Stanislav Tkaçenko: BRİCS yalnız müstəqil dövlətlərin ittifaqıdır və Azərbaycanın üzvlüyə müraciəti qəbul ediləcək - MÜSAHİBƏ

"BRİCS-də NATO və digər təşkilatlarda (AUKUS, QUAD) ABŞ-ın müttəfiqi olanlara yer yoxdur, çünki bu dövlətlər müstəqil xarici siyasət yeritmək imkanından məhrumdurlar"

Oktyabrda Kazanda BRİCS ölkələrinin sammiti keçiriləcək və görünür, bu assosiasiyaya üzv olmaq üçün Azərbaycan və Türkiyənin müraciətlərinə baxılacaq. Sürətlə Qərbə qaçan Ermənistanın indi də artıq BRİCS sammitində iştirak etmək qərarına gəldiyi barədə məlumatlar yayılıb. İqtisad elmləri doktoru, Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin professoru, rusiyalı politoloq Stanislav Tkaçenko Caliber.az-a müsahibəsində qarşıdan gələn sammit və BRİCS-in genişlənməsi perspektivləri barədə danışıb. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

— Moskvanın BRİCS-in inkişafı ilə bağlı hansı planları var?

— BRİCS-in müstəqil daxili və xarici siyasət aparmağa qadir olan tam suveren dövlətlərin maksimum sayına qədər genişləndirilməsi müasir Rusiya diplomatiyası üçün strateji prioritetdir. Moskva BRİCS-ə BMT-nin yaradıldığı funksiyaları yerinə yetirməkdən imtina edəcəyi halda, onun xarici siyasətinin “ehtiyat aerodromu” kimi baxır. Xatırladım ki, BMT fövqəldövlətlər (bir vaxtlar SSRİ və ABŞ, bu gün isə ABŞ, Çin və Rusiya) arasında sülhü təmin etmək və BMT Nizamnaməsi ilə münasibətləri tənzimləməklə yanaşı, müvafiq qaydada yaradılmış beynəlxalq təşkilatların bütöv bir şəbəkəsinə rəhbərlik etməyə çağırılır. Bunlara xüsusilə ÜTT, ÜST, BVF və Dünya Bankı daxildir. Və bu təşkilatların heç biri bu gün yaradılma məqsədi və fəaliyyəti Rusiyanın BMT büdcəsinə verdiyi töhfə ilə maliyyələşdirilən funksiyaları yerinə yetirmir.

Rusiyanın Kazan sammiti ilə bağlı planları və gözləntiləri Moskvanın 2024-cü ilin əvvəlində açıqladığı bir sıra rəsmi sənədlərdə qeyd olunub. Üzvlük meyarlarını müəyyən etməklə yanaşı, onlara şərti valyuta ehtiyatları hovuzu və Yeni İnkişaf Bankı da daxil olmaqla yaradılmış BRİCS institutlarının işinin uzunmüddətli gündəliyinin, habelə istifadə perspektivlərinin müzakirəsi daxildir. Həmçinin, assosiasiya daxilində rəqəmsal valyutaların yaradılması və iştirakçı ölkələr arasında ticarətdə hesablaşmaların de-dollarizasiyası məqsədlərinə nail olmaq.

Rusiyanın strateji məqsədi BRİCS-i dünyanın əksər dövlətlərini birləşdirən, ABŞ və müttəfiqlərinin sanksiyalarından, diplomatik addımlarından və digər düşmənçilik hərəkətlərindən qorunan bir təşkilata çevirməkdir.

—Kazanda Azərbaycanın BRİCS-ə üzvlüklə bağlı müraciəti müzakirə olunacaq. Bakının müraciəti nə qədər tez təsdiqlənəcək?

— Rusiya istərdi ki, xarici siyasət prioritetləri baxımından ona yaxın olan Belarus və ya Azərbaycan kimi dövlətlər bu payızda Tatarıstanın paytaxtı Kazanda keçiriləcək sammitdə BRİCS-in tamhüquqlu üzvü olsunlar. Ancaq hələlik hazırkı BRİCS üzvlərinin razılaşması qüvvədədir, ona əsasən, 2024-cü ildə Rusiyada keçiriləcək sammitdə BRİCS-ə üzvlük meyarları razılaşdırılacaq və yalnız bundan sonra bu meyarlar tətbiq olunacaq. Razılaşdırılmış meyarlara uyğun olaraq BRİCS-in tamhüquqlu üzvü olmaq arzusunu ifadə edən təxminən 30 dövlətdən üzvlər seçiləcək. Mənim proqnozum odur ki, meyarlar tam olmasa da, qismən Kazanda razılaşdırılacaq, lakin BRICS-in genişlənməsi ilə bağlı qərar gələcəkdə, bəlkə də bu forumun 2025-ci ildə Braziliyada keçirilməsi planlaşdırılan növbəti sammitində veriləcək.

