ABŞ-la İran müharibə astanasında - RAKURS

ABŞ prezidenti Donald Tramp İrana qarşı tammiqyaslı hərbi kampaniyaya başlamağa meyllidir. Bu barədə Amerika mənbələri Cenevrədə ABŞ-İran danışıqlarından bir gün sonra, 18 fevralda Axios-a məlumat verib. Bu mənbələrə görə, İslam Respublikasına hücumlar hökumətin mövqeyini sarsıtmaq məqsədi ilə bir neçə həftə davam edə bilər. Omanın rəhbərlik etdiyi danışıqlar prosesi irəliləyiş əldə edib, lakin Amerika rəhbərliyinin bir sıra vacib məsələlərlə bağlı narahatlıqlarını aradan qaldırmayıb. Axios-a mənbələr bildiriblər ki, Ağ Ev İrana hücumların zəruriliyinə əmindir. Bu barədə mənbələr Vaşinqton və Tehranın Cenevrədə dolayı danışıqlar aparmasından bir gün sonra bildiriblər."Rəis bezib", - deyə ABŞ prezidentinin müşavirlərindən biri nəşrə bildirib. O, daha sonra bildirib: "Rəisin ətrafındakı bəzi şəxslər onu İranla müharibə barədə xəbərdar edirlər, amma düşünürəm ki, yaxın bir neçə həftə ərzində hərbi əməliyyatların baş vermə ehtimalı 90% təşkil edir". Axios mənbələrinə görə, bu, çox güman ki, bir neçə həftə davam edən və 2025-ci ilin iyun ayında İslam Respublikasının hərbi və nüvə obyektlərini məhv etmək üçün ABŞ-İsrail əməliyyatından daha genişmiqyaslı, əlaqələndirilmiş ABŞ-İsrail əməliyyatı olacaq.Axios mənbələri qeyd edib ki, Baş nazir Benyamin Netanyahunun rəhbərlik etdiyi İsrail hökuməti artıq qarşıdan gələn müharibəyə hazırlaşır. Bu arada, İsrailin 12-ci Kanalındakı mənbələr bildirib ki, Ağ Ev İsrail hökumətinə Omanın himayəsi altında keçirilən iki raund məsləhətləşmələrə baxmayaraq, Tehranla diplomatik prosesin faktiki olaraq dayandığı barədə məlumat verib. Bu, Netanyahu hökumətinə danışıqlar prosesinin yaxınlaşan iflasına və İslam Respublikasının yalnız Yaxın Şərqdəki ABŞ hərbi bazalarına deyil, həm də İsrail ərazisinə zərbə endirməsi gözlənilən tammiqyaslı müharibənin başlamasına hazırlaşmaq üçün əsas verib.Vaşinqton-Tehran məsləhətləşmələrinə ev sahibliyi edən Maskat dialoqu müsbət qiymətləndirir. "İran və ABŞ arasında Cenevrədə keçirilən dolayı danışıqlar ortaq məqsədlərin və müvafiq texniki məsələlərin müəyyənləşdirilməsində yaxşı irəliləyişlə başa çatdı", - deyə Omanın xarici işlər naziri Bədr əl-Busaidi bildirib. O, tərəflərin "yekun razılaşma üçün bir sıra əsas prinsipləri müəyyən etmək üçün ciddi səylər göstərdiyini" söyləyib. Bununla belə, o, əlavə edib ki, hərtərəfli razılaşmaya çatmaq üçün çox iş görülməlidir. Əl-Busaidi üçüncü raundun nə vaxt planlaşdırıldığını dəqiqləşdirmədən vurğulayıb: "Tərəflər növbəti görüşdən əvvəl növbəti addımları dəqiq başa düşərək ayrıldılar"."Bəzi cəhətlərdən hər şey yaxşı keçdi, İran diplomatları daha sonra görüşməyə razı oldular", - deyə ABŞ-ın vitse-prezidenti J.D.Vance Cenevrədə keçirilən məsləhətləşmələri yekunlaşdırarkən bildirib: "Lakin digər sahələrdə prezidentin iranlıların hələ qəbul etmək və həll etmək istəmədiyi bir neçə qırmızı xətti qeyd etməsi çox aydın idi". O, əlavə edib ki, prezidentin bir çox variantı var: “Bizim çox güclü hərbi qüvvələrimiz var. Prezident onlardan istifadə etməyə hazır olduğunu nümayiş