Münxendən başlanan sülh - ANALİTİK

Azərbaycan Ermənistanla anlaşır, “alman maşını” baş ağrıdır…
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Münxen Təhlükəsizlik Konfransında iştirak etmək üçün Almaniyaya səfər edib və orada bir sıra önəmli görüşlər keçirin. Qeyd edək ki, bütün görüşlər qarşı tərəfin müraciətindən sonra baş tutub. Münxen Təhlükəsizlik Konfransının sədri Kriştof Xoysqen dəvəti qəbul etdiyinə və iştirakına görə dövlətimizin başçısına təşəkkürünü bildirib, COP29-un Azərbaycana keçirilməsi münasibətilə təbriklərini çatdırıb. K.Xoysqen Azərbaycanla COP29 çərçivəsində əməkdaşlığa və həmin sessiya zamanı ölkəmizdə birgə tədbirin keçirilməsinə hazır olduğunu vurğulayıb. Görüşdə, həmçinin regional məsələlər müzakirə olunub. Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşdırılması, sülh müqaviləsinin imzalanması üçün ikitərəfli və xüsusən də vasitəçilərsiz görüşlərin daha effektiv olduğu bir daha vurğulanıb.Azərbaycan Prezidenti qarşı tərəfin müraciətinə əsasən Bundestaqın Xristian-Demokrat / Xristian-Sosialist İttifaqı (CDU/CSU) fraksiyasının üzvü Armin Laşet, Dünya Bankının baş idarəedici direktoru Aksel Trotsenburq, ATƏT-in Baş katibi, Münxen Təhlükəsizlik Konfransı Fondu Şurasının vitse-prezidenti xanım Helqa-Mariya Şmid və digər şəxslərlə keçirdiyi görüşlərdə dünya və regional məsələlər müzakirə olunub.

Kanslerdən müraciət və görüş
Prezident İlham Əliyev Almaniya Kanslerinin müraciəti əsasıda onunla keçirilən görüşü konstruktiv adlandırıb və faydalı mühitdə keçdiyini qeyd edib. Artıq Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşdırılması, sərhədlərin delimitasiyası və sülh müqaviləsi üzrə danışıqların aparılması istiqamətində razılıqların əldə olunduğunu, bu xüsusda xarici işlər nazirləri səviyyəsində tezliklə görüşün keçiriləcəyinin razılaşdırıldığını diqqətə çatdırıb. Sülhün əldə edilməsinin və sülh müqaviləsinin imzalanmasının çox real olduğunu vurğulayan dövlətimizin başçısı regionda de-fakto sülhün mövcud olduğunu bildirib. COP29-a sədrliyin Azərbaycana verilməsi prosesinin Ermənistanla Azərbaycan arasında qarşılıqlı anlaşma və kompromis şəraitində reallaşmasının özünün bütövlükdə müsbət bir addım olduğu, bu dinamikanın davam etdirilməsinin vacibliyi diqqətə çatdırılıb.Qarşı tərəfin müraciətinə əsasən ATƏT-in Baş katibi, Münxen Təhlükəsizlik Konfransı Fondu Şurasının vitse-prezidenti xanım Helqa-Mariya Şmidlə görüşdə Azərbaycan Prezidenti ATƏT çərçivəsində keçmişin qalıqları olan bir sıra mexanizmlərin – bu xüsusda Minsk qrupu, Yüksək Səviyyəli Planlaşdırma Komitəsi və ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinin şəxsi nümayəndəsi kimi tamamilə fəaliyyətsiz strukturların artıq ləğv edilməsinin vaxtının çoxdan yetişdiyini vurğulayıb. Dövlətimizin başçısı hazırda ATƏT çərçivəsində büdcə problemlərinin olduğunu nəzərə alaraq, mövcud məhdud maliyyə resurslarını daha məqsədyönlü hədəflərə doğru yönəltməyin önəmini diqqətə çatdırıb.Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Almaniya kansleri Olaf Şolsun müraciətindən sonra Münhen Təhlükəsizlik Konfransı çərçivəsində bu ilin ilk görüşünü keçiriblər və sülh müqaviləsi üzərində işi davam etdirmək barədə razılığa gəliblər. Bakının ABŞ və Fransanın vasitəçiliyindən imtina etdiyi, İrəvanın isə Qərb platformalarına üstünlük verdiyi bir şəraitdə Berlin təşəbbüsü Moskvanən əlindən almaq və Cənubi Qafqazda nizamlanmanın əsas vasitəçisinə çevrilmək üçün cəhdlər etdiyi ortadadır. Müsbət xəbərlərin kəskin qıtlığını yaşayan dünya diplomatiyasının iflic olduğu bir şəraitdə keçirilən 60-cı Münhen Təhlükəsizlik Konfransının iştirakçıları beynəlxalq münaqişələrdən ən azı birinin - Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli perspektivlərini qiymətləndirməkdə nikbinliyə əsas verdiyi görüntüsü yaratmaq istəyirlər.
