Beşinci Respublika öldü... - REALLIQ

Makron Fransada siyasi sistemi "evtanizasiya etdi"

Makronun Fransaya rəhbərlik etdiyi vəziyyət çox təhlükəlidir. Prezident dövlətin təməl daşına, müstəqilliyinin və bütövlüyünün təminatçısına çevrilməli idi. Makron tapşırığın öhdəsindən gələ bilmədi. Bu gün Şarl de Qollun yaratdığı sistemin əsasları təhlükə altındadır. Şərhçilər Fransadakı qeyri-müəyyən siyasi vəziyyətə sərt reaksiya verirlər. Çoxları Fransanın partiya koalisiyaları tərəfindən idarə olunan Avropa demokratiyası düşərgəsinə qayıtmasından məmnundur - bu koalisiyaların formalaşması bəzən uzun çəkir. Digərləri, deyəsən, Üçüncü və Dördüncü Respublikaların günlərinə nostalji ilə baxır və bu sistemin bir növ işlədiyini izah edir. Bu o deməkdir ki, biz siyasi sistemlərin öz institusional məntiqinə tabe olduğunu çox tez unuduruq.
Belçika və ya Hollandiyanı nümunə götürsək, onların Fransadakı vəziyyətlə heç bir əlaqəsi yoxdur. Birincisi, bunlar monarxiyalardır ki, burada dövlətin gücünün təcəssümü seçicilərin əhval-ruhiyyəsinin dəyişməsinə tabe olmayan və siyasi sistemin ahəngdarlığını təmin edən kraldır. Bundan əlavə, bu hallarda söhbət bu hakimiyyətin həyata keçirilməsi konsepsiyasına uyğun gələn öz ənənələri və adətləri olan parlament idarəetmə formasından gedir. Və nəhayət, Belçikada bu səlahiyyətlərin çoxu bölgələrə verilir.

Fransada əvvəlki iki respublikaya gəlincə, onlarda parlament seçkilərində səsvermə indikindən fərqli təşkil olunub. Dördüncüdə seçki sistemi mütənasib idi, üçüncüdə 1919-cu ildən bəri əksəriyyət üçün əhəmiyyətli üstünlüklərlə proporsional idi, 1889-cu ildə birmandatlı dairələrdə səsvermə, 1885-ci ildən 1889-cu ilə qədər isə şöbələrə bölünən majoritar sistem. Yəni bütün üsullar sınandı və heç biri siyasi sabitliyi təmin etmədi. Bu baxımdan, De Qoll konstitusiya çərçivəsinin seçki mexanikasından daha vacib olduğu qənaətinə gəldi. O hesab edirdi ki, onun yaratdığı "respublika monarxiyası" kral və imperiya ənənəsini xalq məclisləri ilə (Birinci Respublika) birləşdirib. Söhbət ondan gedir ki, o, hər iki rejimin üstünlüklərini bir kənara qoyub, çatışmazlıqlarını birləşdiribmi?

Əvvəlki iki respublikada prezident ancaq lent kəsmək üçün lazım idi, sistem tamamilə əksinədir. Üçüncü və dördüncü respublikaların sonu isə heç də insanı xəyalpərəst əhval-ruhiyyəyə salmır. Ona görə də parlament sisteminə həsrət qalanların tarixi gül-çiçəklə yenidən yazması gülünc görünür. İctimai qurumların ruhunu başa düşmək üçün ən yaxşısı onların yaradıcılarının sözlərinə müraciət etməkdir. De Qoll 1962-ci il sentyabrın 20-də çıxış edərək demişdi: "Dövlətimizin təməl daşı millətin və fransızların hissləri ilə Fransanın dövlət başçısı və lideri vəzifəsinə seçdiyi Respublika Prezidenti institutudur". ...

"Prezident ölkənin müstəqilliyinin və bütövlüyünün təminatçısıdır" ...

27 avqust 1958-ci ildə Dövlət Şurasının üzvləri qarşısında çıxış edərkən Beşinci Respublikanın ilk Baş naziri Mişel Debreu qeyd edib: "Respublika Prezidenti parlament sistemimizin təməl daşı olmalıdır" ... Xalq məclisləri sistemi praktiki və təhlükəlidir"...

İndiki prezident Makronun praktikada gətirdiyi şey yuxarıda deyilənlərin tam əksidir. Makron "Fransa lideri" olmaqdan uzaq siyasi və ictimai müzakirələrə isteriya gətirdi, şiddətli etirazlara səbəb oldu və Fransa cəmiyyətini dözülməz sinfi nifrətlə parçaladı. Fransanın müstəqilliyinə gəlincə, o, bunu yazmışdı, çünki onu yalnız qondarma "Avropa suverenliyi" maraqlandırır - və bu, açıq şəkildə Fransa suverenliyinə zidd bir şeydir. Və bütün bunlar - yalnız "praktik və təhlükəli" "xalq məclisləri sisteminə" sürüşmək üçündür. Bravo!

V.VƏLİYEV