Dmitri Solonnikov: Qarabağ məsələsinin yekun həlli ilə bu mövzu bağlanıb – MÜSAHİBƏ

Həm Azərbaycana, həm də Rusiyaya qarşı təxribatlar ola bilər, amma bu heç bir nəticə verməyəcək”

Qarabağdakı separatçı rejimin ləğvi ilə bağlı Azərbaycanı hansı sınaqlar gözləyir? Müasir Dövlət İnkişafı İnstitutunun direktoru Dmitri Solonnikov "Moskva-Baku" portalına müsahibəsində Qarabağda aparılmış antiterror əməliyyatından və bunun nəticəsi olaraq Ermənistanın Qarabağdakı separatçı rejiminin özünü ləğv etməsindən sonra Azərbaycanı hansı çağırışların gözlədiyi haqda fikirlərini bildirib. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

- Azərbaycanın Qarabağda antiterror tədbirləri həyata keçirdikdən sonra yaranmış vəziyyəti necə qiymətləndirirsiniz və necə xarakterizə edə bilərsiniz?

- Azərbaycanın Qarabağda həyata keçirdiyi bir günlük antiterror tədbirləri və onun əvvəllər Ermənistan tərəfindən işğal olunmuş ərazilərinin Bakının nəzarətinə qaytarılması məsələsinin yekun həllinə gətirib çıxarması Azərbaycan üçün böyük uğurdur.

Təxminən 35 ilə yaxın Azərbaycan ərazilərində parazitlik edən erməni separatçı rejimi süquta və tam iflasa uğradı. Bütün bu illər ərzində torpaqlarını geri qaytarmağa hazırlaşan Azərbaycan özünün regional və dünya statusunu, hərbi qüdrətini artıraraq, sözün əsl mənasında onu darmadağın etdi, yerlə-yeksan etdi. Beynəlxalq hüquq zəfər çaldı. Separatçılar özləri də “təşəkkül”lərinin mövcudluğunu dayandırdıqlarını etiraf etdilər. Aydındır ki, Qarabağ bölgəsində və Ermənistanın özündə erməni əhalisini yoluxduran Qarabağdakı separatizm ideoloqları çoxdan havaya uçub. Amma bununla belə, radikal separatçılıq ideyalarının cəmiyyətə nə qədər güclü yeridildiyini nəzərə alsaq, xaricdə nə qədər erməni lobbiçiləri beynəlxalq strukturların və bir sıra beynəlxalq oyunçuların maraqsızlığını nəzərə alaraq Qarabağın guya ermənilərə məxsus olması kimi saxta mövzunu təbliğ etməyə müvəffəq olublar.

Qarabağ probleminin həllində separatçıların süqutu tarixi hadisədir. Xatırlayırıq ki, İkinci Qarabağ Müharibəsindən sonra çoxları deyirdi ki, Azərbaycan qalib ölkə kimi indi ciddi sınaq qarşısındadır- ermənilərin Qarabağda məskunlaşması ilə bağlı məsələləri çox diqqətlə və düzgün həll edəcəyini bütün dünyaya göstərmək, bu ermənilərin onun vətəndaşları olduğunu sübut etmək. Güclü informasiya hücumuna, İrəvanın yalançı təbliğatına və onunla birgə oynayan maraqlı tərəflərə baxmayaraq, Bakı situasiyanın öhdəsindən gələ bilir.

Bəli, erməni tərəfinin məlumatına görə, indi 100 mindən çox insan Qarabağı tərk edib. Amma bu onların seçimidir. Rəsmi Bakı heç kimi qovmur, əksinə, qalmağa sövq edir. Və Qarabağı tərk edən bir çox ermənilər bunu separatçı liderlərin məcbur etdiyini deyirlər. Və deyəsən, Azərbaycan vətəndaşlığını almaqdan çəkinmirlər. Və doğrudan da, biz artıq Ermənistan sakinlərinin Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığı üçün müraciət etməsinin video görüntülərini görürük. Onlar böyük çoxmillətli Azərbaycan ailəsinə inteqrasiya edə biləcəklər. Qalanları- Qarabağdan çıxmaq istəyirdilərsə, bu, onların öz seçimidir, azad haqqıdır. Humanitar dəhliz işlədi və insanlar sakit şəkildə hərəkət edə bildilər. İrəvanda nə qədər təsəvvür etmək istəsələr də, onlara qarşı heç bir təqib yox idi. Yeri gəlmişkən, bunu BMT də təsdiqləyib. Heç bir beynəlxalq orqan, heç bir müşahidəçi, heç bir xarici jurnalist iddia edilən “soyqırımı” ilə bağlı hər hansı sübut təqdim edə bilməz. Erməni əhalisinə qarşı guya bəzi “vəhşilikləri” qeydə almaq üçün İrəvanın Qarabağa göndərmək istədiyi bu beynəlxalq missiyanı Azərbaycan öz xeyrinə çevirə bildi. Azərbaycan BMT missiyası ilə razılaşdı və çox düzgün şərh etdi ki, Bakı Qarabağ münaqişəsinin lap əvvəlindən Ermənistanın işğalının nəticələrini sənədləşdirmək üçün təşkilatın missiyasını regiona səfərə çağırıb. Bunun qarşısını almaq üçün maraqlı tərəflər olduğu üçün belə bir missiya göndərilmədi. İndi də Ermənistan Azərbaycanı bezdirmək istəyirdi. Bakı isə hər şeyi yoluna qoyub, öz xeyrinə...

