Tarixin qanlı səhifəsi ŞƏRH

26 fevral Azərbaycan tarixində yalnız matəm günü deyil, eyni zamanda beynəlxalq humanitar hüququn kobud şəkildə pozulduğu, mülki əhaliyə qarşı misli görünməmiş vəhşiliyin simvoludur. Xocalı şəhərində baş verən soyqırımı hadisəsi təkcə bir şəhərin faciəsi deyil, bütövlükdə insanlığa qarşı törədilmiş cinayət kimi qiymətləndirilir. Xocalı soyqırımı müharibə cinayətlərinin ən ağrılı nümunələrindən biri kimi tarixə yazıldı. Bu hadisə münaqişələrin humanitar çərçivədən kənara çıxdıqda hansı dəhşətli nəticələrə səbəb ola biləcəyini açıq şəkildə göstərdi. Tarixi həqiqətlərin tanınması ədalətin əsas şərtidir.

Xocalı soyqırımı ilə bağlı rəqəmlər bu faciənin miqyasını açıq şəkildə göstərir. Rəsmi məlumatlara əsasən, hücum nəticəsində 613 nəfər qətlə yetirilmişdir. Onların arasında 63 uşaq, 106 qadın, 70 ahıl insan olmuşdur. Bu statistika münaqişənin hərbi hədəflərdən kənara çıxaraq birbaşa mülki əhaliyə yönəldiyini sübut edir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dediyi kimi:- “Bütövlükdə Azərbaycan xalqına qarşı yönəldilmiş Xocalı soyqırımı öz ağlasığmaz qəddarlığı və qeyri-insani cəza üsulları ilə bəşər tarixində bir vəhşilik aktıdır. Bu soyqırımı, eyni zamanda, bütün bəşəriyyətə qarşı tarixi bir cinayətdir. Xocalı faciəsi - Ermənistanın millətçi, vəhşi qüvvələri tərəfindən Azərbaycana qarşı edilən soyqırımıdır - vəhşiliyin görünməmiş təzahürüdür".

Faciənin daha bir dəhşətli tərəfi girov və itkin düşənlərlə bağlıdır. Hadisələr zamanı 1275 nəfər əsir götürülmüş, onlardan bir çoxunun taleyi uzun illər naməlum qalmışdır. 150 nəfərin itkin düşməsi faktı isə bu gün də humanitar və hüquqi müstəvidə açıq qalan məsələlərdəndir.

Bu rəqəmlər yalnız statistik göstəricilər deyil. Hər bir rəqəm arxasında dağıdılmış ailələr, yarımçıq qalmış talelər və silinməz psixoloji travmalar dayanır. Xocalıda baş verənlər beynəlxalq hüququn fundamental prinsipləri – mülki şəxslərin qorunması, müharibə qaydaları və insan haqları anlayışlarına açıq meydan oxuma idi.

Tarixi faktlar göstərir ki, hadisə zamanı mülki əhali qaçmağa çalışarkən belə amansız hücumlara məruz qalmış, humanitar dəhliz prinsipləri kobud şəkildə pozulmuşdur. Bu isə Xocalı faciəsini sadəcə hərbi əməliyyat epizodu deyil, sistemli zorakılıq aktı kimi xarakterizə etməyə əsas verir. Faciənin statistik göstəriciləri hadisənin təsadüfü deyil, planlı və sistemli zorakılıq aktı olduğunu sübut edir.

Xocalı soyqırımı bu gün Azərbaycan cəmiyyətinin kollektiv yaddaşında ədalət çağırışı kimi yaşayır. Hadisənin beynəlxalq səviyyədə tanınması istiqamətində aparılan fəaliyyətlər yalnız tarixi həqiqətlərin təsdiqi deyil, gələcəkdə oxşar faciələrin qarşısının alınmasına xidmət edir.

26 fevral hər il bizə bir həqiqəti xatırladır: bəzi faciələr zamanla unudulmur, əksinə, tarix boyu ədalət və insanlıq anlayışlarının sınaq nöqtəsinə çevrilir. Xocalının qanlı statistikası isə bu faciənin miqyasını və insanlığa vurulan zərbənin dərinliyini susmadan danışan ən sərt dəlildir.

Elnur Əsədov

YAP Kəngərli rayon təşkilatının əməkdaşı