Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əməkdaşlığın ölkəmiz üçün mühüm əhəmiyyəti ŞƏRH

Qazaxıstan paytaxtı Astanada Mərkəzi Asiya və Azərbaycan Respublikasının Dövlət Başçılarının məşvərət görüşü müzakirə edilən məsələlərin çeşidi və burada səslənən fikir və bəyanatların əhəmiyyəti baxımından yadda qalacaq. Məşvərət görüşündə səslənən və diqqəti dərhal cəlb edən bir məsələ də vardı. Bu, dövlət başçılarının sayca altıncı olan məşvərət görüşündə ilk dəfə Mərkəzi Asiyanın təhlükəsizliyi və müdafiəsi ilə bağlı məsələnin gündəmə gətirilməsi idi. Doğrudur, hələ görüş ərəfəsində Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev “Kazaxstanskaya Pravda” qəzetində bu mövzuda geniş analitik məqalə ilə çıxış etmişdi. Qazaxıstan lideri məqalədə qeyd edirdi ki, Mərkəzi Asiya dövlətlərinin müdafiə siyasəti sahəsində birləşməyə ehtiyacları var. Bunun artıq zamanın və reallığın tələbi olduğu aydın görünməkdədi. “Mərkəzi Asiyanın perimetri boyunca davam edən çətin hərbi-siyasi vəziyyət fonunda müdafiə siyasəti və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığa ehtiyac var. Regional təhlükəsizlik arxitekturasının yaradılması, o cümlədən Mərkəzi Asiya üçün təhlükəsizlik riskləri kataloqunun hazırlanması və onların qarşısının alınması tədbirləri xüsusi aktuallıq kəsb edir”, – Tokayev məqaləsində yazırdı. Beləliklə, Mərkəzi Asiya və Azərbaycan Respublikasının Dövlət Başçılarının altıncı məşvərət görüşündə təhlükəsizliklə bağlı edilən çağırışların arxasında regional və beynəlxalq güclərin şəbəkəsi dayanır. Mərkəzi Asiyanın sərvətinin cazibəsinin altında böyük güclərin dərin geosiyasi maraqları gizlənir.

“Dünyada artan təhdid və çağırışlar ölkələrimiz arasında müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsini tələb edir”. Bu fikri Prezident İlham Əliyev Astanada Mərkəzi Asiya və Azərbaycan Respublikasının Dövlət Başçılarının məşvərət görüşündə deyib. Bu xüsusda ötən ay Qazaxıstanda keçirilmiş və Azərbaycanın da iştirak etdiyi “Birləşdik-2024” beynəlxalq əməliyyat-taktiki komanda-qərargah təlimini xüsusi vurğulayan dövlətimizin başçısı bildirib:

“...Azərbaycanın hərbi təhsil müəssisələrində Mərkəzi Asiya ölkələrindən olan müdavimlərin təhsil almaları bu sahədə münasibətlərin inkişafının göstəricisidir”. Beləliklə, dünənə qədər pıçıltı ilə danışılanlar bu gün ucadan söylənilir. Çünki regionda bunu qaçılmaz edən yeni reallıq formalaşıb. Bu reallıq təkcə Qazaxıstan üçün deyil, həm də bütün region üçün hansı tədbirlərin görülməsinin vacibliyini ortaya qoyub. Prezident Tokayevin dediyi kimi, Mərkəzi Asiya dövlətlərinin müdafiə siyasəti sahəsində birləşməyə ciddi ehtiyacları var. Həm də Qazaxıstan Prezidenti çıxışında Mərkəzi Asiyanın “perimetri”ndən danışdı.

Yəni o, bu zaman şimal istiqamətinə və oradan gələ biləcək təhdidlərə də eyni dərəcədə hazırlaşmağın vacibliyinə eyham vurdu. Bu, sağlam məntiqə söykənən yanaşmadır.

“Azərbaycan COP29-a sədrliyi çərçivəsində regionumuzda iqlim dəyişmələri ilə bağlı problemlərin həlli üçün Mərkəzi Asiya ölkələri ilə birgə təşəbbüsləri dəstəkləməyə hazırdır”. Bu fikri Prezident İlham Əliyev məşvərət görüşündə iştirakçıların nəzərinə çatdırıb. Buna cavab olaraq Qazaxıstan Prezidenti deyib: “Biz oxşar çağırışlarla üzləşirik, ona görə də qarşılıqlı fəaliyyətin genişləndirilməsi, koordinasiyanın artırılması və iqlim gündəliyi üzrə təcrübə mübadiləsi xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Fürsətdən istifadə edərək, Azərbaycan Prezidentinə, hörmətli dostumuz İlham Heydər oğluna bu payız COP29 qlobal iqlim konfransının keçirilməsində uğurlar arzulayıram”. Astanada keçirilən təntənəli toplantının arxasında, həmçinin regional və geosiyasi problemləri əhatə edən ciddi çağırışların gizləndiyini sezmək çətin deyildi. Regional kontekstdə narahatlığın ifadə olunduğu çağırışlar təhlükəsizliklə yanaşı, logistika, su resurslarından istifadə və iqtisadi əməkdaşlıqla bağlıdır.

Könül İbrahimova

YAP Yasamal rayon Elm və Təhsil Nazirliyinin

Fiziologiya İnstitutu üzrə ərazi partiya təşkilatının sədri