Almaniya kansleri Olaf Şolz şənbə günü baş tutan və iki hissədən ibarət Münhen konfransında iştirak edən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın görüşünün təşəbbüskarı kimi çıxış etmək istəyir. Halbuki, bu görüş planlaşdırılmadığından və Azərbaycanın “vasitəçilik dövrü bitdi” deməsindən sonra Almaniya liderinin bu sayaq çıxışı anlaşılan deyil. Yəni, Almaniyanın federal kansleri vasitəçi deyil. Əvvəlcə Azərbaycan və Ermənistan liderləri kanslerin iştirakı ilə danışıqlar aparıblar, bundan sonra Olaf Şolz təkbətək danışıqlar aparmaq üçün İlham Əliyev və Nikol Paşinyanı tərk edib.Azərbaycan Prezidenti ilə Ermənistanın baş naziri arasında ünsiyyətin ilkin olaraq planlaşdırılmamasına və Almaniya kanslerinin əvvəllər Qərbin vasitəçilik missiyasında fəal iştirak etməməsinə baxmayaraq, Olaf Şolzun improvizasiyası çoxları üçün gözlənilməz oldu. İlham Əliyev və Nikol Paşinyan arasında iki ölkə arasında sərhəddə vəziyyətin gərginləşməsindən qısa müddət sonra baş tutan bu ilin ilk görüşündən sonra tərəflər Cənubi Qafqazda sülh prosesinin yenidən başlaması barədə razılığa gəliblər. Keçən il iyulun 15-də Brüsseldə Çarlz Mişelin vasitəçiliyi ilə aparılan danışıqlar əvvəlcə dayandı, sonra isə bu format az qala tamamilə dağılma təhlükəsi ilə üzləşdi.Münhendə tərəflər sülh müqaviləsi üzrə danışıqların bərpası və münasibətlərin normallaşdırılması tədbirləri ilə bağlı məsələləri müzakirə ediblər. Azərbaycan tərəfi təsdiq edib ki, xarici işlər nazirliklərinə yaxın vaxtlarda sülh müqaviləsi ilə bağlı iclasın və sərhədin delimitasiyası komissiyasının iclasının keçirilməsi tapşırılıb. Oxşar bəyanat İrəvanda da verilib. “Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin nizamlanması prosesi və regionda sülhün və sabitliyin təmin edilməsinə yönəlmiş addımlar müzakirə edilib. Sülh müqaviləsi üzərində işin davam etdirilməsi ilə bağlı razılıq əldə olunub”, - deyə Ermənistan hökumətinin mətbuat xidməti məlumat yayıb.Olaf Şolz Bakı və İrəvan arasında gedən danışıqları qiymətləndirərək nəticələrdən məmnunluğunu ifadə edib. “Üçtərəfli danışıqlar zamanı Federal Kansler iki ölkə arasında sülh danışıqlarını tez bir zamanda yekunlaşdırmağa çağırıb. Kansler, həmçinin mövcud fikir ayrılıqlarının və həll olunmamış məsələlərin müstəsna olaraq sülh yolu ilə və güc tətbiq edilmədən həllinə dair hər iki tərəfin ifadə etdiyi razılaşmanı müsbət qiymətləndirib”, - Almaniya Nazirlər Kabinetinin mətbuat xidmətindən bildirilib. Bəyanatda deyilir ki, Berlinin səyləri Avropa Şurasının rəhbəri Şarl Mişelin Cənubi Qafqazın həlli missiyasının davam etdirilməsinə töhfə verməlidir.
