Azərbaycan-ABŞ münasibətlərində yeni mərhələ: strateji tərəfdaşlıq sənədi tarixi dönüş nöqtəsi kimi

Fevralın 10-da Amerika Birləşmiş Ştatlarının Vitse-prezidenti Cey Di Vensin Azərbaycana rəsmi səfəri və Bakıda “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Amerika Birləşmiş Ştatları Hökuməti arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Xartiya”nın imzalanması iki ölkə münasibətlərində keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Bu hadisə yalnız diplomatik protokol xarakteri daşımır, həm də regional və qlobal miqyasda siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik arxitekturasına təsir göstərə biləcək mühüm strateji addımdır.

Prezident İlham Əliyev çıxışında bu sənədin altı ay ərzində aparılan intensiv işin nəticəsi olduğunu vurğuladı. 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda keçirilən görüş və Strateji Tərəfdaşlıq üzrə İşçi Qrupunun yaradılması haqqında Memorandumun imzalanması faktiki olaraq bu gün imzalanan Xartiyanın əsasını qoymuşdu. Bu baxımdan 10 fevral hadisəsi planlı və məqsədyönlü diplomatik xəttin məntiqi nəticəsidir.

Xartiya qarşılıqlı suverenliyə hörmət, ərazi bütövlüyünün dəstəklənməsi və sərhədlərin toxunulmazlığının təsdiqi kimi fundamental prinsiplərlə başlayır. Bu, xüsusilə Cənubi Qafqaz kimi həssas region üçün mühüm mesajdır. Azərbaycan və ABŞ münasibətlərinin normativ bazasının gücləndirilməsi regionda sabitliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Sənədin ən diqqətçəkən istiqamətlərindən biri regional bağlantılardır. TRIPP – Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu layihəsi Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında maneəsiz bağlantının təmin edilməsini, eyni zamanda Asiya ilə Avropanı birləşdirən multimodal nəqliyyat dəhlizinin yaradılmasını nəzərdə tutur. Bu layihə yalnız logistika deyil, həm də sülh platforması kimi təqdim edilir.

Enerji sahəsində əməkdaşlıq isə onsuz da mövcud olan tərəfdaşlığın genişləndirilməsini nəzərdə tutur. Azərbaycan artıq 16 ölkənin enerji təhlükəsizliyində rol oynayır, onların 11-i NATO üzvüdür. Bu fakt ABŞ-Azərbaycan enerji dialoqunun strateji xarakterini gücləndirir. Xartiya neft, qaz və elektrik enerjisi ilə yanaşı, mülki nüvə və kritik minerallar sahəsində əməkdaşlığı da əhatə edir.

İqtisadi sərmayələr və süni intellekt istiqaməti xüsusi diqqət çəkir. Azərbaycan regionda rəqəmsal infrastruktur mərkəzinə çevrilmək niyyətini ortaya qoyur. AI data mərkəzlərinin yaradılması, R&D alətləri, innovasiya platformaları və kibertəhlükəsizlik təşəbbüsləri gələcək əməkdaşlığın yüksək texnologiyalar üzərində qurulacağını göstərir.

Təhlükəsizlik əməkdaşlığı bölməsi də diqqətəlayiqdir. Müdafiə sənayesi məhsullarının satışı, antiterror əməkdaşlığının genişləndirilməsi və humanitar minatəmizləmə istiqamətləri iki ölkə arasında etimad səviyyəsinin yüksək olduğunu göstərir. ABŞ Vitse-prezidenti çıxışında Azərbaycanın Əfqanıstandakı xidmətlərini xüsusi vurğulayaraq tərəfdaşlığın tarixi əsaslarını xatırlatdı.

Bu səfər həm də siyasi simvolizm baxımından əhəmiyyətlidir. ABŞ Vitse-prezidentinin həm Bakıda, həm də İrəvanda olması və sülh sazişinə dair müsbət mesajlar verməsi Vaşinqtonun regionda balanslı və aktiv rol oynamaq niyyətini göstərir.

Nəticə etibarilə, Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası Azərbaycan-ABŞ münasibətlərini institusional çərçivəyə salır, əməkdaşlığı sahələr üzrə sistemləşdirir və illik görüş mexanizmi yaradır. Bu sənəd ikitərəfli münasibətlərin yalnız davamı deyil, həm də onların struktu laşdırılmış və uzunmüddətli inkişaf modelidir.

Abbas Pənahov,

Yeni Azərbaycan Partiyası

Nəsimi rayon təşkilatının sədr müavini