Ermənistan Rusiya bazasını ərazisindən çıxaracaq? - ŞƏRHLƏR

Bir çox ekspertlər qeyd edirlər ki, Rusiya ilə Ermənistan arasında 44 günlük müharibədən sonra başlayan münasibətlərin pisləşməsi davam edir və hətta intensivləşir. Yerevan rəsmi müttəfiqinin Qafqazdakı hərəkətlərini tənqid edir, KTMT-dəki nümayəndəsini geri çağırır və Vladimir Putinin həbsinə order verən Roma Statutuna qoşulur.

Moskva İrəvanın qeyri-dost hərəkətlərindən qıcıqlandığını gizlətmir və hesab edir ki, onlar Rusiyanı Cənubi Qafqazdan sıxışdırıb çıxarmağa çalışırlar. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın sözlərinə görə, İrəvan indi bu məsələdə Moskvadan tam asılı olmamaq üçün təhlükəsizlik siyasətini şaxələndirməyə çalışır. Hökumət başçısı da bu yaxınlarda bildirdi ki, Rusiya Cənubi Qafqazı tərk edir. “Bu hansı səbəblərdən baş verir? Biz bilmirik. Lakin elə proseslər var ki, onlar təbii ki, bir gün ayılıb Rusiyanın burada olmadığını görəcəyimiz fikrinə gətirib çıxarır”.

Moskva da öz növbəsində dəfələrlə vurğulayıb ki, o, İrəvana KTMT missiyasına ev sahibliyi etməyi təklif edib, lakin o, Avropa İttifaqının səmərəsiz missiyasının xeyrinə seçim edib.

Bunun fonunda Ermənistan ərazisində ABŞ-la “Eagle Partner 2023” birgə hərbi təlimləri keçirilib. 85 amerikalı hərbçi İrəvana uçub, Ermənistan hərbçiləri ilə birgə sülhməramlı missiyaları yerinə yetiriblər. Eyni zamanda, Yerevan əvvəllər KTMT-nin təlimlərini qəbul etməkdən imtina edərək, onların uyğunsuzluğunu bəyan edib. Kreml erməni-amerikan manevrlərinin “regionda qarşılıqlı etimad mühitinin möhkəmlənməsinə töhfə vermədiyini” vurğulayıb. Moskvanın səbr qabını daşırdan son damla, yəqin ki, Paşinyanın Avropa Parlamentində müttəfiqini sərt şəkildə tənqid etdiyi son çıxışıdır.

Sonra nə var? Bütün bunlar necə olacaq? Ermənistan Moskvadan uzaqlaşmağa, onunla birgə bütün formatları tərk etməyə davam edəcəkmi və Rusiya bu ölkədə mövcudluğunu tamamilə məhdudlaşdırmağa məcbur olacaqmı? Yoxsa hələ də variantlar var?

Rusiyalı ekspertlər bu mövzu ilə bağlı fikirlərini Caliber.Az-la bölüşüblər. Şərhləri oxucularımıza təqdim edirik.

Tarix elmləri namizədi, İMEMO RAN (Moskva) nəzdində Postsovet Araşdırmaları Mərkəzinin baş elmi işçisi Stanislav Pritçin hesab edir ki, həqiqətən də, indi Ermənistanla Rusiya arasında münasibətlərdə sistemli şəkildə pisləşmə müşahidə olunur və bu, əsasən, erməni tərəfinin təşəbbüsü ilə baş verir.

“Baş verənlərin əsas səbəbi ikitərəfli münasibətlərin təməlində köklü dəyişiklik deyil, Ermənistan rəhbərliyinin İkinci Qarabağ müharibəsi ilə bağlı uğursuzluqlar, bütün danışıqlar yolları və faktiki itkilərə görə məsuliyyəti öz üzərindən artmaq cəhdidir. Prinsipcə, bütün bu addımlar və bütün bu yanlış hesablamalar Ermənistan rəhbərliyinin səhvlərinin, strateji baxışının olmaması və sistemli addımlarının birbaşa nəticəsidir”,- alim deyir.

Onun sözlərinə görə, burada biz görürük ki, açıq şəkildə anti-Rusiya hərəkətlərinə baxmayaraq, Moskva fasilə verməkdə davam edir.

“Yəni, Rusiya Xarici İşlər Nazirliyindən bəzi sərt cavablar və bəyanatlar var, lakin Vladimir Putinin simasında ali rəhbərlik hələ də Ermənistana münasibətdə bərabər mövqe tutmaqda davam edir. Hətta bu yaxınlarda “Valday” klubunun iclasında o, ümumiyyətlə, Ermənistanın qanuni lideri kimi Nikol Paşinyanı şəxsən müdafiə edib”,- Pritçin qeyd edib.

O hesab edir ki, vəziyyətin bundan sonra necə inkişaf edəcəyi, əsasən, Ermənistan rəhbərliyinin gələcək addımlarından asılıdır.

“Prinsipcə, Rusiya münasibətlərdə pauza verməkdə davam edir, lakin bu, o demək deyil ki, Ermənistan rəhbərliyinin sonrakı anti-Rusiya addımları və bəyanatları (xüsusən də, Putinin Valday çıxışından sonra Paşinyan Avropa Parlamentində çıxış edib və eyni sözləri davam etdirib- səhv hesablamalarına görə bütün məsuliyyəti və öz səhvlərinə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürmədən Rusiyanın üzərinə atmaq xəttini) böyük ehtimalla bütün spektrdə Rusiya-Ermənistan münasibətlərinin sistemli şəkildə pisləşməsinə gətirib çıxarmayacaq.

