NATO "Rusiyanı tutmaq" istəyirmi?

Putin və Tramp Avropa təhlükəsizliyinə meydan oxuyurlar

NATO Rusiyanı cilovlamaq üçün lazım olan səviyyədən üçüncüdür. Rusiya ordusu indi 2022-ci ildə olduğundan daha böyükdür və ölkə çoxlu sayda tank və sursat istehsal edir. Aİ ölkələrinin Ukraynadakı xüsusi əməliyyatla müqayisə oluna biləcək dağıdıcı müharibə üçün kifayət qədər şəxsi heyəti və texnikası olmayacaq.
Avropada təhlükəsizlik böhranı yaranır. 2025-ci ildə iki təhlükəli element birləşə bilər: Rusiyadan artan təhlükə və Donald Trampın dövründə Amerikanın biganəliyinin dərinləşməsi.

Avropa ölkələri təcili olaraq öz müdafiələrini gücləndirməklə bu həyəcanverici geosiyasi birləşməyə cavab verməlidirlər. Bu məqsədlə Avropanın ən böyük iqtisadiyyatı olan Almaniyanın, nəhayət, kansler Olaf Şolzun müdafiə xərclərini kəskin şəkildə artırmaq vədini yerinə yetirməsi həyati əhəmiyyət kəsb edir.

Artan müdafiə xərclərinin siyasi nəticələri həm Rusiyada, həm də Amerikada baş verənlər haqqında aydınlıq tələb edir.

NATO-nun yeni təyin olunmuş baş katibi Mark Rutte ötən ay xəbərdarlıq etmişdi: “Rusiya iqtisadiyyatı müharibə vəziyyətinə salınıb. "Təhlükə bizə tam sürətlə yaxınlaşır." O, NATO-nu müdafiə istehsalını sürətlə artırmağa və “hərbi zehniyyətə keçməyə” çağırıb. Ötən aprel ayında NATO-nun Avropadakı Müttəfiq Qüvvələrinin Ali Baş Komandanı, general Kristofer Kavoli xəbərdarlıq etmişdi: “Rusiyanın dayanmaq niyyəti yoxdur. O, açıq-aydın Ukrayna ilə kifayətlənməyəcək”. Qərb analitikləri iddia edirlər ki, Rusiya artıq Avropa ilə hibrid müharibə aparır və onun müntəzəm təxribatı kütləvi itkilərlə doludur.

Soyuq Müharibə dövründə Rusiya Avropada hərbi təzyiqləri artırarkən, ABŞ müttəfiqlərinə rəhbərlik edirdi. Amma bu, bu gün gözləməli olduğumuz cavab növü deyil. Seçilmiş prezident Trampın əsas təyinatları arasında Amerikanın hərbi resurslarını Avropadan Asiyaya keçirmək istəklərini gizlətməyən müşavirlər də var.
Yeni təyin olunmuş müdafiə nazirinin siyasət üzrə müavini Elbridge Colby keçən il Financial Times qəzetində yazıb ki, Çin ABŞ üçün Rusiyadan daha çox prioritetdir və “Birləşmiş Ştatlar Asiya üçün ehtiyac duyduğu qüvvələri Avropadan çıxarmalıdır – hətta , əgər Rusiya ilk hücum edərsə.

Avropalı hərbi analitiklər Amerika qoşunlarının Köhnə Dünyadan çıxarılmasının Rusiyanın təcavüzünə səbəb ola biləcəyindən ehtiyat edirlər. Kral Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutundan (Chatham House) Keir Giles bu yaxınlarda yazdığı kitabda yazır: "Amerikanın NATO-ya hərbi dəstəyini geri çəkməsi Rusiyanın Ukraynadan kənarda hücumunun nəzəri ehtimalını praktiki ehtimala çevirməyin ən etibarlı yoludur".

Avropanın əksər hissəsi üçün Rusiya təhlükəsi hələ də uzaq görünür. Lakin Vladimir Putinin qəbul etməyə hazır olduğu itkilərin miqyası xəbərdarlıq olmalıdır. Rusiya ordusu indi 2022-ci ildə xüsusi əməliyyatın başlanğıcında olduğundan daha böyükdür. Və bu yaxınlarda Rutte qeyd etdiyi kimi, ölkə “çoxlu miqdarda tanklar, zirehli maşınlar və döyüş sursatları” istehsal edir.

