Yeni generasiya güclərinin istismara verilməsi dayanıqlı enerji təhlükəsizliyinə mühüm töhfədir

8 yanvar 2026-cı il tarixi enerji sektorunun inkişaf salnaməsində mühüm mərhələ kimi yadda qalıb. “Xızı-Abşeron” Külək Elektrik Stansiyasının (KES) rəsmi açılışı uzunmüddətli və məqsədyönlü enerji siyasətinin növbəti real nəticəsi olub. 240 meqavat gücə malik bu stansiyanın istismara verilməsi enerji balansının möhkəmləndirilməsi, daxili tələbatın ödənilməsi və ixrac imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm önəm kəsb edir.

Stansiyanın təməli 2022-ci ilin yanvar ayında qoyulub, qısa müddət ərzində aparılan intensiv və peşəkar işlər nəticəsində layihə uğurla başa çatdırılıb. Açılış mərasimində dövlətimizin başçısı bu prosesdə iştirak edən bütün tərəflərin əməyini yüksək dəyərləndirilib. Xüsusilə investor qismində çıxış edən “ACWA Power” şirkətinin rolu diqqətəlayiqdir. Bu layihə şirkətin burada inşa etdiyi ilk bərpaolunan elektrik stansiyası olsa da, gələcək planların miqyası əməkdaşlığın davamlı olacağını deməyə əsas verir. Şirkət bərpaolunan enerji ilə yanaşı, Xəzər dənizinin suyunun duzsuzlaşdırılması kimi strateji əhəmiyyətli layihələrdə də iştirak edəcəkdir.
Prezident İlham Əliyev sözügedən mərasimdəki çıxışında layihənin icrasında baş podratçı kimi iştirak edən “Power China” şirkətinin fəaliyyətini də qeyd edib. Qlobal miqyasda böyük təcrübəyə malik bu şirkət yalnız podratçı deyil, eyni zamanda, gələcək mərhələlərdə investor kimi də yeni təşəbbüslərlə çıxış etməyə hazırdır. Bu isə enerji sektorunda beynəlxalq əməkdaşlığın genişlənməsinin bariz göstəricisidir.
Son illər ərzində yeni generasiya güclərinin istismara verilməsi həm mürəkkəb, həm də yüksək məsuliyyət tələb edən proses kimi dəyərləndirilir. Bu kontekstdə yerli energetiklərin peşəkarlığı xüsusi vurğulanır. Bərpaolunan enerji mənbələrinin böyük həcmdə ümumi enerji sisteminə inteqrasiyası ciddi texniki bilik, maliyyə resursları və strateji planlaşdırma tələb edir. Qarşıdakı illərdə həmin sahədə layihələrin miqyasının daha da genişlənəcəyi nəzərə alınaraq, kadr potensialının və institusional imkanların yüksək səviyyədə saxlanılması əsas prioritet kimi müəyyənləşdirilir. Eyni zamanda, xarici investorların fəallığı ilə yanaşı, yerli şirkətlərin də sözügedən sahəyə marağının artması müsbət tendensiya kimi dəyərləndirilir.
Enerji sisteminin müasirləşdirilməsi son illərin əsas istiqamətlərindən biridir. Generasiya gücləri, yarımstansiyalar və ötürücü xətlər tam şəkildə yenilənib. Son iyirmi il ərzində yaradılmış generasiya gücləri əvvəlki dövrlərlə müqayisədə təxminən üç dəfə artıb və hazırda bu göstərici 10 min meqavat səviyyəsinə çatıb. Bu faktor enerji təminatı baxımından tarixi göstərici hesab olunur. Qarşıdakı dövrdə yeni bərpaolunan mənbələrin əlavə olunması bu rəqəmin daha da yüksələcəyini göstərir və həm daxili tələbatın tam ödənilməsinə, həm də ixrac imkanlarının artmasına şərait yaradacaqdır.
