Qanla yazılan yaddaş - ŞƏRH

Tarix bəzən səhifələrə mürəkkəblə yox, qanla yazılır. XX əsrin sonlarında Azərbaycan xalqının taleyinə düşən münaqişə də məhz belə bir tarixdir. Bu, sadəcə torpaq uğrunda savaş deyildi. Bu, gecənin qaranlığında evindən qovulan körpənin çığırtısı, oğul itirən ananın sönən baxışı, ata ocağının tüstüsünün birdəfəlik kəsilməsi idi.İllərlə qurulan evlər bir neçə saatın içində xarabalığa çevrildi. Kəndlər boşaldı, şəhərlər səssizliyə büründü. İnsanlar doğulduqları torpağı son dəfə arxaya baxaraq tərk etdilər – bəziləri ayaqyalın, bəziləri qucağında körpə, bəziləri isə yaşlı valideynini çiynində apararaq. Məcburi köçkünlük bir ünvan dəyişikliyi deyildi; bu, insanın kökündən qoparılması idi. Ata-baba məzarları yad əllərdə qaldı, uşaqlar doğma yurdun nə olduğunu yalnız valideynlərinin xatirələrindən eşitdi.

1992-ci ilin fevralında baş verən Xocalı soyqırımı isə bu faciənin ən qaranlıq gecəsi oldu. Qarlı, şaxtalı bir gecədə dinc insanlar mühasirəyə alındı. Qaçmağa çalışan ailələr güllə yağışı altında qaldı. Körpələr dondu, analar övladlarının cəsədi üzərində fəryad etdi. O gecə insanlıq susdu, vicdan susdu, amma Xocalının səsi susmadı. O səs bu gün də Azərbaycanın yaddaşında bir haray kimi yaşayır.Müharibə təkcə insanları öldürmədi, o həm də yaddaşı yaraladı. Tarixi abidələr dağıdıldı, məscidlər təhqir edildi, qəbiristanlıqlar yerlə-yeksan olundu. Sanki məqsəd yalnız torpağı deyil, bir xalqın izini silmək idi. Hər uçurulmuş divar, hər dağıdılmış ev bir ailənin tarixini özü ilə apardı.Minlərlə insanın taleyi hələ də qaranlıq qalır. İtkin düşənlərin yaxınları illərlə qapı döyüləndə ümidlə ayağa qalxır, bəlkə gələn bir xəbərdir deyə. Amma çox vaxt o qapılar yalnız sükut gətirir. Müharibənin ən ağır yükünü isə həmişə günahsız insanlar daşıyır – əlinə silah almayan, sadəcə yaşamaq istəyən insanlar.Bu hadisələr Azərbaycan xalqının kollektiv yaddaşında silinməz iz buraxdı. Bu, təkcə keçmiş deyil; bu, həm də gələcək nəsillərə ötürülən bir xatirə, bir dərsdir. Çünki tarix unudulanda təkrar olunur. Və bu ağrı unudulmasın deyə, hər il xatirələr yenidən dilə gəlir, şəhidlərin adı çəkilir, dağıdılmış ocaqların tüstüsü xatırlanır.Bu, statistika deyil. Bu, yarımçıq qalmış həyatların hekayəsidir. Bu, susmayan bir yaddaşdır.

Nicat Əsədli

YAP Ordubad rayon təşkilatında məsləhətçi