Azərbaycan dili – dövlətimizin mədəni-maarif landşaftının mühüm elementidir ŞƏRH

Avqustun 1-də ölkəmizdə mühüm milli bayram - Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü qeyd olunur. Bu əlamətdar gün Azərbaycan dilinin ölkənin həyatında əhəmiyyətini, onun milli kimliyin formalaşmasında və siyasi sabitliyin möhkəmləndirilməsində rolunu vurğulayır. Bu əlamətdar günün milli tariximizə yazılması, xalqın mədəni özünəməxsusluğunu və milli qürurunu simvolizə etməklə yanaşı, həm də ölkənin mədəni irsinin qorunub saxlanılması və gələcək nəsillərə ötürülməsində əsas rol oynayan Azərbaycan dilinin tarixində və inkişafında mühüm mərhələdir. Bu kontekstdə, Azərbaycan dilinin inkişafında və qorunub saxlanmasında mühüm xidmətləri olan Azərbaycanın görkəmli liderinin xidmətlərini xüsusi qeyd etmək lazımdır. Ümummilli Lider Heydər Əliyev müasirləşmənin və milli özünəməxsusluğun bərpasının əsaslarını qoydu, Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyev isə, bu islahatları müasir şəraitə və çağırışlara uyğunlaşdıraraq davam etdirib genişləndirdi. Onlar birlikdə Azərbaycan dilinin ölkənin mədəni-maarif landşaftının mühüm elementi kimi möhkəmlənməsinə mühüm töhfələr veriblər. Dövlətimiz Azərbaycan əlifbası və dili dününü qeyd etməklə, bu iki görkəmli liderin səyləri sayəsində öz dil irsinin qorunub saxlanılması və inkişaf etdirilməsinin vacibliyini vurğulayır.

Ümummilli lider Heydər Əliyevin, elmin bir çox sahələrində olduğu kimi, dilçilikdə də apardığı məqsədyönlü siyasətin tarixi nəticələrindən biri, şübhəsiz ki, Azərbaycan dilinə dövlət dili statusunun verilməsi və Azərbaycan əlifbasının kirill qrafikasından latın əlifbasına keçməsi olmuşdur. “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” 2001-ci il 18 iyun tarixli fərmanla latın qrafikası əsasında, müasir Azərbaycan əlifbası icbari xarakter alıb və Azərbaycan xalqının həyatın bütün sahələrində tətbiq olunmağa başlanıb. Həmin ildən avqustun 1-i Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü kimi qeyd olunur. Bu keçid cəmiyyətin modernləşdirilməsinə və ölkənin müasir dünya birliyinə inteqrasiyasına yönəlmiş daha geniş siyasi və mədəni islahatların tərkib hissəsi idi.

Tarixə nəzər salsaq, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Azərbaycan dilinin Azərbaycanda rəsmi dövlət dili elan edilməsinə baxmayaraq, o zamanki tarixi şəraitə görə bu uzun sürmədi. Sonralar sovet hakimiyyəti dövründə, konkret olaraq 1956-cı ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin qərarı ilə 1937-ci ildə qəbul edilmiş respublika Konstitusiyasına Azərbaycan dilini dövlət dili elan edən bənd əlavə edildi. Lakin o dövrdə də siyasi müdriklik olmadığından bu nəcib iş uğursuz başa çatdı. Yalnız 1978-ci ildə Ulu öndər Heydər Əliyevin qətiyyəti və cəsarəti sayəsində SSRİ rəhbərliyinin ciddi narazılığına və etirazlarına baxmayaraq, Azərbaycan SSR Konstitusiyasına Azərbaycan dilinin dövlətçiliyini təsdiq edən bənd daxil edilmişdir.

Azərbaycan dilinin tətbiqi sahəsində işin təkmilləşdirilməsi, Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili gününün təsis edilməsi haqqında imzalanmış sərəncamlar, milli-mənəvi dəyərlərin qorunub saxlanması istiqamətində həyata keçirilən məqsədyönlü siyasət, Ümummilli lider Heydər Əliyevin azərbaycançılıq ideyasının formalaşması yolunda əvəzsiz xidmətləridir.