Sülh danışıqlarına hazırlıq
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan arasında Münhen görüşünə ilk cavab verənlərdən biri ABŞ-ın Azərbaycandakı keçmiş səfiri, ATƏT-in Minsk qrupunun keçmiş həmsədri Metyu Brayza olub. “İlham Əliyevlə Nikol Paşinyanın Münhendə sülh danışıqlarının davam etdirilməsi ilə bağlı razılığa gəlməsini çox müsbət hal hesab edirəm. Güman edirəm ki, növbəti görüşdə iki ölkə liderlərinə sülh müqaviləsi və sərhədlərin delimitasiyası üzrə danışıqlarda irəliləyişə nail olmaqda köməklik göstərmiş təcrübəsi olan Şarl Mişel vasitəçilik edəcək”, - deyə cənab Brayza bildirib.Xatırladaq ki, ötən ilin iyulunda Brüsseldə Şarl Mişelin vasitəçiliyi ilə əvvəlki ünsiyyətindən sonra Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin ötən ilin oktyabrında Qranadada beştərəfli formatda yeni görüşü baş tutmalı idi. Avropa Siyasi Birliyinin sammiti çərçivəsində. Gözlənildiyi kimi, onun iştirakçılarına iki ölkənin liderlərindən başqa Şarl Mişel, Olaf Şolz və Fransa prezidenti Emmanuel Makron da daxil olmalı idi. Lakin son anda görüş baş tutmadı - Prezident Əliyev Qərb tərəfdaşlarının yanlış addımları səbəbindən Qranadaya uçmaqdan imtina etdi.Bundan başqa, Bakının ötən il sentyabrın 20-də həyata keçirdiyi antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın hərəkətləri ATƏT-in keçmiş “Minsk qrupu”nun iki keçmiş həmsədri - Fransa və ABŞ-ın xoşuna gəlməyib. Bu mövqe Vaşinqton və Parisin münaqişə tərəfləri arasında vasitəçi rolunu oynamaq cəhdlərinin faktiki olaraq iflasına səbəb olub və Azərbaycanın Qərblə münasibətlərində ciddi böhran yaranıb. İlham Əliyevlə Nikol Paşinyan arasında Münhen danışıqları ərəfəsində Bakının Avropa İttifaqı ilə münasibətlərindəki problemlər Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərindəki son gərginliyi şərh edən Avropa diplomatiyasının rəhbəri Cozep Borrelin bəyanatı ilə xatırladılıb.Brüsseldə Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanla birgə mətbuat konfransında Josep Borrell Azərbaycan sərhədçilərinin atəşə tutulmasına cavab olaraq rəsmi Bakının həyata keçirdiyi sonuncu “qisas əməliyyatı”nı “həddindən artıq” adlandırıb. Avropa diplomatiyasının rəhbərinin iddialarına reaksiya verən Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi ittihamları əsassız adlandırıb. Ölkənin diplomatik idarəsinin bəyanatından belə görünür ki, Azərbaycan tərəfinin atdığı addımlar “tamamilə adekvat və yerli xarakter daşıyır” və Ermənistan tərəfinin hərbi eskalasiyanı genişləndirmək cəhdlərinin qarşısını alıb.Bütün bunların fonunda kansler Şolzun səyləri ilə Berlinin gözlənilmədən Paris və Vaşinqton kimi Bakı-İrəvan danışıqlarında “Qərb vasitəçisi” tituluna iddiasının sülh müqaviləsi bağlamaq ideyasını canlandıra bilərmi, sualı hələ də cavabsızdır. İlham Əliyevlə Nikol Paşinyanın Münhen Təhlükəsizlik Konfransında görüşündən əvvəl danışıqların dalana dirənməsinin səbəblərindən biri də hər iki tərəfə uyğun platformanın olmaması idi. Ötən ilin sonunda Bakı Qərb vasitəçilərinə marağını itirməyə başladı və Moskvanın vasitəçiliyi ilə uzunmüddətli sülhün bağlanması imkanlarını nəzərdən keçirməyə hazır olduqlarını bəyan etdilər, lakin Rusiya vasitəçiliyi İrəvana uyğun gəlmədi. İndi isə Münhen görüşündən sonra belə bir perspektiv yaranır ki, Qərbin Cənubi Qafqazda sülhə yeni təkan verə bilər, hələlik sözdə…
Paşinyan yenə Moskvanın əleyhinə danışdı
Ermənistan Ukrayna münaqişəsində Rusiyaya dəstək vermir. İrəvan bu məsələdə Moskvanın müttəfiqi deyil. Baş nazir Nikol Paşinyan bunu Münhendə təhlükəsizlik konfransında deyib. “Mən çoxdan deyirəm ki, Ermənistan Ukrayna məsələsində Rusiyanın müttəfiqi deyil. Bu, bizim səmimi mövqeyimizdir”, - Paşinyanın bəyanatında deyilir.Paşinyanın sözlərinə görə, Ukrayna xalqı Ermənistan vətəndaşlarına dostdur. O əlavə edib ki, Rusiya ilə Ukrayna arasındakı münaqişəyə təsir edə bilməməsindən təəssüflənir. Bundan əvvəl Paşinyan qeyd edib ki, Ermənistan ərazisində Rusiya hərbi bazasının olmasından heç bir fayda görmür. O, əlavə edib ki, Rusiya müttəfiqlik öhdəliklərini yerinə yetirmədiyi üçün onu əvəz edəcək yeni tərəfdaşlar axtarır.
