“Outreach” / “BRICS+” formatı - BRİCS Azərbaycanın potensialını və Avrasiya məkanındakı strateji mövqeyini tanıyır ŞƏRH

Soyuq Müharibə dövründə yaradılmış bir çox beynəlxalq institutlar və təşkilatlar yeni şəraitə uyğunlaşmaq problemi ilə üzləşirlər. Bu təşkilatlar çeviklik, şəffaflıq və müəyyən dövlətlərin maraqlarına tabe olmaq meylinin olmamasına görə getdikcə daha çox tənqid olunur. Bunun əksinə olaraq, BRICS müasir inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatların və Qlobal Cənub ölkələrinin ehtiyaclarına cavab verməyə hazır olan çevik platformadır. Bu aspektə cənab İlham Əliyevin 2024-cü il oktyabrın 24-də Kazanda keçirilən XVI BRİCS sammitində bu təşkilatı,müəyyən institutlara alternativ və qlobal əhəmiyyətli məsələlərin müzakirəsi üçün forum kimi əhəmiyyəti vurğulanan çıxışında toxunulub. BRİCS başqa ölkələri özünə tabe etməyə çalışmır və bərabərhüquqlu əməkdaşlıq təklif edir ki, bu da onun iştirakçılarına özünü qlobal siyasətin tamhüquqlu aktorları kimi hiss etməyə imkan verir. Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyev “Outreach” / “BRICS+” formatının birinci plenar iclasında çıxış edərək, ölkəmizin müasir beynəlxalq gündəliyə baxışını və burada çoxtərəfli əməkdaşlıq mövqeyinidünyaya çatdırıb. Bu çıxış Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə artan əhəmiyyətini və qlobal çağırışlara çoxqütblü yanaşmaya sadiqliyini vurğulayır.

Birqütblü modelin sabitliyini itirdiyi və inkişaf etməkdə olan ölkələrin təsirinin artdığı şəraitdə çoxtərəflilik prinsipi getdikcə aktuallaşır. Bunun fonunda cənab Prezident beynəlxalq birlikdə bütün iştirakçıların maraqlarını və mövqelərinin müxtəlifliyini nəzərə almağa imkan verən çoxtərəfli yanaşmanın vacibliyini vurğuladı. Azərbaycan bərabərlik, suverenlik və ərazi bütövlüyünə hörmət əsasında beynəlxalq münasibətlərin möhkəmləndirilməsinə sadiqdir ki, bu da BRİCS-in əsas prinsiplərindən biridir.

BRİCS dinamik və genişlənən bir blok olaraq, getdikcə yeni regional güclərlə tərəfdaşlığa diqqət yetirir. Azərbaycanın “Outreach” / “BRICS+” formatında iştirakı onu göstərir ki, BRİCS bu ölkənin potensialını və Avrasiya məkanındakı strateji mövqeyini tanıyır. Azərbaycanın BRİCS-in maraqları sferasına daxil edilməsi bu əməkdaşlığı uzunmüddətli perspektivdə qarşılıqlı faydalı və davamlı edə biləcək bir sıra perspektivli sahələr açır.

Dövlət Başçısının çıxışının mühüm hissəsini Azərbaycanın Avrasiyanın nəqliyyat və logistika mərkəzi kimi rolunun qeyd olunması təşkil edib. Qeyd edildiyi kimi, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizləri Azərbaycan ərazisindən keçir və onların fəaliyyəti müasir infrastrukturla fəal şəkildə dəstəklənir. Bu baxımdan Azərbaycanın nəqliyyat dəhlizinin geosiyasi yeri və rolu ölkəmizin cəlbediciliyi ciddi artırır. Azərbaycan Avropa, Asiya və Yaxın Şərqin kəsişməsində əsas coğrafi mövqe tutaraq onu beynəlxalq ticarət üçün mühüm nəqliyyat mərkəzinə çevirir. Avropa və Asiyanı birləşdirən Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu (Orta Dəhliz) layihəsinin bir hissəsi kimi Azərbaycanın strateji əhəmiyyəti BRİCS üçün mühüm imkanlar yaradır. Təşkilat öz logistik marşrutlarını şaxələndirməyə, ticarət və təchizat üçün alternativ marşrutları gücləndirməyə çalışır ki, bu da Azərbaycanla əməkdaşlığı xüsusilə cəlbedici edir. Dünyanın ən böyük iqtisadiyyatlarına malik ölkələri birləşdirən BRİCS üçün Azərbaycan vasitəsilə Qafqaz və Mərkəzi Asiyaya çıxış Avrasiya qitəsində mövcudluğunu gücləndirmək və blokun üzvləri arasında ticarət axınını gücləndirən yeni təchizat zəncirləri yaratmaq imkanıdır.

