İqor Korotçenko: Qərbin Azərbaycana qarşı siyasəti fiaskoya uğradı – MÜSAHİBƏ

Xəzər Strateji Araşdırmalar İnstitutunun baş direktoru İqor Korotçenko “Moskva-Baku”portalına müsahibəsində Azərbaycan və Ermənistan arasında sərhədin delimitasiyası prosesinin başlanması fonunda Paşinyana qarşı növbəti etiraz dalğasının Ermənistana qarşı nə ilə yekunlaşacağı haqda fikirlərini bildirib. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

- İqor Yuryeviç, Azərbaycan və Ermənistan sərhədlərin delimitasiyası prosesinə başladığını və erməni tərəfinin işğal etdiyi 4 kəndin Bakının nəzarətinə qaytarıldığını elan etdikdən sonra Ermənistanın müxtəlif yerlərində və yollarda etiraz aksiyaları keçirilir. Müxalifət yaranmış vəziyyətdən sui-istifadə edərək, odun üstünə yağ tökür. Ermənistanın baş naziri üçün vəziyyətin ciddi bir şeyə çevrilməsi riski varmı?

- Qeyd etmək vacibdir: Azərbaycanla Ermənistan arasında dövlət sərhədinin ayrıca bölmədə də olsa delimitasiyası və demarkasiyası prosesinin başlanması sülhə doğru hərəkətdə irəliyə doğru mühüm addımdır. Söhbət 1991-ci il Alma-Ata Bəyannaməsində təsbit olunmuş sərhədlərin müəyyən edilməsindən gedir. Bu o deməkdir ki, Ermənistan Azərbaycan ərazisini Azərbaycan SSR sərhədləri daxilində tanıyır.

Delimitasiya prosesinin başlaması və 4 kəndin Ermənistan tərəfindən Azərbaycana qaytarılması Azərbaycan diplomatiyasının və Bakının taktikasının növbəti qələbəsi oldu. Azərbaycan təzyiqləri artırdı. Üstəlik, bu qələbə heç kimin vasitəçiliyi olmadan əldə edilib. Azərbaycanın Ermənistanla birbaşa danışıqlar aparmaq şərtini qoyması və bu yanaşmaya əməl olunması da Azərbaycan diplomatiyasının qələbəsidir. Bakının Qərb aktyorlarının Azərbaycana qarşı sərt təzyiqləri fonunda buna nail olması xüsusilə vacibdir. İndi onlar prosesi manipulyasiya etmək qabiliyyətini itiriblər.

Bu sahədə sərhədlərin delimitasiyasına başlanması həm də Azərbaycanın hərbi-siyasi mövqelərinin gücləndirilməsi deməkdir. Ermənistan indi orada təxribat törədə bilməyəcək, cəhd etsə, dərhal sərt şəkildə yatırılacaq.

İndi Ermənistan hakimiyyətinin Bakının tələbi ilə Azərbaycan ərazilərinə ərazi iddiaları ehtiva edən müddəaları öz Konstitusiyasından çıxarmaq ehtimalı da yüksəkdir.

Gördüyümüz kimi, delimitasiya prosesinin başlanması aparıcı dövlətlərin əksəriyyəti- istər Azərbaycana dost, istərsə də Cənubi Qafqazda ikili siyasət yürüdən dövlətlər tərəfindən müsbət qarşılandı. Bu mühüm, müsbət məqamdır.

Eyni zamanda, Ermənistan müxalifəti həqiqətən də sərhədlərin delimitasiyasının başlaması ilə bağlı yaranmış vəziyyətdən istifadə etməyə çalışır. Biz gördük ki, delimitasiya prosesinin başlandığı elan edildikdən sonra bir neçə gün Ermənistanda bu prosesin başladığı zonaya müxalifət qüvvələri toplaşıb. Hələ də respublikanın müxtəlif yerlərində yollar bağlanır, İrəvanda etiraz aksiyaları keçirilir. Qlobal erməni diasporu, o cümlədən Rusiyada yaşayan nümayəndələr də etiraz əhval-ruhiyyəsini gücləndirir. Etirazlarda Erməni Apostol Kilsəsinin ayrı-ayrı ruhaniləri fəal iştirak edirlər.

Paşinyan buna reaksiya vermək məcburiyyətindədir və demək olar ki, hər gün onun ərazilərinin Azərbaycana qaytarılmasının, eləcə də delimitasiya prosesinin başlanmasının nə üçün vacib olduğunu və bunun gələcəkdə Ermənistanın suverenliyini gücləndirəcəyini izah etməyə məcburdur.