Yəni, Ermənistan KTMT-dən çıxmaq və əməkdaşlığı azaltmaq məsələsini birbaşa gündəmə gətirsə, hesab edirəm ki, iqtisadi baxımdan Rusiya Federasiyasından da münasibətlər və dəstək azalmağa başlayacaq.

Və burada Rusiyanın Cənubi Qafqazı tərk etməsi ilə bağlı sualın formalaşdırılmasının özü kökündən yanlışdır. Rusiya bütün digər oyunçularla praqmatik və kifayət qədər sıx münasibətlər saxlayır. Daha doğrusu, Ermənistan Rusiyanı tərəfdaş kimi itirir və onun bəzi məqsədyönlü addımları, məsələn, Fransa silahlarının alınması Ermənistanın Cənubi Qafqazda hərbi-siyasi baxımdan zəifliyinin strateji xarakterini dəyişmir. Yəni, Ermənistan özünə heç bir ciddi alternativ təqdim etmədən əsas tərəfdaş kimi Rusiyanı itirir, çətin siyasi şəraitlə faktiki olaraq tək qalır”,- Pritçin hesab edir.

Siyasi və İqtisadi Kommunikasiyalar Agentliyinin (Moskva) analitik layihələr üzrə direktoru Mixail Neyjmakov qeyd edib ki, 2023-cü il sentyabrın sonu- oktyabrın sonunda Ermənistanın KTMT-dən çıxması perspektivləri, eləcə də KTMT-nin fəaliyyətinin dayandırılması ilə bağlı müzakirələr gedir. Bu ölkədəki Rusiya hərbi bazasının ləğv edilməsi ilə bağlı məsələ də həmçinin.

“Məsələn, bu müddət ərzində Rusiya bazasının respublika ərazisindən çıxarılması tələbləri digər mənbələrlə yanaşı, Nikol Paşinyana rəğbət bəsləyən erməni mediası tərəfindən də səsləndirilib. Məlum olduğu kimi, 102-ci Rusiya hərbi bazası ilə bağlı müqavilə 2044-cü ilə qədər qüvvədə olmalıdır. Baxmayaraq ki, təbii ki, arzu olunarsa, hər hansı razılaşmanı pozmaq və ya bazanın işləməsi üçün çox problemli şərait yaratmaq imkanları demək olar ki, həmişə olacaq.

Lakin Moskva ilə İrəvan arasında yekun fasilədən danışmaq hələ tezdir. Nikol Paşinyanın Qərb oyunçularından hansı konkret təkliflər alacağından (iqtisadiyyatdan hərbi-texniki əməkdaşlığa qədər) çox şey asılıdır. Əgər belə oyunçuların Ermənistanla münasibətlərə real resurslar yatırmaq istəyi o qədər də əhəmiyyətli olmasa (bu, tamamilə mümkündür), Moskvanın İrəvanla dialoqda danışıqlarda mövqeyi güclənə bilər”,- analitik deyir.

Neyjmakov qeyd edir ki, məsələn, 102-ci bazanın taleyindən danışsaq, nəzərə almaq lazımdır ki, İrəvan üçün bu, həm Moskva, həm də Qərb oyunçuları ilə danışıqlarda ayrıca bir amildir.

“Bu, o deməkdir ki, reallıqda onun tezliklə çıxarılmasına cəhd etmək Ermənistan hökuməti üçün hazırda o qədər də sərfəli deyil, baxmayaraq ki, bu bazanın perspektivlərinin müzakirəsi indi Yerevan tərəfindən Rusiya ilə danışıqlar üçün başqa arqument kimi istifadə oluna bilər.

Ümumiyyətlə, indiyə qədər biz görürük ki, İrəvan Moskva ilə münasibətlər çərçivəsində kəskin addımlar atmağa hazır olduğunu vurğulayır, amma yenə də “qapını sona qədər bağlamır”. Bunun dolayı sübutu Nikol Paşinyanın KTMT-ni birbaşa tənqid edən çıxışı, lakin “təhlükəsizlik sahəsində müttəfiqlər” haqqında kifayət qədər ehtiyatlı ifadəsidir. Əgər İrəvan, nəhayət, Moskva ilə köklü fasilə etmək qərarına gəlsəydi, Ermənistanın baş naziri daha birbaşa və kəskin çıxış edərdi”,- ekspert hesab edir.

O xatırladıb ki, digər dolayı əlamət Rusiya telekanallarının Ermənistanda yayımı perspektivlərinin uzunmüddətli müzakirəsidir.

“2023-cü il oktyabrın əvvəlində Ermənistan Televiziya və Radio Komissiyasının sədri Tiqran Akopyan Rusiya televiziya kanallarının ölkədə yayımı ilə bağlı sazişin müddəalarının pozulduğunu açıqlayıb. Lakin İrəvan burada da kəskin tədbirlər görməyə tələsmirdi- oktyabrın 19-da Ermənistanın yüksək texnologiyalar sənayesi naziri Robert Xaçatryan kifayət qədər qeyri-müəyyən şəkildə qeyd edib ki, “departament bu telekanallarla bağlı bütün mümkün ssenariləri müzakirə edir”. Yenə də İrəvan Rusiya ilə münasibətləri mümkün qədər soyuqlaşdırmaq istəsəydi, Rusiya telekanallarının bağlanması məsələsini məcbur etməyə çalışardı.

Daha doğrusu, Nikol Paşinyan indi özünü manevr üçün yer buraxmağa çalışır, eyni zamanda Moskva ilə radikal fasilədən daha çox çətin danışıqlara ümid edir”, - deyə Neyjmakov yekunlaşdırıb.

Tərcümə - Elçin Bayramlı