Rusiya XİN keçmiş müavini: Qarabağ mövzusu bitdi, amma Ermənistanın beynində qaldı - MÜSAHİBƏ

Andrey Fyodorov: Fransadan Ermənistana silah tədarükü hələ başlanğıcdır, Vaşinqtonla İrəvan arasında saziş hazırlanır...

Rusiya xarici işlər nazirinin keçmiş müavini (1990-1991) Andrey Fyodorov “Moskva-Baku” portalına müsahibəsində İrəvanla Paris arasında hərbi əməkdaşlıq haqqında sazişi və bunun nəyə gətirib çıxaracağını şərh edib. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

- Andrey Vladimiroviç, Ermənistan Fransa ilə silah-sursat tədarükü ilə bağlı müqavilə imzalayıb və Paris də Ermənistan hərbçilərinə hava hücumundan müdafiə sahəsində təlim keçəcək, Ermənistanın xüsusi təyinatlı qüvvələrini, snayperləri yenidən hazırlayacaq. Bu vəziyyət Rusiya üçün nə deməkdir?

- Əsas məqam ondan ibarətdir ki, Ermənistanla siyasi münasibətlərimiz açıq-aşkar həyəcanverici sürətlə aşağıya doğru gedir. Müqayisə üçün deyək ki, Azərbaycanla əksinə, ancaq böyüyür. Qarabağ ətrafındakı vəziyyətdə isə Rusiya baş verən hər şeyi qəbul etdi. Əsas məsələ Rusiya-Ermənistan münasibətlərindəki tənəzzülün hansı səviyyəyə çatacağıdır. Təhlükəsizlik, hərbi-siyasi sahə, Rusiya Federasiyasının Cənubi Qafqazdan mümkün sıxışdırılması mövzusu Moskva üçün çox ciddi əhəmiyyət kəsb edir.

Siyasi dialoqumuzun azalması son nəticədə Ermənistanın qərbyönlü vektorunda nə qədər irəli gedəcəyi ilə bağlıdır. Paşinyanın MDB Şurasına gəlməməsi, yəqin ki, labüd olaraq ortaya çıxacaq sualla - Ermənistanın KTMT-də sonrakı iştirakı - ilə müqayisədə bağlı xırda məsələdir.

Ermənistan rəhbərliyindən İrəvanın Qərbin dəstəyi ilə ölkənin təhlükəsizlik sistemini yenidən qurmaq niyyətində olduğuna dair siqnallar var. İrəvanla Paris arasında bağlanan saziş yalnız başlanğıcdır. Daha ciddi bir razılaşma üzərində iş gedir- ABŞ-la strateji sənəd. Beləliklə, Ermənistanın bu cür tendensiyaları və atdığı addımlarla KTMT-də qalması tezliklə qeyri-mümkün ola bilər. Ermənistanın hələ ki, bunu etməyə dəyərmi deyə düşünməyə vaxtı var.

Bu, Ermənistanın “tranzit” yönləndirməsidir və müxtəlif amillərə görə yenidən dəyişə bilər. Ermənistanın özü də başa düşmür ki, gördüyü iş gəlirli, yoxsa zərərlidir. İrəvan tərəfindən bu, birincisi, Rusiyaya nəinki Ermənistanın təhlükəsizliyinin təminatçısı ola biləcəyini göstərmək cəhdidir, ikincisi, bu, həm də İrəvanın Qərbin respublikaya nə qədər sərmayə qoymağa hazır olduğunu anlamaq cəhdidir.

Eyni zamanda qeyd etmək istərdim ki, Ermənistan rəhbərliyi İrəvanın Avrasiya İqtisadi İttifaqında (Aİİ) iştirakının məqsədəuyğunluğundan şübhələnmir, çünki bu ittifaqa üzvlük Ermənistan iqtisadiyyatına sağ qalmağa imkan verir, sərbəst əmək miqrasiyası, vəsaitlərin köçürülməsi və daha çox imkanlar yaradır.

İndi Ermənistanın gələcək üçün inkişaf strategiyası ilə bağlı sual yaranır. Ölkənin hazırkı baş naziri Ermənistan Respublikasının bütün əvvəlki və Rusiya yönümlü strategiyasının dəyişdirilməsinin əsasını qoyur. Moskva isə buna hazırlaşmalı və bu kəskin dəyişikliyin qarşısını almaq üçün addımlar atmalıdır.

- Yaxşı, amma Paşinyanın siyasətinin Ermənistan-Rusiya münasibətlərinə mənfi təsir etdiyini desək, o, Azərbaycan üçün, belə demək mümkünsə, uğurlu “kart” oldu.

- Bu, doğrudur. Paşinyan isə Ermənistan üçün Qarabağ problemindən xilas oldu. Amma Qarabağ hələ də respublika üçün psixoloji ballast olaraq qalır. Qarabağ mövzusu bitdi, amma Ermənistanın beynində qaldı. Amma təəssüf ki, baş verən bütün hadisələrdən sonra Ermənistan sabitləşə bilər, lakin qonşularla konstruktiv münasibətlər və qarşılıqlı faydalı layihələrin inkişafı ilə.