etdirib. Onun həmçinin diqqətəlayiq diplomatik komandası var və o, onlardan istifadə etməyə hazır olduğunu da nümayiş etdirib... Prezident, onun fikrincə, diplomatiyanın təbii sonuna çatdığını demək hüququnu özündə saxlayır".Bir neçə məlumata görə, Tehran nüvə proqramı ilə bağlı qismən güzəştlər təklif edib, o cümlədən uranın zənginləşdirilməsinin müvəqqəti olaraq dondurulması, lakin bu mərhələdə ballistik raket proqramını və ya bir neçə Yaxın Şərq qruplaşması ilə ittifaqını müzakirə etməkdən qəti şəkildə imtina edib. İran nüvə sənayesi ilə əlaqəsi olmayan ziddiyyətli məsələlərin regional dövlətlər klubu tərəfindən müzakirə edilməsini təklif edib ki, bu da, çox güman ki, yalnız diplomatik prosesi uzadacaq. Bundan əlavə, dekabrın sonu və yanvarın əvvəlində baş verən etirazlardan sonra xüsusilə aktuallaşan siyasi sistemin transformasiyası da kənarda qalır.İsrail kəşfiyyat agentlikləri hesab edir ki, Donald Trampın İran rəhbərliyinin onu xüsusi olaraq hazırladığı uzun danışıqlara səbri çatmır. İsrail kəşfiyyat icmasındakı bir mənbə Amerikanın "Al-Monitor" nəşrinə ABŞ-ın İrana gözlənilən zərbəsinə hazırlıqları şərh edərkən bildirib ki, "Taleyüklü günlər yaxınlaşır". Digər mənbələr qeyd edib ki, Tehran və Vaşinqton arasında gələcək müqavilənin layihəsi kobud və etibarsız görünür. "Tərəflər arasındakı fikir ayrılıqları çox böyükdür və aşılmazdır", - deyə "Əl-Monitor" mənbələrindən biri yekunlaşdırıb. Sual budur: amerikalılar nə vaxt iranlıların onlarla oyun oynadığını anlayacaqlar?Lakin Tehran Cenevrə dialoqunun nəticələrinə müsbət baxır və qeyd edir ki, bu dialoqlar Vaşinqtonla gələcək razılaşmanın rəhbər prinsipləri üzrə razılığa gətirib çıxarıb. Lakin, növbəti məsləhətləşmələr üçün konkret tarix hələ müəyyən edilməyib, İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi İsveçrədə dolayı əlaqələrdən sonra bildirib. "Qərara alınıb ki, hər iki tərəf mümkün razılaşmanın mətnləri üzərində işləyəcək, sonra bu mətnləri mübadilə edəcəyik və sonra üçüncü raundun tarixini müzakirə edəcəyik", - deyə İran diplomatı bildirib. "Axios" agentliyinin məlumatına görə, Amerika tərəfi Tehranın "mövqelərindəki bəzi boşluqları aradan qaldırmaq üçün" iki həftə ərzində yeni təkliflər təqdim edəcəyini gözləyir.Bu arada, ABŞ Yaxın Şərqdəki qüvvələrini gücləndirməyə davam edir. Son 24 saat ərzində bölgəyə əlavə 50 qırıcı təyyarə - F-35, F-22 və F-16 - yerləşdirilib. Nəticədə, orada ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin iki təyyarədaşıyan zərbə qrupu, təxminən 12 Amerika gəmisi, yüzlərlə qırıcı təyyarə və bir neçə raketdən müdafiə sistemi yerləşdiriləcək. Buna cavab olaraq, İran öz hərbi manevrlərini həyata keçirir. İran Hərbi Dəniz Qüvvələrinin kontr-admiralı Həsən Maqsudolu fevralın 19-da ölkəsinin Oman körfəzində və Hind okeanının şimalında Rusiya Hərbi Dəniz Qüvvələri ilə birgə dəniz təlimləri keçirəcəyini açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, əsas məqsəd dəniz təhlükəsizliyi təhdidləri ilə mübarizədə, xüsusən də ticarət gəmilərinin və neft tankerlərinin qorunmasında əməkdaşlıq etməkdir.

V.VƏLİYEV