— Ermənistan nümayəndə heyətinin sammitdə iştirakının planlaşdırılmasının səbəbi nədir? Razısınızmı ki, bu qərar İrəvanın qərbyönlü xəttinə tam uyğun gəlmir?

— Ermənistanın Kazandakı BRİCS sammitində iştirakı bu dövlətin Aİİ üzvü olması ilə izah olunur. Rusiya Aİİ-nin ən böyük üzvü olaraq onun bütün tamhüquqlu üzvlərinin (hazırda Aİİ-yə 5 ölkə, o cümlədən Rusiya və Ermənistandan əlavə, Belarus, Qazaxıstan və Qırğızıstan daxildir) forumun iclasında iştirak etməsində maraqlıdır. BRICS+ formatında. Bu, Rusiyaya Aİİ lideri statusunu təsdiqləməyə imkan verəcək, həmçinin adları çəkilən 4 dövlətdən hər hansı birinin yaxın gələcəkdə BRİKS-in tamhüquqlu üzvü olması üçün əlverişli şərait yaradacaq.

Moskva ilə İrəvan arasında hazırkı münasibətlər bütün tarixinin ən kəskin böhranını yaşayır, ona görə də Ermənistanın baş nazirinin Kazana dəvəti formal səbəblərlə izah olunur və İrəvanın aqressiv anti-Rusiya siyasətini dayandərmağa təşviq etmək vasitəsi kimi çıxış etmir.

— Yeri gəlmişkən, Ankara da BRİCS-ə üzv olmaq arzusunu açıqlayıb. Sizcə, Kazanda Türkiyənin müraciəti də dəstəklənəcəkmi?

— Rusiyanın fikrincə, BRİCS-də NATO və digər təşkilatlarda (AUKUS, QUAD) ABŞ-ın müttəfiqi olan ölkələrə yer yoxdur, çünki bu dövlətlər müstəqil xarici siyasət yeritmək imkanından məhrumdurlar və öz suverenliklərinin bir hissəsindən imtina ediblər. Vaşinqton təhlükəsizlik zəmanəti və vaxtaşırı maliyyə yardımı müqabilində. Bu baxımdan Türkiyənin BRİCS-ə üzvlük üçün müraciət tarixi göstəricidir. Hazırkı şəraitdə Ankaranın foruma tamhüquqlu üzv olmaq şansı olduqca zəifdir. Amma Türkiyənin Vaşinqtondan müstəqilliyini nümayiş etdirmək imkanı var. Və əgər bu suverenlik sübutları inandırıcı olsa, o zaman Rusiyanın Türkiyənin müraciətini dəstəkləyəcəyinə şübhə yoxdur.

Ümumiyyətlə, Rusiyada Türkiyənin BRİCS-ə üzvlüyü mövzusunda iki qütb nöqtəsi var. Birinci baxış bucağı: Türkiyənin BRİCS-ə qəbulu NATO-nun ambisiyalarını xeyli azaldacaq. Başqa bir nöqteyi-nəzər ondan ibarətdir ki, Türkiyə üçün BRİCS-ə namizəd statusu oyundur və Ankaraya yalnız Brüssel və Vaşinqtonla sövdələşmə üçün lazımdır. Səudiyyə Ərəbistanı və Argentinanın yolunu tutmaq üçün- bu ölkələr də BRİCS-ə üzv olmaq istəyiblər, ərizələri təsdiqlənib, sonra ABŞ-dan müxtəlif bonuslar alıb və təşkilata üzvlükdən imtina ediblər.

BRİCS-ə qoşulma şansına gəlincə, yəqin ki, konsensus belə olacaq: Çin neytral olacaq, Hindistan buna qarşı çıxacaq, Rusiya isə böyük ehtimalla Türkiyənin müraciətini dəstəkləyəcək. Düşünürəm ki, çox güman ki, Türkiyə əvvəlcə hansısa xüsusi iştirakçı statusu alacaq, sonra isə BRİCS-i hansısa formada BRİCS+ formatına genişləndirməyə dəyərmi mövzusunda müzakirələr aparılacaq.

Tərcümə - Elçin Bayramlı