Eyni zamanda, etirazlar kütləvi və müntəzəm xarakter daşımır. Görünən odur ki, “Qarabağ klanı” ancaq öz mənafeyini güddüyü üçün insanlar etirazlara getmək istəmirlər. İnsanlar sadəcə ondan bezdilər. Müxalifət isə obyektiv olaraq Paşinyan hökumətini devirmək üçün qarşısına qoyduğu vəzifəni həyata keçirə bilmir və illərdir ki, həyata keçirə bilmir. Bəzi səylər göstərsə də, bu səylər cəmiyyətin ümumi dəstəyini almır. Müxalifətin özü isə, bu dəstəyin olmadığını görüb, kifayət qədər süst davranır. O, əsasən istədiyi nəticəni əldə edə bilmir.

Bəli, görürük ki, ultra-radikal qüvvələr də heç yerdə yoxa çıxmayıb. İrəvanda Azərbaycan və Türkiyə bayraqlarının yandırılması ilə bağlı növbəti vəhşi hərəkətin şahidi olduq. Amma praktikanın göstərdiyi kimi, belə radikalların da Paşinyanı devirmək üçün kifayət qədər imkanı yoxdur.

Bildiyiniz kimi, Ermənistanın hazırkı daxili işlər naziri Vahe Qazaryan Nikol Paşinyanın dostudur. Təhlükəsizlik qüvvələrinin loyallığı, ordunun davamlı neytrallığı ilə birlikdə baş nazirə kart-blanş verir və onun verdiyi siyasi qərarların, o cümlədən sərhədin delimitasiyası və demarkasiyasına başlanılmasının həyata keçirilməsi deməkdir.

Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidməti də Paşinyanın əleyhdarlarına qarşı işləyir. O, nəinki baş verənləri təhlil edir, həm də müxalifətin planları barədə xəbərdarlıq edir. Hakimiyyət gedən proseslərə nəzarət edir.

Amma Ermənistanın baş naziri, görünür, hər halda, təhlükəsiz oynamaq qərarına gəlib. Məlum olduğu kimi, ölkənin Baş Prokurorluğu siyasi və maliyyə imkanları olan müxalifətçilərin daşınmaz əmlakının, avtomobillərinin, maliyyə aktivlərinin müsadirə edilməsini tələb edib. Söhbət Ermənistanın eks-prezidenti Robert Köçəryan, keçmiş maliyyə naziri Qaqik Xaçatryan və keçmiş deputat Qaqik Tsarukyandan gedir. Bu onu göstərir ki, müxalifət mübarizəsində təcrübəyə malik olan Paşinyan anlayır ki, müxalifəti maliyyə resurslarından məhrum etmək onun siyasi məğlubiyyətinə aparan yoldur. Və bu ssenarini həyata keçirir. Parlamentdəki müxalifətin delimitasiyanın başlanmasını şübhə altına almaq cəhdləri də hakim çoxluq tərəfindən əngəllənib.

Son dərəcə diqqətəlayiq haldır ki, Nikol Paşinyan Ermənistana rəhbərlik etdiyi müddətdə dəfələrlə ən dərin siyasi böhranlardan çıxıb, ondan qurtula bilib və üstəlik, siyasi cəhətdən daha da güclənib və güclənir. Müxalifətin onu devirmək cəhdi 6 ildə heç bir nəticə vermədi. Bu onu göstərir ki, baş nazirin həqiqətən də onu dəstəkləyən seçicilər arasında sabit siyasi çoxluğu var. Və bu gün biz marjinal insanların, müxalifətçilərin, “Qarabağ klanı” tərəfdarlarının necə küçələrə çıxdığını görürük, amma indiki baş nazirin hökumətini yıxmaq üçün kritik stabil səs çoxluğu əldə etmək mümkün olmayıb və hələ də mümkün deyil. Bu isə o deməkdir ki, Paşinyan uzun müddətdir bu işin içərisindədir. Və bu reallıqdır.

Nikol Vovayeviç özünün siyasi sağ qalma fenomenini və siyasi proseslərə inteqrasiya etmək qabiliyyətini nümayiş etdirdi və bu, heyrətləndirməyə bilməz. Vaxt keçir və onu yerindən qoparmaq cəhdlərinə baxmayaraq, o, yerində qalmaqda davam edir.

