama verib: "Taxıl dəhlizi sazişi əslində başa çatıb, dayandırılıb. Müvafiq şərtlər yerinə yetirilən kimi Rusiya dərhal taxıl sazişinə qayıdacaq. Rusiya ilə bağlı razılaşmanın bir hissəsi yerinə yetirilməyib”.

İyulun 17-də başa çatan taxıl dəhlizi sazişinin yenilənməsi zərurətinin dünya gündəmində olduğu günlərdə diqqətlər Ərdoğan-Putin görüşünə yönəlmişdi. Ankara Vilnüs sammitində İsveçin NATO üzvlüyünə yaşıl işıq yandırdıqdan sonra Türkiyə ilə Qərb arasında münasibətlərin canlandığı bir vaxtda bu görüşün “çətin” keçəcəyini düşünənlər də oldu. Hamının razılaşdığı məqam odur ki, Ərdoğanla Putin arasında çox xüsusi bir lider diplomatiyası var. Yenə 2015-ci ildən sonra yenidən qurulan Türkiyə-Rusiya münasibətlərinin özünəməxsus xüsusiyyətləri var. Suriyada qarşıdurma riskini idarə edən iki lider enerji və turizmdən müdafiəyə qədər bir çox sahədə əməkdaşlıqlarını gücləndirib və dərinləşdiriblər. İki ölkə arasında ticarət həcmi 69 milyard dollara çatarkən, hədəf 100 milyard dollar olaraq təyin olunub. Akkuyu Nüvə Reaktorundan sonra Sinopda yeni reaktorun tikintisi də danışıqlar masasındadır. Ukraynadakı müharibə Türkiyə-Rusiya münasibətlərinin xarakterini müəyyən qədər dəyişib. Sanksiyalara qatılmayan Türkiyə həm strateji muxtariyyətini nümayiş etdirib, həm də müstəsna balans siyasəti həyata keçirib. Bu gün Ərdoğan həm Putin, həm də Zelenski ilə görüşərək diplomatiyanı idarə edə biləcək yeganə liderdir. O, Rusiya və Ukrayna ilə münasibətləri pozmadan bu balansı saxlaya bilib. Taxıl dəhlizi və əsir mübadiləsi Ukraynada müharibə zamanı ən mühüm diplomatik inkişafdır. Bu rola görə bütün paytaxtların gözü Soçidə idi. Prezident Ərdoğanın karvanı Soçi küçələrindən keçərkən səkilərdə gözləyənlərin marağı gah video çəkiliş, gah da dalğa kimi özünü göstərirdi. Bu marağın arxasında Türkiyənin NATO ittifaqında olmasına baxmayaraq sanksiyalarda iştirak etməməsi dayanırdı. Digər faktor isə Ərdoğanın xalqa çata bilən və bəyənilən liderlik xüsusiyyətləri idi.

Xarici işlər, energetika, müdafiə, xəzinə və maliyyə, sənaye və texnologiya, kənd təsərrüfatı və meşə təsərrüfatı, ticarət, eləcə də xarici işlər nazirinin Soçidə iştirakı ikitərəfli məsələlərin geniş miqyaslı olduğunu göstərdi. Bundan əlavə, Mərkəzi Bank rəhbərinin iştirakı milli valyutadan istifadənin gündəminə işarə etdi. MİT rəhbəri isə ağlına Suriya faylını gətirdi. Bildiyiniz kimi, Suriya son bir həftədə aktivlik nümayiş etdirir. ABŞ Suriya-İraq sərhədinə nəzarəti ələ keçirməklə İranın təsirini məhdudlaşdırmağa çalışır. Rakkada YPG ilə ərəb qəbilələri arasında qarşıdurma var. Deyr əz-Zorda isə Əsəd əleyhinə nümayişlər davam edir. Beləliklə, Suriya faylı ən maraqlı danışıqlar sahəsi ola bilər. Seçkilərdən sonra görüşən Ərdoğan və Putin hər sammitdə olduğu kimi, Soçidə də bir çox mövzunu müzakirə ediblər. Onlar Ukrayna müharibəsindən qlobal problemlərə dair öz perspektivlərini bölüşüblər. Belə sammitlərdə iki lider nümayəndə heyətlərinin ətraflı müzakirə etdiyi məsələlərlə bağlı qərar qəbul edirlər. Təkbətək görüş strateji qiymətləndirmələr və üfüqdə səyahət üçün zəmin yaradır.

V.VƏLİYEV