Cənubi Qafqazda sülhün yeni formulası - ŞƏRH

Azərbaycan və Ermənistan arasında sərhədlərin dəqiqləşdirilməsi və ərazilərin qaytarılması prosesi davam edir. Belə ki, delimitasiya işləri nəticəsində Ermənistanla 12,7 km uzunluğunda sərhəd xətti müəyyən edilib və Qazax rayonunun 4 kəndinin: Bağanis Ayrım, Aşağı Əskipara, Xeyrimli və Qızılhacılı (6,5 km2) əraziləri Azərbaycana qaytarılıb. Mayın 24-də heç bir atəş açılmadan bu kəndlərin əraziləri Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidmətinin nəzarətinə keçib.

Bəs başqa ölkələrdə Azərbaycanın öz kəndlərini qaytarması uğurunu necə qarşıladılar? “Caliber” analitik mərkəzi bu sualla əcnəbi politoloqlara müraciət edib. Ekspertlərin şərhlərini oxucularımıza təqdim edirik.

“Kəndlərin sülhlə qaytarılması Azərbaycan diplomatiyasının uğurudur”

İsrail Jurnalistlər İttifaqının Beynəlxalq Əlaqələr Komissiyasının rəhbəri, jurnalist və publisist Rostislav Qoltsmanın fikrincə, Ermənistanın Azərbaycan kəndlərini qaytarması, əlbəttə ki, çox sevindirici hadisədir və belə qənaətə gəlməyə imkan verir ki, İrəvan Fransa orbitinə deyil, Avropa orbitinə qayıdır. Və bu, ümumiyyətlə, eyni şey deyil. Çünki Avropa İttifaqında əməkdaşlığın prinsiplərindən biri “qonşularla sıfır problem”dir. Ermənistan isə reallıqda bu qaydaları nəzərə almalıdır.

“Mən şadam ki, Ermənistan Azərbaycanla sülh yolu ilə danışıqlar aparmağın daha yaxşı olduğunu anlamağa başlayıb. Bu arada Bakı öz strategiyasını qurarkən artıq çox gözəl başa düşürdü ki, ən etibarlı yol heç bir xeyirxahlar və vasitəçilər olmadan yalnız özünə güvənməkdir, iki tərəf arasında birbaşa dialoqa getməkdir, onların səyləri əslində danışıqları tam fərqli istiqamətli nəticəyə gətirə bilər.

Bu kontekstdə İsrailin 1949-cu ildə Negevi azad etməsi ilə bağlı oxşar təcrübəsini xatırlatmaq istərdim, burada azad edildikdən dərhal sonra məsələyə beynəlxalq vasitəçilər müdaxilə etdilər və onlar Negevin əvvəllər Misir tərəfindən işğal edildiyini tamamilə unudaraq, bu məsələyə müdaxilə etməyə başladılar. əllərini yelləyərək qoşunların çıxarılmasını tələb edərək, bu ərazilərin statusunun danışıqlar və beynəlxalq vasitəçilik yolu ilə həll olunacağına söz verirlər.

Buna İsrail qəti şəkildə cavab verdi ki, İsrail torpaqlarının işğalından heç də təsirlənməyən belə “müstəqil” vasitəçilərə etibar etmir, lakin İsrail torpaqlarını azad etməyə başlayanda nədənsə bu məsələlər danışıqlar yolu ilə həll olunmalıdır. O zamankı baş nazir Ben-Qurion açıq şəkildə izah etdi ki, İsrail artıq öz torpaqlarını azad edib və bunu beynəlxalq vasitəçilər olmadan davam etdirəcək. Bosniyalıların misalını xatırlaya bilərik ki, onlar özləri hücuma keçənə qədər, ərazidə olduqlarını sübut edənə qədər, nədənsə danışıqlar prosesi çərçivəsində heç bir qərar verilməyib”,- politoloq xatırladıb.

Və təbii ki, onun fikrincə, bu, mümkün qədər düzgün, lakin lazımi təzyiqlərlə İrəvana təsirini davam etdirən, onun inadkarlığını düşünülmüş arqumentlərlə sındıran Azərbaycanın uzun, zəhmətli diplomatik işinin mühüm təntənəsidir.

“İlham Əliyev bəyanatlarında ardıcıl və məsuliyyətlidir və hər zaman bir şeyi nümayiş etdirir- Azərbaycan başladığını mütləq sona çatdıracaq, qələbə ilə həyata keçirəcək. Azərbaycan kəndlərinin qaytarılması sübut edir ki, Bakı hər iki tərəfin xoşməramlılığı nəticəsində təcavüz və zorakılıq olmadan regionda qurulacaq tam sülhün tərəfdarıdır”,- Rostislav Qoltsman vurğulayıb.

“Azərbaycan dünyaya sülhü təmin etmək təcrübəsi və nümunəsini təqdim etdi”

Eyni zamanda, siyasi elmlər namizədi, qazaxıstanlı politoloq Şarip İşmuxamedov da ilk növbədə Azərbaycan xalqını və Prezident İlham Əliyevi parlaq və qansız diplomatik qələbə münasibətilə təbrik edib.

“Bu, bir ilin deyil, bəlkə də bütün otuz ilin, təcrübələrin, Azərbaycanın hərbi-siyasi strategiyasının təkamülünün nəticəsidir. Bakı nümayiş etdirdi ki, bu cür yanaşma nəinki mümkündür, həm də son dərəcə effektivdir ki, o, həm regional, həm də qlobal beynəlxalq miqyasda dövlətlər arasında bu qəbildən olan digər mübahisəli məsələlərin həlli üçün yüksək nümunə ortaya qoyur. Bu mənada bu, hər zaman müharibə və zorakı üsullarla deyil, sülh gündəmi ilə mürəkkəb məsələlərlə çıxış edən İlham Əliyevin siyasi strategiyasının mühüm təntənəsidir.

Bakı Qazax rayonunun kəndlərini qaytarmaqla ermənilərin danışıqlar apara bilməsini yenidən formatlaşdırdı. İnanmaq istərdim ki, bütün Qafqaz xəritədə qaynar nöqtə deyil, sülh, konsensus və dərindən düşünülmüş diplomatik qərarlar regionuna çevriləcək. Azərbaycan ən azı belə bir formulun əldə oluna biləcəyini göstərdi, eyni zamanda Bakı ilə İrəvan arasında birbaşa danışıqlar prosesini sabitliyi pozmağa, ona müdaxilə etməyə, balanssızlıq yaratmağa çalışanları böyük məyus etdi, çünki onlar yalnız öz maraqlarını güdürdülər. Fransa və digər Qərb oyunçuları kimi ambisiyalı maraqlar tamamilə işsiz qalıb, üstəlik, dağıdıcı gündəmi olan bütün xarici xeyirxahların Cənubi Qafqazdan çıxması indi mütləq sifarişdir”, - deyə Şarip İşmuxamedov vurğulayıb.

Tərcümə - Elçin Bayramlı