Paşinyan, qəribə də olsa, özünün müəyyən karikaturası fonunda çox maraqlı siyasət, şok təzadlar siyasəti nümayiş etdirir. Bu, bir tərəfdən Ermənistanın Rusiyadan uzaqlaşmasıdır ki, bu da narahatlıq doğurmaya bilməz. Digər tərəfdən, İrəvan tez-tez heç bir əsası olmayan Azərbaycan əleyhinə ittiham xarakterli bəyanatlar verir. Ermənistanın yenidən silahlanmasını aparır. Və eyni zamanda, biz Azərbaycanla sülhə hazır olduğu barədə bəyanatlar eşidirik. İndi də Ermənistan 4 kəndin Azərbaycana qaytarılmasına və sərhədlərin delimitasiyasına başlanmasına razılıq verib. Digər tərəfdən, Aİ-nin daim genişlənən sərhəd monitorinq missiyası var. Belə bir siyasət ziddiyyətlərlə doludur. Nikol Paşinyan “siyasi yağış” axarları arasında sürüşməyi bacarır. Siyasi manevr azadlığını qoruyur.

Onun delimitasiyaya başlamağa razılığı məhz bu siyasi hiylənin təzahürüdür. Bu siyasətdir: bir addım irəli, iki addım geri. Bu isə bir daha Azərbaycanın Ermənistanla tam hüquqlu sülh müqaviləsi bağlamaq üçün həll etdiyi problemlərin mürəkkəbliyini göstərir. İrəvan nümayiş etdirdi ki, o, Bakı ilə sülh gündəliyinə hazırdır, lakin bu istiqamətdə gələcək irəliləyişin uğuru bir çox amillərdən asılıdır, hansı qüvvələrin İrəvanın sonrakı qərarlarında daha çox təsir göstərəcəyindən.

Mən şadam ki, sülhü üçün müsbət siqnallar var. Yaxın vaxtlarda Qazaxıstan ərazisində Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin görüşü baş tuta bilər. Əhəmiyyətli olan Astananın Qazaxıstanın vasitəçi olmayacağı, sadəcə olaraq danışıqlar üçün platforma təqdim edəcəyi barədə bəyanatıdır. Aydındır ki, Paşinyan danışıqlar üçün Moskvaya getmək istəmir. Amma Ermənistanın baş naziri Kremlin planlaşdırdığı qarşıdan gələn tədbirlər üçün Moskvaya gəlsəydi, bu, konstruktiv olardı. Onda Vladimir Putinlə çətin məsələləri müzakirə etmək və bəlkə də bəzilərini həll etmək imkanı olardı. Ermənistanın indiki Moskva siyasəti baxımından bu, mümkündürmü? Rusiya rəhbərliyinin mövqeyi dialoq və bütün məsələlərin həlli üçün pəncərəni açıq saxlamaqdır. Və biz buna hazırıq. Ermənistanın bu fürsətdən istifadə edib-etməyəcəyi isə başqa məsələdir.

Yeri gəlmişkən, Moskva ilə İrəvan arasında münasibətlərdə yaranan çətinliklər fonunda ötən gün Rusiya paytaxtında Rusiya və Azərbaycan liderləri arasında yayılan ünsiyyətin video görüntülərinə diqqət yetirməmək olmaz: səmimi, rahat. Vladimir Putinin Rusiyaya səfərinin sonunda azərbaycanlı həmkarını avtomobilinə qədər müşayiət etmək üçün axşam saatlarında şəxsən çıxdığını da göstəriblər. Liderlər ayrılarkən qucaqlaşdılar, bir daha aydın oldu ki, prezidentlər arasında xüsusi yaxınlıq var. Bunlar güclü, izahedici şəkillərdir. Putin və Əliyev eyni siyasi və tarixi miqyaslı şəxsiyyətlərdir. Onlar bir-birini başa düşürlər, bir-birinə güvənirlər, həm rəsmi, həm də qeyri-rəsmi razılaşmalarda bir-birlərinə arxalanırlar. Başa düşürük ki, böyük siyasətdə təsadüflər olmur. Və əgər dövlət kanalında belə kadrlar yayımlanırsa, bu, Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinin bu gün yüksəlişdə olduğunu, Azərbaycanın bizim üçün əsl strateji tərəfdaş və müttəfiq olduğunu nümayiş etdirir.