Ənənəvi və bərpaolunan enerji mənbələrinin paralel inkişaf etdirilməsi strategiyası mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Mingəçevirdə istifadəyə verilmiş güclü ənənəvi elektrik stansiyası, Qaradağda Günəş elektrik stansiyası, Cəbrayılda inşa edilən yeni obyektlər və “Xızı-Abşeron” layihəsi bu yanaşmanın ardıcıl tətbiqinin göstəricisidir. Hazırda müxtəlif bölgələrdə bərpaolunan enerji layihələri həyata keçirilir. Biləsuvar, Neftçala, Naxçıvan və azad edilmiş ərazilərdə planlaşdırılan stansiyalar coğrafi baxımdan mövcud potensialdan səmərəli istifadə olunduğunu göstərir. Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda külək potensialının beynəlxalq qiymətləndirmələrə görə 157 giqavat səviyyəsində olması həmin istiqamətdə uzunmüddətli strateji imkanların mövcudluğunu təsdiqləyir. Bu amil regionda böyük və etibarlı elektrik generasiya gücünə malik mərkəz formalaşdırmaq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlətimizin başçısının qeyd etdiyi kimi, generasiya gücləri ilə bağlı isə təkcə bunu demək kifayətdir ki, imzalanmış kontraktlar əsasında 2030-cu ilə qədər altı, 2032-ci ilə qədər isə, ümumiyyətlə, 8 giqavat gücündə külək və Günəş elektrik stansiyaları inşa ediləcək: “Əgər biz su elektrik stansiyalarının potensialını əlavə etsək, bizim potensialımız təbii ki, daha da böyüyəcək. Biz son beş il ərzində Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda dövlət vəsaiti hesabına 40-a yaxın kiçik su elektrik stansiyası inşa etmişik. Bu gün onların ümumi potensialı 300 meqavatdan çoxdur”.
Enerji sektorunun inkişafı üçün əlverişli investisiya mühiti yaradılıb. İndiyədək cəlb edilmiş 300 milyard dollardan artıq xarici sərmayə aparılan islahatların və maliyyə sabitliyinin nəticəsidir. Kredit reytinqlərinin yüksəldilməsi, xarici borcun aşağı səviyyədə saxlanılması və valyuta ehtiyatlarının əhəmiyyətli həcmi iqtisadi dayanıqlığın əsas göstəriciləridir. Bu amillər sərmayə qoyuluşunun təhlükəsizliyini və gəlirliliyini təsdiqləyir.
Bərpaolunan enerji potensialının artması enerji saxlanması infrastrukturunun yaradılmasını da zəruri edir. Bu məqsədlə ilk dəfə olaraq Batareya Enerji Saxlanc Sisteminin qurulmasına başlanılıb. İlkin mərhələdə 250 meqavatlıq layihənin icrası nəzərdə tutulur. Gələcəkdə həmin sistemlərin sayının artırılması üçün xarici investorların da cəlb olunması planlaşdırılır.
2030-cu ilə qədər və sonrakı dövrdə külək və Günəş stansiyalarının ümumi gücünün bir neçə giqavata çatdırılması nəzərdə tutulur. Bununla yanaşı, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda inşa edilmiş kiçik su elektrik stansiyaları enerji sisteminə əlavə dayanıqlıq qazandırır. Azad edilmiş ərazilərdə hidroenerji potensialının mərhələli şəkildə reallaşdırılması vahid şəbəkə üzərindən səmərəli enerji axınını təmin edir. Bütövlükdə, “Xızı-Abşeron” KES-in açılışı enerji təhlükəsizliyi, iqtisadi dayanıqlıq və uzunmüddətli strateji baxışın praktik təzahürüdür. Bu layihə qarşıdakı illərdə daha böyük və əhatəli təşəbbüslərin həyata keçiriləcəyinə möhkəm əsas yaradır.

Heydər Əsədov
Milli Məclisin deputatı