Azərbaycanın “Outreach” / “BRICS+” formatına qoşulması və ölkənin bu blokla əməkdaşlığı dərinləşdirmək potensiyalı onun çoxqütblü dünyada fəal rol oynamağa hazır olduğunu əks etdirir. Məsələ ondan ibarətdir ki, Azərbaycan kimi ölkələr çoxqütblü nizamın möhkəmlənməsinə necə kömək edə bilər?

Azərbaycan artıq nəzəri mənada regionlar arasında konseptual əlaqə forması sayıla bilən Avropa, Asiya və Yaxın Şərqi birləşdirən infrastruktur və enerji layihələrini uğurla həyata keçirir. Belə bir rol milli maraqları və tərəfdaşların ehtiyaclarını nəzərə alan çevik siyasət tələb edir və eyni zamanda beynəlxalq arenada strateji tarazlığın qorunmasına töhfə verir. Azərbaycanın təcrübəsi çoxtşahəlik kontekstində də maraq doğurur, burada ölkə təkcə Qərblə deyil, həm də Şərq və Cənub tərəfdaşları ilə fəal qarşılıqlı əlaqədə olur, diplomatiya və dialoq prinsiplərinə sadiqlik nümayiş etdirir. Bu, cənab İlham Əliyevin BRİCS sammitində qarşılıqlı hörmət, müstəqillik və müxtəlif dövlətlər arasında davamlı dialoq kimi dəyərlərin əhəmiyyəti haqqında dediyi sözləri təsdiqləyir.

Azərbaycanın 2020-2023-cü illərdə Qoşulmama Hərəkatına uğurla sədrlik etməsi ölkənin diplomatik imkanlarının nümayişi oldu. Bu dövr ərzində Qoşulmama Hərəkatı öz mövqelərini möhkəmləndirərək yeni institusional impuls əldə edib və Azərbaycan beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən qeyd olunan bu prosesə fəal töhfə verib. Cənab Prezidentin Qoşulmama Hərəkatında uğurlu təcrübədən bəhs etməsi Azərbaycanın bərabərhüquqlu əməkdaşlıq və çoxqütblülük prinsiplərinə əsaslanan iri beynəlxalq təşkilatlarda iştirak etmək üçün lazımi siyasi təcrübəyə malik olduğuna dair BRİCS ölkələrinə bir növ siqnaldır. Bu dəyərlər BRİCS-in əsas prinsipləri ilə üst-üstə düşür və dövlət Başçısının çıxışı Azərbaycanın BRİCS platformasında çoxtərəfliliyin gücləndirilməsinə töhfə verməyə hazır olduğunu nümayiş etdirdi.

COP29-un ölkəmizdə keçirilməsi və Azərbaycanın iqlim məsələlərinə diqqət yetirməsi ölkənin ekoloji maarifləndirilməsini vurğulayır. BRİCS davamlı inkişaf və Yaşıl İqtisadiyyatda maraqlıdır və Azərbaycanın iqlim siyasəti bu məsələlərdə əməkdaşlıq üçün əsas ola bilər. BRİCS Azərbaycanın təcrübəsindən ekologiya və davamlı inkişaf sahəsində birgə layihələrin təşviqi üçün istifadə edə bilər ki, bu da blokun beynəlxalq aləmdə daha da güclənməsinə töhfə verəcək.

Cənab İlham Əliyevin BRİCS sammitindəki çıxışı Azərbaycanın çoxqütblülük prinsiplərini dəstəkləmək, nəqliyyat infrastrukturunu inkişaf etdirmək və iqlim təşəbbüslərini dəstəkləməkdə maraqlı olduğunu aydın şəkildə ifadə edib. Bu aspektlər çoxşaxəli inkişafa və dünya düzənində rolunun gücləndirilməsinə can atan BRİCS ölkələri arasında ümumi rezonans tapır. Azərbaycanın təşkilatın layihələrinə, xüsusilə logistika, davamlı inkişaf və Qlobal Cənub ilə qarşılıqlı fəaliyyət sahəsindəki layihələrinə cəlb edilməsi onu BRİCS-in inkişafına töhfə verən və siyasi və iqtisadi güc kimi daha da möhkəmlənməsini təmin edən mühüm tərəfdaşa çevirə bilər.

Masil Dəmirov

YAP Yasamal rayon təşkilatının fəal üzvü