Azərbaycan separatçıların yaraqlıları və əsas fiqurlarını tutmaqda da kifayət qədər effektivdir. Bu həm də Bakının qələbəsidir. Əllərdə qan varsa, təbii ki, buna aidiyyatı olan şəxslər tutularaq məsuliyyətə cəlb edilməlidir.

Prosesin növbəti mərhələsi Bakı ilə İrəvan arasında sülh müqaviləsinin imzalanmasıdır. Bəli, Paşinyan Qarabağ ermənilərinin statusu/hüquqları ilə bağlı bəndi müqaviləyə daxil etməyə çalışdı, lakin buna nail ola bilmədi. İndi Qarabağ məsələsinin yekun həlli ilə bu mövzu bağlanıb.

- Yenə də hər şey rəvan və yaxşı ola bilməz... Seçim varmı ki, separatçılar hansısa üsyan qaldırsınlar, məsələn, Qərb tərəfdaşları Azərbaycanın təkərlərinə çomaq soxmağa başlasınlar? Siyahıya Baydenin Paşinyana dəstək məktubu da daxildir. Qarabağ ermənilərinin Aİ və digər Qərb dövlətləri tərəfindən maliyyələşdirilməsi. Aİ, Almaniya və s.-dən Azərbaycan əleyhinə bəyanatlar... Fransa və Rusiya Ermənistanın Azərbaycanla sərhəddə yerləşən Sünik rayonunda baş konsulluq açmaq niyyətindədir...

- Dünyadakı erməni icmasının Ermənistanda və Qarabağda erməniləri aşağılamağa və onlardan öz “dədə-baba” torpaqlarını müdafiə etməyi tələb etməyə çalışması həm gülməli, həm də dramatikdir. Eyni zamanda, onların hardansa uzaqdan bunu deməsi rahatdır və öz təhlükəsizlikləri çərçivəsində bunu tələb edirlər. Bəli, onlar Avropada otururlar, barmaqlarını qaldırmazlar və bölgədə yaşayanlardan nəsə tələb edər və günahlandırarlar.

Təbii ki, Ermənistanın özündə də müxtəlif klanlar, müxtəlif qüvvələr arasında qarşıdurma olub və gedir. Təbii ki, Azərbaycanı yenidən çətin dövr gözləyir. Amma o, buna hazırdır. Yenə də torpaqlarınızın xalqa qaytarılmasını gözləyin.

Əminəm ki, həm Azərbaycana, həm də Rusiyaya qarşı təxribatlar olacaq, əks halda hər şey çox sadə olardı. İrəvanda mərkəzi hökumətin bütün proseslərə tam nəzarət etdiyini söyləmək mümkün deyil. İndi Ermənistana silahı yerə qoymuş separatçıların axınları gəlir. Vəziyyəti qızışdıracaqlarını heç kim istisna etmir. Onlardan başqa kimlər? Bundan başqa, bəzi separatçı liderlər Qarabağdan qaça biliblər. Deməli, terror aktları mümkündür, çox şey mümkündür.

Eyni zamanda biz görürük ki, “Qarabağ klanı” nə hakimiyyətə qayıda bildi, nə də əhali üçün özünü reabilitasiya edə bildi. Obyektiv olaraq Ermənistan tarixi mövcudluğunda yeni səhifəyə qədəm qoyur. Lakin ideya, mahiyyətcə qondarma “Böyük Ermənistan” ideyası iflasa uğramaqdadır. Bəli, Ermənistanda dövlətin sərhədlərini genişləndirmək və yeni “Böyük Ermənistan” qurmaq ideyaları dayanmadan təbliğ olunurdu. Elə insanlar var ki, praktiki olaraq əllərində pulemyotla doğulublar- bu onlara implantasiya edilib. Və başqa heç nə edə bilməzlər. Onların indi necə yaşayacaqları bəlli deyil. Başqa heç nə edə bilməzlər. Bu insanlarda ciddi psixoloji çökmə var və onlar həyatda yeni məna axtarmalıdırlar.

Hər halda, Azərbaycanın istənilən formatda bütün “hücumları” dəf etməməsi üçün heç bir səbəb görmürəm.

Eyni zamanda, inanmıram ki, Qərb (yaxşı, bəlkə də ayrı-ayrı Qərb ölkələri) fəal şəkildə Azərbaycanın təkərinə çomaq qoymağa çalışsın. Qərb ikili oyun oynayacaq. Ermənistandan istifadə edərək Rusiyanı Cənubi Qafqazdan sıxışdırmağa çalışmağa davam edir. Azərbaycana təzyiq etməyə çalışır. Bu anti-Rusiya oyunudur. Əgər Ermənistan çoxdan özünü anti-Rusiya meylləri ilə nümayiş etdiribsə, Qərbin Azərbaycana anti-Rusiya nöqteyi-nəzərindən təzyiq göstərəcəyi aydındır. Amma o, öz milli maraqlarına sadiq qalacaq. Rusiya Bakıya müttəfiq kimi lazımdır.

- Oktyabrın 5-də Avropa İttifaqı Şurasının rəhbəri, Fransa prezidenti və Almaniya kanslerinin vasitəçiliyi ilə İspaniya Qranadasında Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin beştərəfli görüşü keçirilə bilər... Hazırkı vəziyyətdə bunun nə mənası var?

- Belə bir görüş baş tutsa, Makron fürsətdən istifadə edərək Avropaya “sülhməramlı” imicini nümayiş etdirəcək. Və Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə öz mövqelərini bərpa etməsi vacibdir. Almaniya da ümumavropa maraqları ilə yanaşı oynamağa çalışır.

Tərcümə - Elçin Bayramlı