Ərdoğanın arqumentlərinə Kiyevdən reaksiya - ŞƏRH

Ukrayna taxıl müqaviləsi ilə bağlı mövqeyini yumşaltmaq niyyətində deyil

Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Ukraynanın mövqeyini yumşaltmaq zərurəti ilə bağlı bəyanatına cavab olaraq Ukrayna taxıl müqaviləsinin bərpası məsələsində güzəştə getməyəcək. Bunu Ukraynanın xarici işlər naziri Dmitri Kuleba deyib.

O, Rusiyanın bununla bağlı razılaşmaların yerinə yetirilməsi ilə bağlı tələblərini də şantaj adlandırıb. Eyni zamanda Ərdoğanın özü də BMT Baş Assambleyası çərçivəsində keçirdiyi sonrakı görüşlərin nəticələrinə əsasən bu məsələdə irəliləyişin olacağına ümid etdiyini bildirib. Ekspertlər qeyd edirlər ki, Qərb ölkələrinin nümayəndələrinin ritorikasına əsasən, onlar Rusiya Federasiyası qarşısında əvvəlki öhdəliklərini yerinə yetirməyə hazır deyillər, lakin Moskvanı sözügedən sövdələşməni bərpa etməyə məcbur etmək niyyətindədirlər ki, bu da indiki şəraitdə onun üçün sərfəli deyil. .

Ukraynanın xarici işlər naziri Dmitri Kuleba Türkiyə liderinin Ukrayna tərəfinin mövqeyini yumşaltmaq üçün bir gün əvvəl səsləndirdiyi çağırışa münasibət bildirib. Kiyev jurnalistləri Kulebanın cavabından sitat gətirib: “Bizim mövqeyimiz ədalətlidir – Rusiya problemlər yaradaraq, hamını onları həll etməyə dəvət edəndə biz artıq rus şantajının girovu olmamalıyıq”. O, həmçinin vurğulayıb ki, ukraynalı diplomatlar bir gün əvvəl Ərdoğanın Soçidə Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə görüşündən əvvəl Türkiyə tərəfi ilə əlaqə saxlayıb və “hər şeyi aydın şəkildə izah ediblər”. Gələcəkdə Kiyev türkiyəli həmkarlarından danışıqların bütün təfərrüatlarını öyrənməyi gözləyir ki, sonradan öz qərarlarını qəbul etsin, deyə XİN rəhbəri qeyd edib.

Eyni zamanda, Ukrayna mətbuatı yazır ki, Rusiya taxıl sazişindən çıxıb Ukraynanın taxıl infrastrukturunu atəşə tutmağa başlasa da, Türkiyə prezidenti Kiyevin “yanaşmalarını yumşaltmaq” üçün bu sazişi bərpa etməyə çağırıb. Onun Vladimir Putinlə danışıqlardan sonra keçirilən mətbuat konfransında dediyi kimi, Ukraynadan taxıl sazişinə alternativ taxıl ixracı sxemləri “tərəflər arasında əməkdaşlığa əsaslanan dayanıqlı, təhlükəsiz və daimi modelə” imkan verməyib. Ərdoğan həmçinin qeyd edib ki, Türkiyə BMT ilə birlikdə taxıl sazişinin yenilənməsi üçün yeni təkliflər paketi hazırlayıb. Və o vurğulayıb ki, “Ukrayna, əlbəttə ki, Rusiya ilə birgə addımlara yanaşmalarını yumşaltmalıdır”.

Xatırladaq ki, Qara Dəniz Taxıl Təşəbbüsü ilə bağlı paket sazişlər, tez-tez taxıl sazişi kimi xatırlanır, BMT və Türkiyənin vasitəçiliyi ilə ötən ilin iyulunda bağlanıb. Eyni zamanda, Ukrayna taxılının və kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracını əhatə edən öhdəliklərin bir hissəsi yerinə yetirilib, digər hissəsi isə Rusiya kənd təsərrüfatı məhsulları və gübrələrin ixracı ilə bağlı yerinə yetirilməyib. Nəticədə, bütün sazişlər paketinin həyata keçirilməsinin zəruriliyi ilə bağlı dəfələrlə xəbərdarlıqlardan sonra Moskva iyulun 18-də sazişi dayandırıb. Eyni zamanda, Rusiya Müdafiə Nazirliyi xəbərdarlıq edib ki, yeni razılaşmalar olmadığı təqdirdə, Qara dənizdəki Ukrayna limanlarına gedən bütün gəmilər potensial silah daşıyıcıları və hərbi münaqişənin birbaşa iştirakçıları kimi qəbul ediləcək. Bu fonda Türkiyə prezidenti rusiyalı həmkarı ilə Soçidə görüşüb. Üstəlik, görüş ərəfəsində Türkiyə mediası Ankaranın sözügedən razılaşmanın bərpasına nail olmaq əzmini vurğuladı. Və danışıqlar zamanı Türkiyə lideri bu məsələyə böyük diqqət ayırıb, Vladimir Putin yekun mətbuat konfransında təsdiqləyib. O, həmçinin xatırladıb ki, Rusiya sadəcə olaraq Qara Dəniz Taxıl Təşəbbüsünü dayandırmaq barədə qərar qəbul etməyə məcbur olub. “Qərb ölkələri Rusiya kənd təsərrüfatı istehsalçılarının dünya bazarlarına çıxışını təmin etmək baxımından taxıl sazişinin həyata keçirilməsini əngəlləyib və bloklamaqda davam edir. Yəni, onlar bizim taxıl və gübrələrin ixracını sanksiyalardan çıxarmaqdan, Rusiyaya kənd təsərrüfatı texnikası və ehtiyat hissələrinin tədarükünü bərpa etməkdən, logistika və gəmi kirayəsi, bank xidmətləri və ərzaq təchizatının sığortası ilə bağlı problemləri həll etməkdən imtina edirlər”, - deyə prezident bildirib. Rusiya Federasiyası izah etdi. O əlavə edib ki, Rusiya tərəfi bütün razılaşmalar yerinə yetirilərsə, taxıl müqaviləsini canlandırmağa hazır olacaq.
Bu arada Qərb analitikləri Rusiya və Türkiyə liderlərinin Soçidə açıqladığı bəyanatların aysberqin yalnız görünən hissəsi olduğunu irəli sürüblər. Xüsusilə onun hansısa görünməz hissəsinin böyük əhəmiyyət kəsb etməsi faktını “The New York Times” yazıb və orada Rusiya və Türkiyə prezidentlərinin dostluq görüşünün Qərbi düşündürdüyünü də qeyd ediblər.

Ancaq bu halda Qərb müşahidəçiləri tərəfindən hələ də aysberqin görünməz hissəsi var idimi və bu, Soçidə də müzakirə olunan taxıl sazişinə nə dərəcədə aid idi? Bu sualı şərh edən Rusiya Xalqlar Dostluğu Universitetinin (XDU) Strateji Araşdırmalar və Proqnozlar İnstitutunun direktor müavini Yevgeni Semibratov qeyd edib ki, buna birmənalı cavab vermək çətindir.

VƏLİ