Azərbaycanın Avropadakı qaz bazarı - AKTUAL

Bakı Macarıstana qaz nəqlini artırdığını açıqlayıb. Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Budapeştə rəsmi səfəri zamanı planları açıqlayıb. Xəzər qazı ilk dəfə olaraq Macarıstan torpağına axmağa başlayıb. Bu ilin dördüncü rübündə ora 100 milyon kubmetr qazın vurulması planlaşdırılır. Macarıstan da Azərbaycandan qaz anbarları üçün 50 milyon kubmetr almaq niyyətindədir.

Hər iki ölkənin strateji adlandırdığı tərəfdaşlığın genişlənməsi 2014 və 2023-cü illərdə imzalanmış Əməkdaşlıq Bəyannamələrindən sonra Azərbaycan və Macarıstanın bir-birinə qarşı təbii hərəkəti kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin ilk növbədə Rusiyadan neft və qaz tədarükünün ciddi şəkildə azaldığını göstərən Avropa bazarlarında dəyişən vəziyyət Azərbaycanı Avropa ölkələri ilə enerji tərəfdaşlığı planlarına yenidən baxmağa məcbur edib.

Eurostatın son hesabatına nəzər salsaq, Aİ-nin Rusiya Federasiyasından idxal etdiyi qalıq yanacaqların payı iki il ərzində əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Belə ki, neft üzrə bu göstəricilər 29 faizdən 2 faizə, qaz üzrə 38 faizdən 13 faizə düşüb. Mövcud vəziyyət bir sıra ölkələri stimullaşdırıb. Rusiyanın Avropa bazarında iştirakının azalması ilə eyni vaxtda Əlcəzair, Böyük Britaniya və Norveçdən qaz tədarükünün payı artıb.

Azərbaycan da öz növbəsində Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Xəzər qazının Aİ ölkələrinə axınını artırmaq üçün təcili addımlar atıb. İlkin olaraq qazın İtaliya, Yunanıstan və Bolqarıstana tədarükü planlaşdırılırdı. Azərbaycan diplomatlarının səyləri sayəsində bu il Macarıstan və Rumıniya da onlara qoşulub.

Macarıstanın xarici işlər naziri Peter Siyarto azərbaycanlı qonağı qəbul edərkən sevinclə bildirib ki, “Azərbaycanla Macarıstan arasında qaz axını artıq başlayıb”. Xəzər qazı ilk dəfə olaraq Macarıstan torpağına axmağa başladı. Bu ilin dördüncü rübündə ora 100 milyon kubmetr qazın vurulması planlaşdırılır. Ölkə Azərbaycandan 50 milyon kubmetr də almaq niyyətindədir. Bakı və Budapeşt arasında Azərbaycan qazının tədarükünün 1 milyard kubmetrə çatdırılması barədə razılıq əldə olunub.

Göründüyü kimi, Ceyhun Bayramovun Budapeştə səfəri zamanı Avropanın Qonşuluq və Genişlənmə üzrə komissarı Oliver Varhelinin də bu şəhərdə olması təsadüfi deyildi. Danışıqlar aparılıb, bundan sonra Avropa komissarı Avropa İttifaqının strateji nəqliyyat və enerji layihələrini həyata keçirən Bakı ilə qarşılıqlı əlaqəni inkişaf etdirmək istəyini bəyan edib. Varhelyi "Biz daha çox qarşılıqlı fəaliyyətə hazırıq" deyib. Həmsöhbətlər, həmçinin, Azərbaycanın Orta Dəhliz adlanan nəqliyyat potensialının genişləndirilməsi ilə bağlı irəli sürdüyü təşəbbüsləri və Cənubi Qafqazdakı vəziyyəti müzakirə ediblər.

Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri görüşün yekunlarını şərh edib. “Avropa 2027-ci ilə qədər bizdən 20 milyard kubmetr qaz almağı gözləyir. İndiki dinamika bizə bu səviyyəyə çatmağa imkan verir. İlkin mərhələdə Azərbaycan təqribən 8 milyard kubmetr qaz verib. Keçən il – artıq 11,4 milyard kubmetr. m, bu il isə 12,5 mlrd. m, bu isə yalnız Avropa İttifaqı ölkələrinə aiddir”, - Bayramov bildirib. Nazirin qeyd-şərti başa düşüləndir, çünki Avropa ölkələri ilə yanaşı, Azərbaycan qonşu Gürcüstana təbii qazın əsas tədarükçüsü və Türkiyə bazarında ən böyük satıcılardan biridir.

Budapeştdə aparılan danışıqlardan danışan Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri qeyd edib ki, Azərbaycan Macarıstana neft və qazla yanaşı, “yaşıl enerji” də tədarük etməyi planlaşdırır. Günəş respublikası alternativ enerjinin inkişafı üçün əhəmiyyətli potensiala malikdir. Beləliklə, ekspertlərin fikrincə, Xəzər dənizinin ümumi külək enerjisi 157 QVt-a çata bilər ki, bunun da 35 QVt-a qədəri dayaz sularda yerləşir və praktiki istifadə üçün ciddi maliyyə xərcləri tələb etmir. Günəş enerjisi də eyni dərəcədə yüksək potensiala malikdir. Buna ildə çoxlu sayda günəşli günlər kömək edir. Mərkəzi çay dərələri, eləcə də ölkənin şimal və şimal-qərbindəki ərazilər günəş elektrik stansiyalarının cəmləşdiyi yerlər hesab olunur.

Azərbaycan rəhbərliyi 2027-ci ilə qədər 3 QVt külək və 1 QVt günəş enerjisi istehsal etməyi qarşısına məqsəd qoyub ki, bunun da 80%-i Avropaya ixrac olunacaq. “Yaşıl enerji”nin təmin edilməsi üçün Qara dənizin dibi ilə çəkilmiş 1100 km uzunluğunda sualtı kabelin yaradılması layihəsi təklif edilir. Əvvəla, belə bir “sualtı elektrik xətti” Azərbaycan elektrik enerjisinin Gürcüstandan Rumıniyaya və daha sonra Avropaya çatdırılmasını təmin edəcək. Mütəxəssislərin fikrincə, onu üç-dörd il ərzində tikmək olar. Qara dəniz sualtı kabelinin yaradılmasına dair anlaşma memorandumu Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev, Macarıstanın baş nazirləri Viktor Orban, Gürcüstanın baş nazirləri İrakli Qaribaşvili və Rumıniyanın baş nazirləri Nikolae Çiuka tərəfindən imzalanıb.

Və sonda, AB-nin xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ali nümayəndəsi Jozep Borrell deyib: “Azərbaycan həqiqətən də bizə yanacaq verir, daha doğrusu, milyardlarla kubmetr qaz satır. Bu il imzalanmış müqavilə sayəsində biz həcmləri əhəmiyyətli dərəcədə – 8-12 milyard kubmetr artıracağıq. Avropa Komissiyasının sədri şəxsən bu saziş üzrə danışıqlar aparmaq üçün Azərbaycana səfər edib. Bu, avropalıların qışda çox ehtiyac duyduğu enerji resurslarını əldə etmək imkanı verəcək”.

V.VƏLİYEV