Tarixin qan yaddaşı və ədalət çağırışı - ŞƏRH

26 Fevral Azərbaycan xalqının yaddaşına qanla yazılmış faciə tarixidir. Bu gün təkcə bir şəhərin deyil, bütöv bir xalqın ağrısının simvoluna çevrilmişdir. 1992-ci ilin fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Qarabağın qədim yaşayış məntəqələrindən biri olan Xocalı misli görünməmiş vəhşiliyə məruz qaldı. Dinc əhaliyə qarşı həyata keçirilən hücum insanlıq tarixinin ən qanlı səhifələrindən biri kimi yadda qaldı. Həmin gecə yüzlərlə günahsız insan qətlə yetirildi. Qadınlar, uşaqlar, qocalar xüsusi amansızlıqla öldürüldü.Faciə zamanı 613 nəfər həlak oldu. Onların arasında 63 uşaq, 106 qadın və 70 qoca vardı. 8 ailə tamamilə məhv edildi. 1275 nəfər girov götürüldü, yüzlərlə insanın taleyi uzun müddət naməlum qaldı. Bu rəqəmlər sadəcə statistika deyil, hər biri bir ailənin dağılmış ocağı, yarımçıq qalmış ömür hekayəsidir.Xocalıda baş verənlər planlı şəkildə həyata keçirilmiş hərbi və siyasi cinayət idi. Məqsəd yalnız şəhəri işğal etmək deyildi, eyni zamanda Azərbaycan xalqını qorxutmaq, ruhdan salmaq və tarixi torpaqlardan sıxışdırıb çıxarmaq idi. Mülki əhalinin qaçış yolları əvvəlcədən nəzarətə götürülmüş, silahsız insanlar atəşə tutulmuşdu.

Bu faciə təkcə Azərbaycanın deyil, bütün bəşəriyyətin dərs götürməli olduğu bir hadisədir. İnsan hüquqlarının, beynəlxalq humanitar hüququn kobud şəkildə pozulması dünya ictimaiyyətinin gözü qarşısında baş verdi. Lakin uzun illər bu hadisəyə lazımi siyasi-hüquqi qiymət verilmədi.Azərbaycan dövləti Xocalı həqiqətlərinin dünyaya çatdırılması istiqamətində ardıcıl və məqsədyönlü siyasət həyata keçirmişdir. Ümummilli Lider Heydər Əliyev bu faciəyə siyasi-hüquqi qiymət verilməsinin əsasını qoydu. Onun təşəbbüsü ilə Xocalı hadisələri soyqırımı kimi tanındı və dövlət səviyyəsində anılmağa başlandı.Bu siyasət bu gün də uğurla davam etdirilir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Xocalı həqiqətlərinin beynəlxalq aləmdə tanıdılması istiqamətində mühüm addımlar atmışdır. Müxtəlif ölkələrin parlamentləri və beynəlxalq təşkilatlar Xocalı hadisələrini soyqırımı və ya insanlığa qarşı cinayət kimi tanımışdır.Eyni zamanda, Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva tərəfindən başladılan “Xocalıya ədalət!” kampaniyası bu faciənin dünya miqyasında tanıdılmasına böyük töhfə vermişdir. Kampaniya çərçivəsində dünyanın müxtəlif ölkələrində sərgilər, konfranslar, anım tədbirləri keçirilmiş, kitablar və filmlər nəşr olunmuşdur.Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının mübarizə əzmini qıra bilmədi. Əksinə, bu ağrı xalqımızı daha da birləşdirdi. 44 günlük Vətən müharibəsində əldə edilən Zəfər həm də Xocalı şəhidlərinin ruhuna ehtiramın təcəssümü idi. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində atılan addımlar tarixi ədalətin bərpasına doğru mühüm mərhələ oldu.

Bu gün azad edilmiş torpaqlarda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri aparılır. Xocalının da yenidən qurulması və doğma sakinlərinin geri qayıdışı dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biridir. Dağıdılmış evlərin yerində yeni yaşayış məntəqələri salınacaq, məktəblər, xəstəxanalar, mədəniyyət ocaqları tikiləcək.

Xocalı soyqırımı unudulmamalıdır. Çünki unutmaq təkrarın zəminini hazırlamaq deməkdir. Tarixi yaddaş gələcək nəsillərə ötürülməli, bu faciənin həqiqətləri daim xatırladılmalıdır. Məktəblərdə, ali təhsil müəssisələrində, ictimai platformalarda Xocalı dərsi yaşadılmalıdır.Hər il 26 Fevralda ölkəmizin hər yerində anım mərasimləri keçirilir. Şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilir. İnsanlar abidələr önünə gül-çiçək dəstələri düzür, dualar oxuyur. Bu mərasimlər xalqımızın həmrəyliyinin, şəhidlərə sədaqətinin göstəricisidir.

Xocalı yalnız keçmişin faciəsi deyil, həm də gələcəyin məsuliyyətidir. Ədalətin bərqərar olması üçün hüquqi müstəvidə işlər davam etdirilməlidir. Bu cinayəti törədənlər beynəlxalq məhkəmələr qarşısında cavab verməlidirlər.Xocalı soyqırımı insanlığa qarşı törədilmiş cinayətdir. Bu, bir millətə qarşı deyil, bütün bəşəri dəyərlərə qarşı yönəlmiş hücum idi. Ona görə də Xocalı həqiqətləri beynəlxalq miqyasda daha geniş şəkildə təbliğ olunmalıdır.

Azərbaycan xalqı öz şəhidlərinin xatirəsini daim uca tutur. Xocalı qurbanlarının ruhu qarşısında baş əyir. Onların qanı yerdə qalmadı və qalmayacaq. Tarix öz ədalətini gec-tez bərpa edir.26 Fevral – Xocalı soyqırımı günü bizim üçün həm hüzn, həm də qürur günüdür. Hüzn ona görə ki, yüzlərlə günahsız insanı itirmişik. Qürur ona görə ki, xalqımız sınmadı, əyilmədi və mübarizəsini davam etdirdi.Bu faciə milli yaddaşımızın əbədi hissəsinə çevrilmişdir. Xocalı şəhidləri Azərbaycanın müstəqillik və azadlıq salnaməsinin qəhrəmanlarıdır. Onların xatirəsi daim yaşayacaq.

Xocalını unutmadıq, unutmayacağıq və unutdurmayacağıq.

Xəyyam Vəliyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının əməkdaşı