- Rusiya Ermənistana qarşı hansı taktikadan istifadə edəcək?

- Rusiya Paşinyanla Ermənistanı ayırmağa davam edəcək. O, hazırkı baş naziri itirdiyinə görə təəssüflənmir, lakin respublikanın özünü itirdiyinə görə kədərlənir. Və o, Paşinyan haqqında deyil, Ermənistanla lazımi münasibətləri necə saxlamaq barədə düşünəcək.

- Ermənistanda tezliklə daha çox rusiyapərəst birinin hakimiyyətə gəlməsi variantı varmı?

- İllüziyaları əyləndirməyə ehtiyac yoxdur. Bunun üçün hələ şərait yoxdur və çox şey Ermənistanın siyasətinin hara getməsindən asılı olacaq. Məsələ kimin gələcəyi deyil. Söhbət ondan gedir ki, əgər Paşinyan daha altı ay və ya bir il hakimiyyətdə qalsa və bu müddət ərzində Ermənistanın strateji kursu başqa yollara keçsə, bu, bizim üçün ciddi problemə çevriləcək. Ermənistan kəskin şəkildə Qərbə üz tutsa, geri qayıtmaq çox çətin olacaq. İndi ruspərəst birinin gəlib deyəcəyinə inanmamalıyıq ki, biz yenidən rusiyayönlü vektora qayıdırıq. Bu baş verməyəcək. Biz bugünkü Ermənistanın reallıqlarını dərk etməliyik.

- Dediniz ki, Ermənistanla ABŞ arasında hansısa strateji razılaşma üzərində iş gedir. Vaşinqton və Parisin vəzifələri nədən ibarətdir?

- Təbii ki, Ermənistanı Rusiyadan mümkün qədər uzaqlaşdırmaq. Eyni zamanda, Qərb nəhayət başa düşür ki, Ermənistanı Rusiyanın əlindən almaq çətin işdir.

- Bir neçə gün əvvəl Tehranda xarici işlər nazirlərinin “3+3” formatında görüşü keçirilib. Lavrov bildirib ki, hələ 2021-ci ildə Rusiya bu formatın inkişafı ilə bağlı sənəd təqdim edib və onun çərçivəsində onun müxtəlif istiqamətlərdə inkişaf etdirilməsi təklif olunub. Nazir qeyd edib ki, formatın bütün iştirakçıları Moskvanın təklifini bəyənib və hər bir sahə üzrə öz baxışlarını təqdim etmək üçün öz nümayəndələrini təyin edəcəklər. Formatın perspektivləri necədir?

- Azərbaycanla Ermənistan arasında yeni münaqişə baş verməsə, bu, perspektivli olacaq. Bundan əlavə, nəzərə almaq lazımdır ki, Bakı ilə Tehran arasında münasibətlər həmişə hamar deyil, çətinliklərlə doludur. Eyni sözləri Bakı-İrəvan və İrəvan-Ankara münasibətləri haqqında da demək olar. Ancaq istəsəniz, bütün "səhvləri" aradan qaldırmaq olar. İqtisadi istiqamət, nəqliyyat və ticarət baxımından format yaxşı işləyə bilərdi. Bundan əlavə, dünyada vəziyyətin, ümumiyyətlə, necə gedəcəyi məlum deyil.

“Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin tam şəkildə həyata keçirilməsi Rusiya üçün çox vacibdir- biz onun işləməsini və münaqişəli vəziyyətin yaranması riskinin minimal olmasını təmin etməkdə maraqlıyıq. Formatın uğurlu inkişafının açarı yalnız praktik hərəkətlərdir. Əks halda hər şey dağılacaq.

- Sergey Lavrov da Azərbaycanla Ermənistan arasında münaqişənin həll olunduğunu bəyan etdi. İndi vəzifə, nazirin qeyd etdiyi kimi, münasibətlərin tamamilə normallaşması üçün əməli addımlardır. Sülh müqaviləsi üçün hansı perspektivlər var?

- Ermənistan indi, ilk növbədə, Qərblə təhlükəsizlik sazişini rəsmiləşdirəcək (və artıq rəsmiləşdirir). Biz buna əsaslanaraq sülh müqaviləsinin imzalanması məsələsinə yanaşacağıq. Şübhəsiz ki, İrəvan sülh müqaviləsinə hansısa vasitəçi-qarantın daxil edilməsini istəyəcək. Hadisələrin məntiqindən çıxış etsək, İrəvan sırf Qərbin vasitəçiliyi ilə sülh sazişi imzalamağa çalışır. Ona görə də Moskvanı çətin günlər gözləyir.

Tərcümə - Elçin Bayramlı