Avropa ölkələrində Rusiyanın Ukraynadakı xüsusi əməliyyatı ilə müqayisə oluna biləcək yıxılma müharibəsi üçün kifayət qədər kadr və texnika olmadığı aydındır. Keçən ilin əvvəlində bütün Britaniya ordusunun sayı 73 520 nəfər idi ki, bu da 1792-ci ildən bəri ən kiçik sayıdır. Alman ordusunun daha az şəxsi heyəti var - 64 min süngü.

NATO-nun hərbi strateqləri hesab edirlər ki, alyans Rusiyanı effektiv şəkildə çəkindirmək üçün lazım olanın üçdə birinə çatmır. Xüsusilə çatışmazlıqlar hava hücumundan müdafiə, logistika, sursat və təhlükəsiz rabitə sahələrində müşahidə olunur. Hazırda alyans üzvləri ÜDM-in 2%-ni müdafiəyə sərf etməyə razılaşıblar. Növbəti sammitdə standartı 3%-ə qaldıra bilərlər. Ancaq bu, yalnız Avropa ölkələri satınalmaları milli xətlər üzrə bölməməyə razılaşdıqda kifayət edəcək. 3%-lik hədəf də güman edir ki, Amerika NATO-ya dəstəyini davam etdirəcək. Əgər işlər başqa cür getsə, hərbi strateqlər hesab edirlər ki, Avropa ölkələri müdafiə xərclərini ÜDM-in 4,5%-nə qədər artırmalı olacaq. Amma hətta 3%-ə çatmaq da asan olmayacaq. Problem Ruttenin 2010-cu ildən 2024-cü ilə qədər Hollandiyanın Baş Naziri vəzifəsində öz “xidmətləri” ilə təcəssüm olunur. Onun ölkəsi vəzifəsinin son ilində yalnız 2%-lik hədəfə çatdı.

Rusiya ilə sərhədə yaxınlaşdıqca, Moskvadan gələn təhlükə bir o qədər ciddi qəbul edilir. Polşa 2025-ci ildə müdafiə xərclərini ÜDM-in 4,7%-nə çatdırmaq niyyətindədir. Lakin Qərbi Avropanın daha böyük iqtisadiyyatlarında hər şey çox fərqlidir. Keçən il Almaniya və Fransa 2%-ə çatdı, Böyük Britaniya isə 2,3%-i çətinliklə keçdi. Fransanın büdcə kəsiri ÜDM-in 6%-ni, dövlət borcu isə 100%-dən xeyli yuxarıdır. Britaniya höküməti də böyük borc içindədir və ümidsiz şəkildə gəlirləri artırmağa çalışır.

Amma Almaniyanın borcu ÜDM-in cəmi 60%-ni təşkil edir və onun büdcəsində müdafiə xərclərini artırmaq üçün manevr imkanı var. Bundan əlavə, onun təsirli sənaye və mühəndislik bazası var.
Builki seçkilərdən sonra kansler olacağı ehtimal edilən Xristian Demokratlar Partiyasından Fridrix Merz Rusiya təhlükəsini ciddi qəbul edir. O, tarixi miqyasda siyasi dəyişikliyə rəhbərlik edə biləcək. Əgər Almaniya büdcə kəsiri üzərində qondarma “konstitusiya əyləcini” yumşaltsa və Aİ-nin ümumi borcları hesabına Avropa müdafiəsini maliyyələşdirməyi qəbul etsə, bu, qitənin təhlükəsizlik mənzərəsini dəyişdirəcək.

Hətta İkinci Dünya Müharibəsinin bitməsindən 80 il keçsə də, Almaniyanın bəzi qonşuları - xüsusən də Polşa və Fransa Almaniyanın yenidən silahlanmasından narahat olacaqlar. Amma öz təhlükəsizliyi baxımından bu yöndəmsizliyə qalib gəlmək lazımdır.

V.VƏLİYEV