Qazanılan nailiyyətlərə baxmayaraq, bir çox dillər kimi, Azərbaycan dili də bir sıra çətinliklərlə üzləşir. Qloballaşma və ingilis dilinin beynəlxalq ünsiyyətdə üstünlük təşkil etməsi dil saflığının və mədəni identikliyin qorunmasına təhlükə yaradır. Müasir texnologiyaların tətbiqi və təhsil proqramlarının yenilənməsi daxil olmaqla, dili dəstəkləmək və inkişaf etdirmək üçün yeni strategiyaların işlənib hazırlanması və həyata keçirilməsinə ehtiyac var. Bundan əlavə, dil normalarının standartlaşdırılması və unifikasiyası məsələləri aktual olaraq qalır. Bu, sürətli texnoloji tərəqqi və kommunikasiya təcrübələrində dəyişikliklər kontekstində xüsusilə vacibdir. Bu mənada dövlətimizin lazımı addımları atmaqla milli kimliyimizin rəmzi olan Azərbaycan dilini inkişaf etdirir.

Təsadüfi deyil ki, Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik ənənələrinə və siyasi kursuna sadiq qalan Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev, dövlət başçısı kimi ilk sənədlərdən biri kimi, bizim və dünya klassiklərinin ən məşhur əsərlərinin Azərbaycan dilinin latın qrafikasına tərcümənin həyata keçirilməsi və onların kütləvi nəşri haqqında sərəncam imzalamışdır. Müasir şəraitdə Azərbaycan dilinin bilavasitə təkmilləşdirilməsi ilə bağlı, cənab İlham Əliyevin imzaladığı iki mühüm sənədin əhəmiyyətini xüsusi qeyd etmək lazımdır. Bunlar 2012-ci il 23 may tarixli “Azərbaycan dilinin qloballaşma dövrünün tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramının qəbul edilməsi haqqında” və 29 may 2012-ci il tarixli “Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi haqqında” sərəncamlardır. Azərbaycan dilinin elektron məkanda daha geniş istifadəsini təmin edən tədbirlərin həyata keçirilməsi də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Cənab Prezident İlham Əliyevin 17 iyul 2018-ci il tarixli “Azərbaycan dilinin elektron məkanda daha geniş istifadəsinin təmin edilməsi ilə bağlı bir sıra tədbirlər haqqında” Fərmanı Azərbaycan dilinin əhatə dairəsinin daha da genişləndirilməsi baxımından xüsusi rol oynayır. Məhz bu mühüm faktlar dövlətimizin Başçısı cənab İlham Əliyevin dilimizə, mədəniyyətimizə, zəngin milli dəyərlərimizə böyük hörmət və ehtiramının bariz göstəricisidir.

Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili gününün qeyd olunması həm də mədəni identikliyin və milli qürurun gücləndirilməsi istiqamətində işlərin davam etdirilməsinin vacibliyini vurğulayır. Bununla əlaqədar müxtəlif mədəni-maarif tədbirləri qeyd olunur, o cümlədən linqvistik və mədəni aspektlərlə bağlı konfranslar, mühazirələr, sərgilər və müsabiqələr keçirilir. Bu, təkcə dilin əhəmiyyətini vurğulamağa deyil, həm də gəncləri və ictimaiyyəti milli irsin qorunub saxlanması və inkişaf etdirilməsi proseslərinə cəlb etməyə kömək edir.

Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü sadəcə təqvimdəki bir tarix deyil, xalqın öz mədəni özünəməxsusluğunun qorunub saxlanmasında davamlılığının və öhdəliyinin rəmzidir. Azərbaycan bu tarixi günü qeyd etməklə, dilin milli kimliyin və mədəni irsin əsası kimi əhəmiyyətini təstiqləyir. Qlobal dəyişikliklər və çağırışlar kontekstində dilin milli birliyin və mədəni müxtəlifliyin mühüm elementi kimi dəyərini xatırladan bu bayram həyatımızda xüsusi yer tutur və ölkənin davamlı inkişafına dəstək vermək üçün gələcək nəsillər üçün bu dilin qorunub saxlanması vacibdir.

Masil Dəmirov

YAP Yasamal rayon təşkilatının fəal üzvü