NATO həm Ermənistanı, həm də Azərbaycanı…
NATO baş katibinin Qafqaz və Mərkəzi Asiya üzrə xüsusi nümayəndəsi Xavyer Kolomina bildirib ki, alyans Ermənistan və Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşmasına güclü dəstək verir. Buna səbəb Münhen Təhlükəsizlik Konfransında Nikol Paşinyanla İlham Əliyev arasında aparılan danışıqlar olub. Əvvəllər onlar 2023-cü ilin iyulunda görüşüblər, bundan sonra Azərbaycan hakimiyyəti onlara qərəzli münasibət bəsləyərək dəvətlərdən imtina etməyə başlayıb.Bakı ilə İrəvan arasında görüş Almaniya kansleri Olaf Şolzun müraciətindən sonra mümkün olub. Mübahisəli məsələləri zorakılıq olmadan həll edəcəklərinə hər iki ölkə rəhbərləri söz verib. Sülh müqaviləsinin mümkün qədər tez imzalanmasına çağırış olub. Tərəflər bu mövzunun müzakirəsini davam etdirmək üçün yaxın vaxtlarda xarici işlər nazirlərinin görüşünü təşkil etmək barədə razılığa gəliblər. Kanslerdən başqa Ermənistan və Azərbaycan liderləri ABŞ Dövlət Departamentinin rəhbəri Entoni Blinkenlə də fərdi danışıqlar aparıblar. Belə ki, Əliyev amerikalı diplomata bildirib ki, Cənubi Qafqazda artıq de-fakto sülh bərqərar olub və onun möhkəmlənməsi regional problemdir və Bakı ilə Vaşinqton arasında münasibətlərə təsir etməməlidir. Paşinyan isə əksinə, Blinkenlə fevralın 13-də dörd erməni əsgərinin öldürülməsinə səbəb olan Azərbaycanla sərhəddə artan gərginliyi müzakirə edib.Dövlət Katibi Ermənistan rəhbəri ilə söhbəti məhsuldar adlandırıb. “Biz Ermənistanın sabit dünyaya sadiqliyini yüksək qiymətləndiririk. Biz həmçinin ölkələrimiz arasında bütün sahələrdə əlaqələri gücləndirə bilərik”, - deyə Dövlət Departamentinin rəhbəri bildirib. O, həmçinin İlham Əliyevə xoş münasibətlərinin olduğunu və ABŞ-Azərbaycan əməkdaşlığını inkişaf etdirməyə hazır olduğunu deyib.Öz növbəsində Paşinyan NATO-nun keçmiş baş katibi Anders Foq Rasmussenlə “regional inkişaf və təhlükəsizlik problemlərini” müzakirə edib. Bildiyiniz kimi, istefasından sonra Rasmussen Global beynəlxalq siyasi konsaltinq təşkilatını təsis edib. Həmçinin, 2022-ci ildən o, Kiyev üçün təhlükəsizlik zəmanətlərini hazırlamaq üçün Ukrayna hakimiyyəti tərəfindən yaradılmış platformaya rəhbərlik edir.Konfransda İlham Əliyevin keçirdiyi görüşlər və söylədiyi önəmli fikirlər Cənubi Qafqazda sülhün bərqərar olmasına hesablanmışdı. 30 ildir ki, regionda Ermənistanın işğalçı siyasəti sayəsində müharibə girdabındadır. 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan üçün ədalətin bərpası, işğalçıya qarşı adekvat cavab tədbiri olmaqla yanaşı dünya birliyi qarşısında xalqımızın özünü təsdiqi kimi də qəbul edilməlidir. Bəli, xalq-ordu birliyi və öz sərkərdəsinə sadiqliyi şər qüvvə üzərində qələbəmizi, həm də 200 ildə sonra Böyük Zəfərimizi təmin etmiş oldu.

V.VƏLİYEV