Ərdoğan Ağ Evə dəvət gözləyir

F16 müqaviləsi Türkiyə və ABŞ üçün üfüqləri genişləndirir

ABŞ hakimiyyətinin Türkiyəyə F-16 döyüş təyyarələri parkını yeniləməkdə kömək etmək barədə yekun qərarı ikitərəfli əlaqələrin intensivləşməsinə səbəb olub. Ən azı iki Amerika nümayəndə heyəti enerji və ticarət sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi ilə bağlı məsələlər üzərində işləmək üçün yazda Ankaraya səfər edəcək. Türkiyə prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Cozef Baydenin andiçməsindən sonra ilk dəfə Ağ Evə dəvət almasını gözləyir. “Səs” qəzeti iki NATO müttəfiqinin enerji və ticarət sahələrində əməkdaşlığı ilə yanaşı, siyasi təmaslarını da gücləndirdiyini barədə məlumat verib.

Belə ki, Konqres Türkiyənin F-16 donanmasının yenilənməsi və doldurulması müqaviləsini təsdiqlədikdən sonra Vaşinqton və Ankara sazişin texniki prosedurlarının həyata keçirilməsi ilə bağlı məsləhətləşmələrə başlayıb. Üç memorandumun imzalanması, yeni F16 modellərinin və modernləşdirmə dəstlərinin çatdırılma tarixlərinin, eləcə də xərc parametrlərinin müəyyənləşdirilməsi planlaşdırılır.

Eyni zamanda enerji və ticarət kimi sahələrdə əməkdaşlığı genişləndirmək üçün yazda ABŞ-dan iki nümayəndə heyətinin Türkiyəyə səfəri gözlənilir. Qeyd edilir ki, ABŞ-ın 50-yə yaxın ən böyük şirkəti onların sırasına daxil ola bilər. Ankara daha sonra xarici işlər naziri Hakan Fidanı Vaşinqtona göndərməyi planlaşdırır. Bundan sonra Ərdoğanın özü də ABŞ-a səfər edə bilər. Belə bir səfərin Vaşinqtonda NATO sammitinin planlaşdırıldığı iyul ayında artıq planlaşdırılsa da, Ankarada Ərdoğanın Ağ Evdə qəbul ediləcəyi ilə bağlı gözləntilər var.

Ehtimal olunur ki, Bayden uzun müddət Türkiyə liderini bilərəkdən ikitərəfli sammitə dəvət etməyib – onun bir sıra sahələrdə, o cümlədən Suriya və Aralıq dənizinin şərq hissəsində apardığı siyasətdən narazılığını çatdırmaq istəyi ilə.

Hətta F16 məsələsi də təzyiq rıçaqı hesab olunurdu. Bir neçə il əvvəl Ankara Amerika tərəfdən F-16 Block 70 qırıcıları və xidmətindəki təyyarə üçün modernləşdirmə dəstləri tələb etmişdi. Səbəb isə mövcud təyyarə parkının bərbad vəziyyətdə olması olub. Bununla belə, ərizə Konqresdə müxalifətlə qarşılaşdı, onun üzvləri Yaxın Şərq ölkəsinin NATO müttəfiqinə yaraşmadığına inanırlar. Aydındır ki, bu, Ərdoğanı İsveçin NATO-ya daxil olmasını əngəlləməyə sövq etdi: o, razılaşmanı ləğv etmək istəyirdi.

Türkiyə rəsmilərinin açıqladığı kimi, bir müddət əvvəl Ankara və Vaşinqton arasında ABŞ-ın Böyük Millət Məclisi (Parlament) Stokholmun NATO-ya daxil olmasını ratifikasiya etdikdən sonra F-16-ları satmaq üçün real addımlar atacağına dair ilkin razılıq əldə olunub. Bu ilin əvvəlində Türkiyə qanunverici orqanı Şimali Atlantika Alyansının genişlənməsinə maneə yaratmadı.

Dördüncü nəsil döyüşçülərin Ankaraya köçürülməsinə nəhayət qərar verildiyini ilk olaraq X sosial şəbəkəsində ABŞ-ın Türkiyədəki səfiri Ceff Flake elan etdi. “Konqresin bu həftə Türkiyənin 40 yeni və 79 təkmilləşdirilmiş F-16 təyyarəsi almasına razılıq verməsi irəliyə doğru atılmış mühüm addımdır. Türkiyənin F-16 donanması NATO qüvvələri üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir və müttəfiqlər arasında gələcək qarşılıqlı əlaqəni təmin edir”, - deyə diplomatik missiyanın rəhbəri bildirib.

Bunu sonradan Ərdoğan da təsdiqləyib. “F-16 ilə bağlı müraciətimizin ABŞ-ın müsbət qərarı ilə nəticələnməsindən məmnunuq. Məhdudiyyətlər aradan qaldırıldıqdan sonra Türkiyənin müdafiə sənayesi daha intensiv inkişaf edəcək”, - deyə Türkiyə dövlət başçısı sədrliyi ilə keçirilən hökumət iclasının yekununda bildirib.

Bir müddət əvvəl Türkiyə də Rusiyadan S-400 komplekslərinin alınması ilə bağlı sanksiyalarla proqramından çıxarılan beşinci nəsil F-35 döyüş təyyarələrinə maraq göstərmişdi. İndi ABŞ-da bu tip bahalı təyyarələrin sıradan çıxması ilə bağlı mütəmadi olaraq yaranan qalmaqallar fonunda Türkiyə rəsmiləri milli müdafiə sənayesinin alternativinin - beşinci nəsil Kaan təyyarəsinin olduğunu vurğulayır.

Bununla belə, Kaan dizayn vəziyyətindədir. Hələ ki, geniş istehsaldan söhbət getmir və türk pilotlarının “doğma” beşinci nəsil qırıcıya keçməyə hazır olması barədə danışmaq hələlik sırf təbliğat kampaniyasına bənzəyir.

F-35 məsələsinin həlli Türkiyədən yeni güzəştlər tələb edəcək. Məsələn, Ankaradan S-400 komplekslərindən iimtina etmək tələb oluna bilər. Baxmayaraq ki, əslində 2020-ci ildə təhvil verildikdən sonra Türkiyə onlardan ümumiyyətlə istifadə etməyib. Onlar sadəcə olaraq anbarlarda saxlanılır. Ankara da onları Rusiyaya qaytarmayacaq - Türkiyə hakimiyyəti bu barədə dəfələrlə danışıb.

V.VƏLİYEV