- Ermənistanın ziddiyyətli siyasəti ilə bağlı dediklərinizi nəzərə alaraq, bu yaxınlarda Çexiya Müdafiə Nazirliyinin nümayəndələrinin əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə etmək üçün İrəvana gəldiyi barədə məlumatlar peyda oldu. Bu gün isə Aİ-nin Sülh Fondu vasitəsilə Ermənistana təhlükəsizlik yolunda yardım göstərilməsi ilə bağlı sənədi Macarıstanın əngəllədiyi barədə məlumatlar üzə çıxıb.

- Viktor Orban məsuliyyətli və effektiv siyasətçi kimi cari geosiyasi hadisələri mükəmməl başa düşür. Macarıstan Türk Dövlətləri Təşkilatında müşahidəçi qismində üzərinə düşən vəzifələrin icrasına cavabdehdir.

Heç kimə sirr deyil ki, Qərbin Ermənistana silah verməkdə məqsədi onu NATO-nun tramplininə çevirməkdir. Çexiya silah sahəsində yaxşı səriştəyə malikdir. Bunlar artilleriya sistemləri, çoxsaylı raket buraxılış sistemləri və aviasiyadır. Hərbi-texniki potensial baxımından Çexiya ciddi oyunçudur. Bu gün Paşinyan silah əldə etmək mənbələrini mümkün qədər şaxələndirir. Deyə bilərik ki, Qərb dövlətləri indi Ermənistana kömək etməklə Paşinyanı erməni Zelenskiyə çevirirlər.

Aprelin 5-də Brüsseldə Ermənistanın baş nazirinin ABŞ dövlət katibi və Avropa Komissiyasının rəhbəri ilə görüşündən sonra mediaya sızanları xatırlayırıq. KİV-də Ermənistanın Qərbə hərbi-texniki inteqrasiyasının yol xəritəsi ortaya çıxıb. Və Ermənistanın postsovet məkanında Qərbin troya atına çevrilməsi haqqında açıq məlumatlar. Biz Ermənistanla Qərb arasında bu sahədə səfərlər və danışıqlar görürük. Proses davam edir. Bu baxımdan, Azərbaycan prezidentinin Ermənistanı silahlandırmağa çalışanların ünvanına söylədiyi çox ağır sözlərə diqqət yetirməmək mümkün deyil. Və bu, Bakının həm İrəvana, həm də Qərb himayədarlarına göndərdiyi ciddi siqnaldır ki, “qayığı silkələmək” lazım deyil, buna cavab çox sərt olacaq.

Kifayət qədər maraqlıdır ki, Fransa səfiri qısa demarşdan və Makronun Azərbaycanla münasibətlərə dair məsləhətləşmələrə çağırışından sonra Bakıya qayıtmağa məcbur olub. Yəni Parisin Bakıya yenidən təzyiq göstərmək cəhdləri fiasko ilə başa çatır. Fransa deflyasiya edir. Bu, bir daha onu göstərir ki, Azərbaycan hakimiyyətinin indiki halda qəti mövqeyi opponentləri bunu qəbul etməyə məcbur edir. Öz milli maraqlarını müdafiə etmək üçün aydın, sərt siyasət Azərbaycana mühüm üstünlüklər verir. O cümlədən Ermənistan-Azərbaycan nizamlanmasında.

Azərbaycanın ABŞ-ın təzyiqlərinin öhdəsindən necə gəldiyinə gəlincə, qeyd etmək lazımdır ki, Vaşinqton adətən uzunmüddətli oynayır. Bayden administrasiyası Bakının ölkədə Amerikanın 5-ci kolonunun yaradılmasına necə sərt reaksiya verdiyini heç vaxt unutmayacaq. Belə şeylər adətən Vaşinqtonda bağışlanmır. Ona görə də Azərbaycan rahatlaşmamalıdır. Artıq Azərbaycanın siyasi və təhlükəsizlik elitasının nümayəndələrinə qarşı sanksiyalar tətbiq etmək cəhdləri var. Bunun arxasında təkcə ermənipərəst lobbiçilər deyil, həm də Azərbaycanın güclənməsini bəyənməyən nüfuzlu dairələr dayana bilər.

Dünyada, o cümlədən Cənubi Qafqaz regionunda mürəkkəb çoxsəviyyəli proseslər gedir. Dəyişən təlatümlü dünyada çox şey məhv olur və yeniləri yaranır. Amma dünya nizamı dəyişəndə, həm İlham Əliyevin, həm də Vladimir Putinin nümayiş etdirdiyi kimi, öz milli maraqlarını müdafiə siyasətinə ciddi, ciddi riayət etmək çox vacibdir.

Tərcümə - Elçin Bayramlı